College-voorstel AI Beleid
Kant-en-klare bestuursvoordracht
Dit modelvoorstel helpt u een AI-beleidskader ter vaststelling voor te leggen aan het college van B&W, de directie, of ander bevoegd orgaan. Pas de tekst aan aan uw specifieke situatie.
Onderwerp: Vaststelling AI-beleidskader [Naam organisatie]
1. Beslispunten
Het college wordt gevraagd te besluiten tot:
- Het vaststellen van het AI-beleidskader [Naam organisatie] [jaar]-[jaar] (bijlage 1);
- Het instellen van een AI-governance structuur bestaande uit een AI-coördinator, een AI-ethiekcommissie, en een operationeel AI-team;
- Het mandateren van wethouder [naam] als portefeuillehouder AI en digitalisering;
- Het beschikbaar stellen van €[bedrag] voor de implementatie in [jaar], ten laste van [begrotingspost];
- Het informeren van de raad via bijgevoegde raadsinformatiebrief (bijlage 2).
2. Aanleiding
De Europese AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) is op 1 augustus 2024 in werking getreden en is per 27 juli 2026 gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744. De verboden praktijken (artikel 5) en de plicht om maatregelen te nemen voor AI-geletterdheid van personeel (artikel 4) gelden sinds 2 februari 2025, de transparantieplichten van artikel 50 sinds 2 augustus 2026. Voor hoog-risicosystemen uit bijlage III gelden de plichten van de gebruiksverantwoordelijke (artikel 26), de registratie in de EU-databank (artikel 49) en de FRIA (artikel 27) vanaf 2 december 2027, behalve voor kritieke infrastructuur (bijlage III punt 2): die systemen worden nationaal geregistreerd (artikel 49 lid 5) en vragen geen FRIA. Voor systemen die al vóór die datum in gebruik zijn, geldt artikel 111 lid 2: zij vallen er pas onder na een aanzienlijke wijziging van het ontwerp, en systemen voor gebruik door overheidsinstanties moeten uiterlijk op 2 augustus 2030 voldoen.
Uit inventarisatie blijkt dat [Naam organisatie] momenteel [aantal] AI-systemen en algoritmes inzet. [Aantal] hiervan vallen mogelijk onder de categorie "hoog-risico" volgens de AI Act. Zonder adequaat beleid lopen we risico op:
• Handhaving: de AI-verordening noemt maximale boetes die de lidstaten moeten vastleggen, tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet bij verboden praktijken (artikel 99 lid 3). Of en in hoeverre boetes aan overheidsorganen kunnen worden opgelegd, bepaalt elke lidstaat zelf (artikel 99 lid 8); Nederland had dat op 6 oktober 2026 nog niet geregeld; • Reputatieschade bij incidenten met algoritmische besluitvorming; • Inbreuk op grondrechten van inwoners; • Gemiste kansen voor verantwoorde innovatie.
3. Samenvatting
Dit voorstel introduceert een integraal AI-beleidskader dat de kaders stelt voor verantwoord gebruik van AI binnen [Naam organisatie]. Het kader omvat:
• Principes voor verantwoorde AI (transparantie, non-discriminatie, menselijke controle); • Governancestructuur met heldere rollen en verantwoordelijkheden; • Procesafspraken voor inkoop, ontwikkeling en inzet van AI; • Registratieverplichtingen (Algoritmeregister); • Monitoring- en evaluatiecyclus.
Met dit beleid positioneren we ons als verantwoorde overheid die innovatie omarmt zonder concessies te doen aan publieke waarden en burgerrechten.
4. Afwegingen
4.1 Juridisch
Een overheid die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke in de zin van de AI-verordening. Bij hoog-risicosystemen uit bijlage III gaat het vanaf 2 december 2027 om gebruik volgens de gebruiksaanwijzing, menselijk toezicht, het bewaren van logs en het informeren van betrokkenen (artikel 26), registratie in de EU-databank (artikel 49 lid 3) en een FRIA vóór het eerste gebruik (artikel 27), beide niet voor bijlage III punt 2. Voor een systeem dat de overheid al vóór 2 december 2027 gebruikt, gelden deze plichten pas bij een aanzienlijke wijziging en uiterlijk op 2 augustus 2030 (artikel 111 lid 2). Transparantie bij chatbots en gegenereerde inhoud (artikel 50) en maatregelen voor AI-geletterdheid (artikel 4) gelden nu al. Nederland had op 6 oktober 2026 nog geen markttoezichthouder voor de AI-verordening aangewezen; voor de verwerking van persoonsgegevens blijft de Autoriteit Persoonsgegevens toezichthouder onder de AVG. Dit beleidskader helpt deze plichten te organiseren en aantoonbaar te maken.
4.2 Financieel
Voor implementatie wordt €[bedrag] gevraagd, bestaande uit: • Aanstelling AI-coördinator (0,5 FTE): €[bedrag] • Externe ondersteuning (IAMA's, FRIA's, audits): €[bedrag] • Training medewerkers: €[bedrag] • Technische aanpassingen: €[bedrag] Met deze investering worden de plichten op tijd ingericht, in plaats van pas wanneer een toezichthouder vragen stelt of een incident zich voordoet.
4.3 Maatschappelijk
Inwoners hebben recht op begrijpelijke en eerlijke besluitvorming. Recent maatschappelijk debat (toeslagenaffaire, SyRI-arrest) toont de risico's van onzorgvuldig algoritmegebruik. Dit beleid verankert burgerrechten in onze digitalisering.
4.4 Organisatorisch
Het beleid vraagt capaciteit van afdelingen voor inventarisatie, risicobeoordeling en registratie. De AI-coördinator ondersteunt hierbij. In het eerste jaar ligt de focus op de inventarisatie en op systemen die mogelijk onder bijlage III vallen, zodat de plichten vanaf 2 december 2027 tijdig zijn ingericht.
5. Uitvoering
6. Communicatie
Na besluitvorming wordt de raad geïnformeerd via raadsinformatiebrief. Het beleidskader wordt gepubliceerd op de website. Bij implementatie van het Algoritmeregister wordt actief gecommuniceerd naar inwoners.
Media-aandacht is mogelijk. Woordvoering via portefeuillehouder in afstemming met communicatieadviseur.
7. Bijlagen
- Bijlage 1: AI-beleidskader [Naam organisatie] [jaar]-[jaar]
- Bijlage 2: Concept raadsinformatiebrief
- Bijlage 3: Inventarisatie huidige AI-systemen
- Bijlage 4: Risico-analyse per systeem
- Bijlage 5: Kostenraming implementatie
[Plaatsnaam], [Datum]
Burgemeester en wethouders van [Naam Gemeente],
Tips voor aanpassing
- •Vul alle [placeholders] in met uw specifieke gegevens
- •Pas het aantal AI-systemen aan op basis van uw eigen inventarisatie
- •Stem de financiële paragraaf af met uw financieel adviseur
- •Laat het voorstel juridisch toetsen voor verzending
- •Voeg relevante lokale context toe (eerdere incidenten, raadsmoties)
Bewerkbaar in Word en Excel
Het overheidspakket bevat de inkoopchecklist AI voor overheden, het FRIA-template, het DPIA-template voor AI en het AI-register met classificatie, met stand van de wet 6 oktober 2026. Het pakket komt per e-mail naar uw zakelijke adres.
FRIA-template (artikel 27) · Inkoopchecklist AI voor overheden · Classificatiecheck bijlage III
Disclaimer: Dit modelvoorstel is een startpunt en dient aangepast te worden aan uw specifieke situatie. Raadpleeg uw juridische en bestuursadviseurs.
Gebaseerd op Verordening (EU) 2024/1689, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744, en gangbare gemeentelijke besluitvorming.
Stand van de wet: 6 oktober 2026