Artikel 52: kennisgeving van een GPAI-model met systeemrisico

Overweging 111 vermeldt dat de voor het trainen gebruikte cumulatieve rekeninput het totaal bevat aan rekeninput die voorafgaand aan het inzetten van het model is gebruikt voor de activiteiten en methoden ter verbetering van de capaciteiten ervan, zoals pre-training, het genereren van synthetische gegevens en verfijning. Overweging 112 vermeldt dat de aanbieder het AI-bureau uiterlijk twee weken nadat aan de vereisten is voldaan of nadat bekend is geworden dat een model aan de vereisten voldoet die tot het vermoeden leiden, daarvan in kennis behoort te stellen, en dat dit met name relevant is met betrekking tot de drempel van zwevendekommabewerkingen, omdat de training uitgebreide planning vergt met onder meer voorafgaande toewijzing van rekeninputmiddelen, waardoor aanbieders reeds voor voltooiing van de training weten kunnen of hun model aan de drempel zal voldoen. Dezelfde overweging vermeldt dat de aanbieder in het kader van die kennisgeving moet kunnen aantonen dat het model bij wijze van uitzondering geen systeemrisico meebrengt, dat het AI-bureau dankzij die informatie kan anticiperen op het in de handel brengen van modellen met systeemrisico, en dat die informatie met name van belang is voor modellen die als open source zullen worden vrijgegeven. Overweging 113 vermeldt dat de Commissie de bevoegdheid moet hebben een model alsnog aan te merken wanneer zij kennis krijgt van het feit dat het aan de vereisten voldoet terwijl dat eerder niet bekend was of de aanbieder haar geen kennisgeving had gedaan, en dat er naast de monitoringactiviteiten van het AI-bureau een systeem van gekwalificeerde waarschuwingen door het wetenschappelijk panel moet komen.

Artikel 111, lid 3, bepaalt dat aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden die voor 2 augustus 2025 in de handel zijn gebracht, de nodige stappen ondernemen om uiterlijk op 2 augustus 2027 aan de verplichtingen van deze verordening te voldoen.

De richtsnoeren van de Commissie van 18 juli 2025 (C(2025) 5045 final) vermelden in punt (63) dat een downstream-partij wordt geacht aanbieder van het aangepaste model te zijn wanneer de voor de aanpassing gebruikte trainingscompute groter is dan een derde van de trainingscompute van het oorspronkelijke model, en in punt (64) dat die drempel, wanneer de downstream-partij de waarde van het oorspronkelijke model niet kan kennen en evenmin kan schatten, wordt vervangen door een derde van 10^25 FLOP bij een oorspronkelijk model met systeemrisico en anders door een derde van 10^23 FLOP. Punt (70) vermeldt dat wanneer een downstream-partij een als systeemrisicomodel geclassificeerd model zodanig aanpast dat zij aanbieder van het aangepaste model wordt, het resulterende model eveneens wordt vermoed capaciteiten met grote impact te hebben, en punt (71) vermeldt dat die partij dan moet voldoen aan de verplichtingen voor aanbieders van modellen met systeemrisico en de Commissie moet informeren overeenkomstig artikel 52, lid 1. De richtsnoeren zijn niet bindend.

De handhavingsbevoegdheden van de Commissie voor AI-modellen voor algemene doeleinden en het boeteregime van artikel 101 zijn sinds 2 augustus 2026 actief. Artikel 101, lid 1, bepaalt dat de Commissie aan aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden geldboeten kan opleggen van ten hoogste 3 procent van hun jaarlijkse totale wereldwijde omzet in het voorgaande boekjaar of 15 000 000 EUR, indien dat hoger is, wanneer zij vaststelt dat de aanbieder opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk heeft gepleegd op de desbetreffende bepalingen van de verordening.

Dit is de enige plicht in dit hoofdstuk met een genummerde termijn, en twee weken is kort. Andere plichten hangen ook aan een klok, alleen zonder getal: artikel 55, lid 1, punt c), vraagt onverwijlde melding van ernstige incidenten aan het AI-bureau. De vraag hier is daarom niet of u kunt melden, maar of u het passeren van de drempel op tijd ziet. Overweging 112 laat weinig ruimte om dat naar achteren te schuiven: de wetgever gaat er uitdrukkelijk van uit dat u door de voorafgaande toewijzing van rekenkracht al voor het einde van de training weet dat u de drempel haalt. De randvraag die overblijft is hoe hard dat weten is bij een run die nog niet is toegewezen, en die vraag is klein vergeleken met de plicht zelf. Vier dingen worden in de praktijk gemist. Het eerste is het overgangsrecht: staat uw model al voor 2 augustus 2025 op de markt, dan geeft artikel 111, lid 3, u tot 2 augustus 2027, en dat is het verschil tussen twee weken en twee jaar. Het tweede is de reikwijdte van de trigger: alleen de drempelroute van artikel 51, lid 1, punt a), zet deze klok aan. Wordt uw model door de Commissie aangewezen op grond van artikel 51, lid 1, punt b), of artikel 52, lid 4, dan begint artikel 55 zonder dat artikel 52 iets van u vraagt. Het derde is de omkering in de laatste zin van lid 1: krijgt de Commissie zelf kennis van een model waarvan zij niet in kennis is gesteld, dan kan zij het aanwijzen, en dan voert u het gesprek vanuit een aanwijzing in plaats van vanuit uw eigen dossier. Sinds 2 augustus 2026 staat daar bovendien het boeteregime van artikel 101 achter. Het vierde is het weerleggingsspoor van lid 2: die argumenten horen bij de kennisgeving en niet erna, dus zij moeten al klaarliggen op het moment dat u meldt. Wie eenmaal is aangewezen, houdt alleen lid 5 over, en dat spoor loopt traag: op zijn vroegst zes maanden na het besluit, en alleen met objectieve, gedetailleerde en nieuwe redenen die na het besluit aan het licht zijn gekomen. De tekst noemt de Commissie als geadresseerde; overweging 112 en artikel 55, lid 1, punt c), noemen het AI-bureau, dat deze taak binnen de Commissie uitvoert. Voor een organisatie die alleen een extern model gebruikt speelt dit artikel niet: het richt zich tot de aanbieder van het model. Dat wil niet zeggen dat doorontwikkeling buiten schot blijft: volgens punt (71) van de richtsnoeren C(2025) 5045 final moet een partij die door een aanpassing zelf aanbieder van een systeemrisicomodel wordt, de Commissie overeenkomstig artikel 52, lid 1, informeren.