Artistiek of satirisch werk is niet vrijgesteld, alleen verlicht, en informatief wint altijd

Punt (119) van de richtsnoeren van 20 juli 2026 spreekt van een verzwakte transparantieverplichting voor deepfakes die deel uitmaken van evident artistieke, creatieve, satirische, fictieve of vergelijkbare werken of programma's, waarbij de verplichting beperkt is tot bekendmaking op een passende wijze die de weergave of het genot van het werk niet belemmert. Punt (120) omschrijft de categorieen: artistieke werken zijn werken gemaakt met het oog op kunst, waaronder muziek, cinematografische werken en beeldende kunst; creatieve werken vergen creatieve keuzes, waarbij werken die vooral door functionele of technische overwegingen zijn ingegeven niet als creatief gelden; satirische werken beogen samenleving, politiek, bedrijfsleven of publieke figuren te bekritiseren met humoristische technieken; fictieve werken betreffen personen, objecten, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen in een verbeelde maar geloofwaardige setting; vergelijkbare werken delen kernkenmerken met die categorieen zonder er precies in te passen. Punt (122) bepaalt dat het voor de natuurlijke personen die eraan worden blootgesteld evident moet zijn dat de content in een van die categorieen valt, dat de categorieen daarom strikt moeten worden uitgelegd gelet op het lichtere bekendmakingsregime en de belangen van de vrijheid van meningsuiting en van kunst en wetenschap, en dat content waarvan de aard voor het publiek mogelijk onduidelijk of dubbelzinnig is buiten dit lichtere regime valt. Relevante factoren zijn volgens datzelfde punt of de content vormen of stijlen vertoont die kenmerkend zijn voor de categorie, de context waarin de content wordt gepresenteerd, en de verwachtingen van het publiek. Datzelfde punt sluit content uit waarvan de aard uitsluitend informatief of commercieel is en als zodanig herkenbaar is, met nieuwsverslaggeving als voorbeeld, merkt op dat advertenties of documentaires in bepaalde specifieke situaties wel en in andere niet als evident creatief of fictief kunnen gelden omdat de beoordeling per geval plaatsvindt, en bepaalt dat wanneer de deepfake meerdere karakters combineert, bijvoorbeeld informatief en creatief, het informatieve karakter altijd voorgaat en de gewone labelvereisten gelden. Punt (123) benadrukt dat deze deepfakes niet zijn uitgesloten van de verplichting: de gebruiksverantwoordelijke moet de AI-oorsprong of de manipulatie nog steeds bekendmaken, maar mag dat doen op een passende wijze, en moet in elk geval voldoen aan artikel 50 lid 5. Punt (124) bepaalt dat het beroep op de verlichte verplichting geen rechtvaardiging kan zijn om de grondrechten van individuen of de rechten van rechthebbenden op grond van het Unierecht inzake intellectuele eigendom of gegevensbescherming niet te eerbiedigen. Als voorbeelden binnen de categorieen noemt het document films met door AI verjongde bestaande acteurs of digitale replica's van overleden acteurs, door AI gegenereerde muziek in de stijl van bestaande artiesten, en een door AI gemanipuleerde afbeelding van een bestaande politicus in een scene die duidelijk bedoeld is als humoristische kritiek. Buiten de categorieen vallen volgens het document onder meer een door AI gemanipuleerde video in de stijl van een teleshoppingkanaal, door AI gegenereerde beelden van beroemdheden die suggereren dat zij betrokken waren bij activiteiten die nooit hebben plaatsgevonden, en een door AI gemanipuleerde video met een realistische synthetische influencer die uitsluitend de functionaliteiten van een gesponsord product toont.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 6.1.3, randnummers (119) tot en met (124), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron

Twee misverstanden domineren hier. Het eerste is dat 'creatief werk' een vrijstelling zou zijn. Dat is het niet: u moet nog steeds bekendmaken, alleen op een manier die het werk niet kapotmaakt, bijvoorbeeld in de aftiteling, in een begeleidende vermelding of aan het begin van de video in plaats van als permanent blok over het beeld. Het tweede misverstand is ernstiger en raakt marketing rechtstreeks. Reclame is niet automatisch creatief werk. De richtsnoer noemt teleshoppingachtige video's en synthetische influencers die een product demonstreren juist als voorbeelden die buiten de categorie vallen, en bepaalt bovendien dat bij menging het informatieve karakter altijd voorgaat. Wie dus een grappige, duidelijk gestileerde campagne maakt maar er een productclaim in verwerkt, valt terug op het gewone label. Let ten slotte op de eis van evidentie: als het publiek kan twijfelen of het satire of echt nieuws ziet, is het per definitie niet evident en geldt het lichtere regime niet.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 6.1.3, randnummers (119) tot en met (124), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron

Beoordeel per productie of het werk voor uw publiek onmiskenbaar artistiek, satirisch of fictief is, en leg die beoordeling met de drie factoren uit punt (122) kort vast: stijlkenmerken, context van publicatie en publieksverwachting. Ga bij campagnes en commerciele video's standaard uit van het gewone label en beroep u alleen bij hoge uitzondering op het lichtere regime. Kies bij evident creatief werk een bekendmaking die het werk intact laat, bijvoorbeeld bij aanvang of in de aftiteling, en houd daarbij rekening met de eis dat de informatie duidelijk en onderscheidbaar moet zijn en dat wie later instapt de melding ook moet kunnen waarnemen.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 6.1.3, randnummers (119) tot en met (124), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron