Artikel 49: registratie in de EU-databank voordat het systeem de markt op gaat

Lid 4 bepaalt: voor AI-systemen met een hoog risico als bedoeld in de punten 1, 6 en 7 van bijlage III, op het gebied van rechtshandhaving, migratie, asiel en grenstoezichtsbeheer, vindt de in de leden 1, 2 en 3 van dit artikel bedoelde registratie plaats in een beveiligd niet-openbaar gedeelte van de in artikel 71 bedoelde EU-databank en bevat deze alleen de volgende informatie, voor zover van toepassing, als bedoeld in: a) afdeling A, punten 1 tot en met 10, van bijlage VIII, met uitzondering van punten 6, 8 en 9; b) afdeling B, punten 1 tot en met 5, en punten 8 en 9 van bijlage VIII; c) afdeling C, punten 1, 2 en 3, van bijlage VIII; d) de punten 1, 2, 3 en 5 van bijlage IX. Alleen de Commissie en de in artikel 74, lid 8, bedoelde nationale autoriteiten hebben toegang tot de respectieve in de eerste alinea van dit lid vermelde beperkt toegankelijke gedeelten van de EU-databank. Lid 5 bepaalt: AI-systemen met een hoog risico als bedoeld in punt 2 van bijlage III worden op nationaal niveau geregistreerd.

Over de datum van dit object bestonden twee lezingen, en Chef heeft op 6 september 2026 gekozen. Artikel 49 staat in afdeling 5 van hoofdstuk III, en de derde alinea van artikel 113 noemt van hoofdstuk III twee keer een afdeling: punt b) noemt afdeling 4 en zet die op 2 augustus 2025, en punt c) noemt de afdelingen 1, 2 en 3, met uitzondering van artikel 6, lid 5. Afdeling 5 staat in geen van beide punten, en ook niet in punt a) of punt d). Artikel 49 valt daarmee onder de algemene datum van de tweede alinea, en dat is de datum die dit object draagt: 2 augustus 2026. Wie vandaag een bijlage III-systeem in de handel brengt zonder registratie, is dus te laat en niet vroeg. De praktische lezing is niet weggeschreven maar staat ernaast: de plicht krijgt pas voorwerp zodra er een AI-systeem met een hoog risico bestaat, en die hoedanigheid ontstaat via artikel 6, lid 2, en bijlage III op 2 december 2027, de datum die het bij artikel 1, punt 40, onder b), van Verordening (EU) 2026/1744 vervangen punt c) van de derde alinea noemt. Die datum staat in high_risk_regime_from en de grondslag van de gekozen datum in timing_basis. Het besluit staat vastgelegd in data/ai-act/review/decision-d1-application-dates.json.

Lid 2 is de duurste zin van dit artikel en hij wordt stelselmatig gemist. Wie voor een bijlage III-systeem de uitzondering van artikel 6, lid 3, inroept, denkt daarmee uit het hoog-risicoregime te zijn gestapt. Dat klopt voor de eisen aan het systeem, maar niet voor de registratie: juist die aanbieder registreert zichzelf en dat systeem in de EU-databank, en wel voordat het in de handel wordt gebracht of in gebruik wordt gesteld. De uitzondering is dus niet gratis. Zij wordt betaald met zichtbaarheid: uw naam, uw systeem en de voorwaarde van artikel 6, lid 3, waarop u zich beroept, komen in een openbaar doorzoekbaar register te staan, terwijl u nu juist meende buiten beeld te blijven. De vergissing die daaruit volgt is voorspelbaar en duur. Een organisatie doet de beoordeling van artikel 6, lid 3, netjes, legt haar vast, en slaat de registratie over omdat die in haar hoofd bij het hoog-risicoregime hoort. Het resultaat is dat zij in de databank geen spoor heeft van een keuze die zij wel bewust heeft gemaakt, en dat een toezichthouder haar aantreft als een partij die het systeem gewoon niet heeft geregistreerd. Het bewijsstuk dat daarbij hoort bestaat in deze kennisbank al als registratiedossier voor de artikel 6, lid 3-route en hangt aan de bijlage III-verplichting; het object hieronder dekt de registratie onder de leden 1, 3, 4 en 5. Let ten slotte op de volgorde. De registratie is een voorwaarde vooraf, geen melding achteraf. Wie eerst levert en daarna registreert, herstelt niets: het moment waarop de plicht wordt geschonden is het in de handel brengen zelf.

Lees artikel 49 samen met artikel 71 en met artikel 26, lid 8, want die drie vormen een keten die in de praktijk stilvalt op het zwakste punt. Artikel 71 beschrijft de databank en zegt wie welke velden invult; artikel 49 zegt wanneer dat moet gebeuren en door wie; artikel 26, lid 8, maakt van het resultaat een inkoopvoorwaarde. Die laatste is de scherpste: een gebruiksverantwoordelijke met de hoedanigheid van overheidsinstantie die vaststelt dat het systeem dat hij wil gebruiken niet in de EU-databank is geregistreerd, gebruikt dat systeem niet en stelt de aanbieder of de distributeur daarvan in kennis. Voor een leverancier betekent dat: een ontbrekende registratie is geen administratieve achterstand maar een blokkade op de publieke markt, en de partij die u daarop aanspreekt is uw eigen klant. Voor een overheidsorganisatie betekent het dat de controle in het inkoopproces hoort en niet bij de ingebruikname. Twee routes wijken af en worden juist daarom vergeten. De eerste is lid 4: voor de gebieden rechtshandhaving, migratie, asiel en grenstoezichtsbeheer verhuist de registratie naar een beveiligd niet-openbaar gedeelte met een kortere veldenlijst, en alleen de Commissie en de nationale autoriteiten van artikel 74, lid 8, kunnen daarin kijken. Dat is geen ontheffing maar een ander loket, en wie het als ontheffing leest registreert niets. De tweede is lid 5: de systemen van punt 2 van bijlage III, kritieke infrastructuur, worden op nationaal niveau geregistreerd. De verordening zegt niet welk nationaal register dat is, en die vraag beantwoordt u dus in het nationale recht en niet hier. Voor een netbeheerder of een waterbedrijf is dat het verschil tussen een bestaand loket en een zoektocht die pas begint als het systeem al draait.