Artikel 99, 100 en 101: de boetestructuur per verplichting

Artikel 101 lid 1 bepaalt dat de Commissie aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden geldboeten kan opleggen van ten hoogste 3 % van hun jaarlijkse totale wereldwijde omzet in het voorgaande boekjaar of 15 000 000 EUR, indien dat hoger is, wanneer zij vaststelt dat de aanbieder opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk heeft gepleegd op de desbetreffende bepalingen van deze verordening, niet heeft voldaan aan een verzoek om een document of om informatie op grond van artikel 91 of daarbij onjuiste, onvolledige of misleidende informatie heeft verstrekt, een op grond van artikel 93 gevraagde maatregel niet heeft nageleefd, of de Commissie geen toegang tot het model heeft gegeven met het oog op een evaluatie op grond van artikel 92. Bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete of dwangsom wordt rekening gehouden met de aard, de ernst en de duur van de inbreuk, met inachtneming van de beginselen van evenredigheid en redelijkheid, en houdt de Commissie ook rekening met verbintenissen die zijn aangegaan overeenkomstig artikel 93, lid 3, of in relevante praktijkcodes overeenkomstig artikel 56. Lid 2 verplicht de Commissie haar voorlopige bevindingen mee te delen aan de aanbieder en hem in de gelegenheid te stellen te worden gehoord voordat zij het besluit vaststelt. Lid 3 bepaalt dat de opgelegde geldboeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. Lid 4 bepaalt dat informatie over opgelegde geldboeten in voorkomend geval ook aan de AI-board wordt meegedeeld. Lid 5 geeft het Hof van Justitie van de Europese Unie volledige rechtsmacht ter zake van beroep tegen een besluit waarbij de Commissie een geldboete vaststelt en bepaalt dat het Hof die boete kan vernietigen, verlagen of verhogen. Lid 6 draagt de Commissie op uitvoeringshandelingen vast te stellen met nadere regelingen en procedurele waarborgen voor de procedures die tot een besluit op grond van lid 1 kunnen leiden. Artikel 101 is uitgezonderd van de vervroegde toepassing van hoofdstuk XII en geldt daarom sinds 2 augustus 2026. Naast dit regime kent artikel 100 een eigen stelsel voor instellingen, organen en instanties van de Unie: de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming kan hun administratieve geldboeten opleggen tot 1 500 000 EUR voor niet-naleving van het verbod van artikel 5 en tot 750 000 EUR voor niet-naleving van andere eisen of verplichtingen uit deze verordening. Verordening (EU) 2026/1744 heeft de artikelen 100 en 101 niet gewijzigd.

Het bij Verordening (EU) 2026/1744 ingevoegde artikel 75 quater, lid 4, bepaalt dat een besluit van het AI-bureau vergezeld kan gaan van het opleggen van sancties overeenkomstig artikel 99, leden 3 tot en met 7, waarvan de bepalingen van overeenkomstige toepassing zijn op het bureau bij de uitvoering van zijn toezichts- en handhavingstaken als bedoeld in artikel 75, lid 1. Met name is aan administratieve geldboeten als bedoeld in artikel 99, lid 4, onderworpen: inbreuken op toepasselijke bepalingen van deze verordening, met inbegrip van die welke niet in artikel 99, lid 4, zijn vermeld; niet-naleving van besluiten of maatregelen op grond van artikel 14, lid 4, of artikel 16, lid 3, van Verordening (EU) 2019/1020 en van de in artikel 75 bis genoemde bevoegdheden; en het nalaten een op grond van artikel 75 ter bindend verklaarde toezegging na te komen. Voor onjuiste, onvolledige of misleidende informatie aan het bureau gelden de geldboeten van artikel 99, lid 5. Lid 5 laat het bureau daarnaast dwangsommen opleggen om onder meer een onderzoek, een informatieverzoek, een inspectie of een bindende toezegging af te dwingen; die dwangsommen bedragen ten hoogste 5 % van het gemiddelde dagelijkse inkomen of van de wereldwijde jaaromzet in het voorafgaande boekjaar per dag. Lid 6 geeft het Hof van Justitie volledige rechtsmacht over besluiten waarbij het bureau een geldboete of dwangsom vaststelt, en lid 8 onderwerpt de bevoegdheden van het bureau aan een verjaringstermijn van drie jaar, met eenzelfde termijn voor de bevoegdheid om genomen besluiten ten uitvoer te leggen. Let op: de twee authentieke taaluitgaven van Verordening (EU) 2026/1744 lopen hier uiteen. De Nederlandse uitgave noemt in beide alinea’s van artikel 75 quater, lid 8, drie jaar; de Engelse noemt in beide alinea’s van artikel 75c(8) vijf jaar. Deze uitspraak geeft per taal weer wat de uitgave in die taal zegt en kiest niet stilzwijgend. De uitvoeringshandeling van artikel 75 quinquies, lid 3, moet beide alinea’s nader bepalen, met inbegrip van de omstandigheden waarin de verjaringstermijnen worden gestuit; zolang die er niet is, blijft de divergentie een openstaande uitleggingsvraag.

Het plafond volgt de bepaling en niet de schade. Dat is het punt dat in bestuurskamers stelselmatig wordt gemist: men begroot een bedrag voor "de AI Act-boete", terwijl er voor operatoren drie banden in artikel 99 staan en daarnaast nog eigen regimes voor instellingen van de Unie en voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden. De hoogste band, 35 miljoen of 7 procent, hoort uitsluitend bij artikel 5. Dat was tot voor kort een lijst praktijken die u ofwel doet ofwel niet doet, maar sinds de wijziging van artikel 5 is dat niet meer waar: bij de nieuwe verboden op seksueel beeldmateriaal is het in de handel brengen ook verboden wanneer het voortbrengen daarvan een redelijkerwijs te voorzien en reproduceerbaar resultaat is en het systeem geen redelijke en passende technische maatregelen en waarborgen heeft. Dat is een maatregelenplicht binnen de hoogste band, en zij geldt vanaf 2 december 2026. De middelste band, 15 miljoen of 3 procent, hoort bij de opsomming in lid 4: de rolplichten van de aanbieder, de gemachtigde, de importeur, de distributeur en de gebruiksverantwoordelijke, sinds 27 juli 2026 ook artikel 25, leden 2 en 4, plus artikel 50. Wat er niet met zoveel woorden in staat is minstens zo interessant: artikel 4 en artikel 27 worden niet genoemd, en de eisen van hoofdstuk III bereiken het plafond hooguit langs artikel 16 en artikel 26. Let op dat artikel 72 en artikel 73 voor de gebruiksverantwoordelijke wel binnen bereik komen, want artikel 26 lid 5 verplicht hem overeenkomstig artikel 72 te informeren en verklaart artikel 73 mutatis mutandis van toepassing, en artikel 26 staat wel in lid 4. Twee dingen daarnaast. Lid 5 maakt van het slecht beantwoorden van een informatieverzoek een eigen boetecategorie van 1 procent, los van de onderliggende inbreuk. En lid 7 is geen kortingsregeling: het werkt naar twee kanten, want de aanhef spreekt van het besluit om al dan niet een boete op te leggen en punt e) noemt uitdrukkelijk verzwarende factoren zoals behaald financieel voordeel. Wat u kunt sturen zijn de factoren die u kunt aantonen: uw technische en organisatorische maatregelen, uw meldgedrag, uw samenwerking, en wat u na een incident hebt gedaan om de schade voor getroffen personen te beperken. Twee dateringen die in de praktijk verschil maken: het verbod van artikel 5 geldt sinds 2 februari 2025, maar hoofdstuk XII pas sinds 2 augustus 2025, zodat voor gedrag daartussen geen administratieve geldboete op grond van artikel 99 lid 3 bestaat. Bij de nieuwe artikel 5-verboden van 2 december 2026 keert die lacune niet terug: hoofdstuk XII loopt dan al ruim een jaar, dus het boeteregime bestaat op de dag dat die verboden gaan gelden. En wie onder de bevoegdheid van het AI-bureau valt, moet de gedachte dat de opsomming van lid 4 gesloten is loslaten: artikel 75 quater, lid 4, brengt daar inbreuk op elke toepasselijke bepaling in de band van 15 miljoen of 3 procent, uitdrukkelijk ook bepalingen die niet in lid 4 staan.