Wanneer is het evident AI? De uitzondering geldt alleen bij vrijwel geen twijfel

De richtsnoeren van de Commissie van 20 juli 2026 leggen in punt (42) op de aanbieder de last om de evidente kunstmatige aard van de interactie te beoordelen en aan te tonen ten opzichte van een persoon die redelijk geinformeerd, opmerkzaam en omzichtig is, rekening houdend met de omstandigheden en de gebruikscontext. Punt (43) verankert die maatstaf in het begrip 'gemiddelde consument' uit het EU-consumentenrecht. Punt (44) schrijft een beoordeling in twee stappen voor: eerst bepaalt de aanbieder met welk publiek het systeem bedoeld is en redelijkerwijs waarschijnlijk zal communiceren, daarna hoe geinformeerd, opmerkzaam en omzichtig een gemiddeld lid van dat publiek is. Datzelfde punt bepaalt dat het blootgestelde publiek niet altijd gelijk is aan het beoogde publiek, dat het verwachte niveau lager ligt wanneer personen met een beperking, ouderen of minderjarigen deel uitmaken van het publiek, en dat het niveau hoger kan liggen bij een uitsluitend professioneel of gespecialiseerd publiek. Punt (45) bepaalt dat de uitzondering restrictief moet worden uitgelegd omdat zij natuurlijke personen het recht op duidelijke en onderscheidbare informatie ontneemt, dat de algemene bekendheid dat AI-systemen bestaan niet betekent dat mensen ze in een interactie herkennen, en dat de uitzondering beperkt moet blijven tot gevallen waarin er vrijwel geen twijfel meer bestaat over de aard van de interactie. Als voorbeelden waarin de uitzondering wel opgaat noemt het document onder meer codeassistenten die uitsluitend voor professionele ontwikkelaars beschikbaar zijn, een interne medewerkersassistent voor daartoe opgeleid en AI-geletterd personeel, systemen voor uitsluitend daartoe opgeleide zorgprofessionals, ambient AI in huishoudelijke apparaten en niet-speelbare personages in een singleplayergame. Als voorbeelden waarin de uitzondering niet opgaat noemt het document een robotgezelschapsdier dat sterk op het natuurlijke equivalent lijkt, AI in immersieve omgevingen met realistische avatars of stemmen, en chatbots op online platforms of helpdesks waarvan gebruikers de output als door mensen gemaakt kunnen ervaren.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 3.2.1, randnummers (42) tot en met (45), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron

Dit is de uitzondering waar het vaakst ten onrechte een beroep op wordt gedaan. De redenering 'iedereen weet toch dat dit een chatbot is' wordt door de richtsnoer expliciet verworpen: algemene bekendheid met het bestaan van AI is niet hetzelfde als herkenning in het concrete gesprek. Beslissend is niet wat uw gemiddelde klant weet, maar wie er redelijkerwijs bij uw systeem terecht kan komen. Zodra uw systeem publiek toegankelijk is, zit het bredere publiek met ouderen, kinderen en mensen met een lagere digitale geletterdheid daar per definitie in, en dan valt de uitzondering weg. Het spiegelbeeld is even belangrijk en wordt vaak over het hoofd gezien: voor een strikt interne assistent voor getraind personeel erkent de Commissie de uitzondering wel uitdrukkelijk. Let daarbij op de voorwaarde in het voorbeeld zelf, namelijk dat het personeel daadwerkelijk is opgeleid en AI-geletterd is. Dat koppelt deze uitzondering rechtstreeks aan uw artikel 4-maatregelen: zonder aantoonbaar AI-geletterd personeel valt het fundament onder uw beroep op de uitzondering weg.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 3.2.1, randnummers (42) tot en met (45), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron

Beroep u alleen op deze uitzondering voor systemen met een gesloten, professioneel gebruikerspubliek, en leg de tweestapsbeoordeling schriftelijk vast: wie is het beoogde publiek, wie kan er nog meer bij, en waarom bestaat er voor een gemiddeld lid daarvan vrijwel geen twijfel. Voor alles wat publiek toegankelijk is, gaat u uit van wel melden. Koppel een intern beroep op de uitzondering aan uw artikel 4-dossier, zodat u kunt aantonen dat de betrokken medewerkers daadwerkelijk zijn voorbereid op het gebruik van dat systeem.

• Vindplaats: Commission Guidelines C(2026) 5054 final, sectie 3.2.1, randnummers (42) tot en met (45), en de bijbehorende voorbeeldenlijstenpraxikon:eu:ai-act:source:commission-article-50-guidelinesOpen officiële bron