Artikel 54: gemachtigde van een aanbieder van een GPAI-model

Artikel 113, lid 3, punt b, bepaalt dat hoofdstuk III, afdeling 4, hoofdstuk V, hoofdstuk VII en hoofdstuk XII en artikel 78 van toepassing zijn met ingang van 2 augustus 2025, met uitzondering van artikel 101. Artikel 54 staat in hoofdstuk V en is dus van toepassing sinds 2 augustus 2025.

Artikel 101, lid 1, bepaalt dat de Commissie aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden geldboeten kan opleggen van ten hoogste 3 procent van hun jaarlijkse totale wereldwijde omzet in het voorgaande boekjaar of 15 000 000 EUR, indien dat hoger is. Artikel 101 is door artikel 113, lid 3, punt b, uitgezonderd van de vervroegde toepassing van hoofdstuk XII en geldt daarom sinds 2 augustus 2026. De verplichting van artikel 54 loopt dus sinds 2 augustus 2025, terwijl de boetebevoegdheid van de Commissie daarvoor sinds 2 augustus 2026 bestaat.

Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden die voor 2 augustus 2025 in de handel zijn gebracht, nemen de nodige stappen om uiterlijk 2 augustus 2027 aan de in de verordening vastgelegde verplichtingen te voldoen.

Dit artikel raakt twee partijen die zichzelf zelden zo zien. De eerste is de modelaanbieder buiten de Unie die denkt dat hij pas iets moet wanneer een Europese klant hem aanspreekt: lid 1 zet de aanwijzing voor het in de handel brengen, dus de gemachtigde hoort er te zijn voordat de eerste gebruiker in de Unie het model kan raadplegen. De tweede is de Europese partij die het mandaat aanneemt. Die stapt niet in een postadresrol, maar let op hoe lid 3 is gebouwd: de eerste volzin verplicht haar de taken uit te voeren die het mandaat haar opdraagt, en pas daarna somt het artikel op waartoe het mandaat haar de bevoegdheid geeft. De punten a tot en met d zijn dus mandaatinhoud en bevoegdheid, en haar plicht loopt daar doorheen. Daar zit de scherpste onbeantwoorde vraag van dit artikel: is een gemachtigde die een mandaat aanvaardt waarin taak a of b niet is opgenomen daarmee zelf in overtreding, of rust de tekortkoming volledig bij de aanbieder die het mandaat opstelde. Wij lezen lid 3 zo dat de opsomming dwingende minimuminhoud is en dat een mandaat dat haar mist niet aan het artikel voldoet, wat de aanbieder aanspreekbaar maakt op lid 1 en de gemachtigde op wat zij wel heeft aanvaard. Een verdedigbare andere lezing is dat de gemachtigde die tekent zonder die bevoegdheden een taak op zich neemt die zij niet kan waarmaken en daarmee zelf tekortschiet. Neem daarom niet aan dat de tienjaarsbewaring van punt b vanzelf op u rust of vanzelf niet; schrijf haar uit. Lid 5 sluit dit af op een manier die vaak wordt gemist: wie meent of redenen heeft om aan te nemen dat de aanbieder zijn plichten schendt, beeindigt het mandaat en meldt dat onmiddellijk aan het AI-bureau. Dat is geen bevoegdheid maar een plicht, en zij vraagt om vooraf afgesproken toegang tot de documentatie en om een moment waarop die toegang wordt getoetst.

Drie dingen over de tijdlijn en de reikwijdte. Ten eerste het verschil tussen plicht en handhaving: de plicht loopt sinds 2 augustus 2025, maar artikel 101 is van de vervroegde toepassing uitgezonderd, zodat de Commissie pas sinds 2 augustus 2026 kan beboeten. Voor een aanbieder buiten de Unie die vandaag ontdekt dat hij geen gemachtigde heeft, betekent dat: al ruim een jaar in overtreding, en inmiddels ook beboetbaar. Ten tweede de verhouding tot artikel 22. Dat artikel kent dezelfde figuur voor hoog-risico AI-systemen, met aanvangsdata 2 december 2027 en 2 augustus 2028; artikel 54 is de eigen route voor AI-modellen voor algemene doeleinden en loopt sinds 2 augustus 2025. Wie de rol van gemachtigde opzoekt, vindt beide en moet weten welke route hem raakt. Ten derde het aanknopingspunt van lid 1. De verordening bepaalt het moment van in de handel brengen voor een model minder scherp dan voor een systeem, en voor een model dat uitsluitend via een interface vanuit een derde land beschikbaar wordt gesteld is er geen rechtspraak. Wij lezen de plicht als aangevangen zodra het model in het kader van een handelsactiviteit aan gebruikers in de Unie beschikbaar wordt gesteld, omdat lid 1 aanknoopt bij het in de handel brengen en niet bij een vestiging in de Unie. Een verdedigbare andere lezing is dat het beschikbaar stellen via een interface geen in de handel brengen van het model zelf is, waardoor de plicht pas ontstaat bij een echte levering van het model.