Onderwerp
Transparantie en deepfakes
Begin bij artikel 50 AI Act: uitleg per lid, met de rolverdeling, de datums en voorbeelden.
De transparantieverplichtingen gelden sinds 2 augustus 2026 en zijn daarmee de eerste plichten uit deze categorie die echt handhaafbaar zijn. Ze raken vrijwel elke organisatie die een chatbot inzet of content genereert met AI. Hieronder wat er precies moet, voor wie, en welke overgangstermijn nog loopt.
Officiële uitleg over dit onderwerp
13- Richtsnoeren van de Commissie over de transparantieverplichtingen onder artikel 50Definitieve richtsnoeren (C(2026) 5054 final), vastgesteld na consultatie over de ontwerpversie van 8 mei 2026. Zij verduidelijken reikwijdte, definities en inhoud van de plichten voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken: systemen zo ontwerpen dat mensen weten dat zij met AI communiceren, AI-gegenereerde of gemanipuleerde inhoud machineleesbaar markeren, mensen informeren bij deepfakes, bij AI-gegenereerde tekst over zaken van algemeen belang zonder menselijke redactionele controle, en bij emotieherkenning en biometrische categorisering. Uitzonderingen zoals standaard bewerkingshandelingen en artistieke of satirische context komen aan bod. Aparte paragrafen behandelen de samenloop met het gegevensbeschermingsrecht en verwijzen naar de nog op te stellen gezamenlijke richtsnoeren van Commissie en EDPB. Niet bindend, maar sturend voor hoe toezichthouders artikel 50 uitleggen. De plichten gelden vanaf 2 augustus 2026.GepubliceerdRichtsnoerenEuropese Commissie20 jul 2026
- Praktijkcode over transparantie van door AI gegenereerde inhoudVrijwillige praktijkcode in twee secties: sectie 1 over markering en detecteerbaarheid van AI-gegenereerde of gemanipuleerde inhoud door aanbieders, sectie 2 over het labelen van deepfakes en AI-gegenereerde tekst door gebruiksverantwoordelijken. De code beschrijft watermerken, metadata en herkomstinformatie en bevat de EU-iconen voor zichtbare labels. Ondertekening kan per sectie; de uiterste datum voor initiele ondertekenaars was 27 juli 2026 en eind juli 2026 stonden ongeveer 190 organisaties op de lijst. Traject: consultatie september 2025, eerste concept 17 december 2025, tweede concept 3 maart 2026, finaal 10 juni 2026. De code helpt naleving van artikel 50 aantonen maar vervangt de wettelijke plichten niet.GepubliceerdPraktijkcodeEuropese Commissie / AI Office10 jun 2026
- EU-iconen voor het labelen van door AI gegenereerde inhoudVrij beschikbare set EU-iconen in SVG en PNG waarmee makers en gebruiksverantwoordelijken AI-betrokkenheid bij inhoud zichtbaar maken, in drie varianten: AI-betrokkenheid, volledig door AI gegenereerd, en gedeeltelijk door AI aangepast. De iconen horen bij sectie 2 van de praktijkcode over transparantie van AI-gegenereerde inhoud en kwamen daarmee beschikbaar op 10 juni 2026; de pagina is laatst bijgewerkt op 6 augustus 2026. Uit gebruikersonderzoek van de Commissie blijkt dat het basisicoon beter presteert wanneer het samen met een tekstlabel wordt getoond. Gebruik van de iconen is vrijwillig, de labelplicht van artikel 50 is dat niet.GepubliceerdModelEuropese Commissie / AI Office6 aug 2026
- Vragen en antwoorden over de transparantieverplichtingen onder artikel 50Officiële Q&A bij de richtsnoeren over artikel 50. De pagina behandelt wie aanbieder en wie gebruiksverantwoordelijke is, wanneer een systeem moet melden dat de gebruiker met AI communiceert, welke eisen gelden voor machineleesbare markering van synthetische content, en hoe de kenbaarheid van deepfakes en van AI-gegenereerde teksten over kwesties van algemeen belang moet worden geregeld. Ook de uitzondering bij menselijke eindredactie, de manier waarop naleving kan worden aangetoond en de handhaving komen aan bod. De pagina bevestigt dat er een beperkte overgangstermijn geldt voor systemen die voor 2 augustus 2026 op de markt waren, uitsluitend voor de markerings- en detectieverplichting van artikel 50 lid 2, waaraan zij pas vanaf 2 december 2026 hoeven te voldoen. De datum 24 juli 2026 is de laatst-bijgewerkt-datum.GepubliceerdVraag en antwoordEuropese Commissie, DG CNECT24 jul 2026
- Vragen en antwoorden over de praktijkcode voor GPAIQ&A over de gedragscode voor AI-modellen voor algemene doeleinden. De Commissie benadrukt dat de code vrijwillig is en geen nieuwe verplichtingen schept, maar dient als hulpmiddel om aan de bestaande plichten uit de verordening te voldoen. De code kent drie hoofdstukken: transparantie en auteursrecht voor alle GPAI-aanbieders, en veiligheid en beveiliging alleen voor aanbieders van de meest geavanceerde modellen met systeemrisico. Ook wordt toegelicht hoe de transparantieregels voor GPAI-modellen zich verhouden tot de transparantieverplichtingen van artikel 50 voor AI-systemen. De datum 20 juli 2026 is de laatst-bijgewerkt-datum op de pagina.GepubliceerdVraag en antwoordEuropese Commissie, DG CNECT20 jul 2026
- EDPB-werkprogramma 2026-2027 met aangekondigde gezamenlijke richtsnoeren AI-verordening en AVGHet EDPB-werkprogramma 2026-2027, vastgesteld op 11 februari 2026, kondigt gezamenlijke richtsnoeren aan over de samenhang tussen de AI Act en de AVG. Deze richtsnoeren bestaan nog niet; de Commissie bevestigt in haar artikel 50-richtsnoeren van 20 juli 2026 dat ze samen met het EDPB in voorbereiding zijn. Verwacht wordt dat ze ingaan op transparantie, risicobeoordelingen, biasdetectie en verantwoordingsplicht, met concrete voorbeelden.AangekondigdRichtsnoerenEDPB (Europees Comité voor gegevensbescherming)11 feb 2026
- Handreiking generatieve AI en de AVGEerste Nederlandse interpretatie van de AVG voor de ontwikkeling en ingebruikname van generatieve AI-modellen, bedoeld voor organisaties die zulke modellen bouwen of verantwoordelijk zijn voor het in gebruik nemen ervan. De handreiking behandelt de grondslag voor verwerking uitgebreid en werkt daarnaast de verdere AVG-vereisten uit voor ontwikkeling en ingebruikname. Zij bouwt voort op de eerdere AP-visie op generatieve AI en verwijst naar de plichten die de AI-verordening voor GPAI-modellen stelt. Het document draagt intern de maand juni 2026 en is op 13 juli 2026 gepubliceerd.GepubliceerdRichtsnoerenAutoriteit Persoonsgegevens13 jul 2026
- Transparantie-eisen voor AI: wat betekent dit voor u?Publieksuitleg van de AP over de transparantieregels die sinds 2 augustus 2026 gelden, met een downloadbare infographic. Vier situaties: AI-systemen zoals chatbots moeten herkenbaar zijn, AI-gegenereerde inhoud krijgt een digitale markering, mensen worden geinformeerd bij emotieherkenning en biometrische categorisering, en deepfakes plus onbewerkte AI-artikelen over zaken van algemeen belang krijgen een zichtbaar label. De AP bevestigt dat systemen die voor 2 augustus 2026 op de markt zijn gebracht vier maanden extra hebben voor de markeringsverplichting, dus tot 2 december 2026. Levende themapagina, bijgewerkt op 31 juli 2026.GepubliceerdVraag en antwoordAutoriteit Persoonsgegevens31 jul 2026
- Transparantie-eisen AI gelden vanaf 2 augustus: AP adviseert praktijkcode te ondertekenenDe AP zet de vier transparantieverplichtingen uiteen met exacte verwijzing naar artikel 50, leden 1 tot en met 4, en adviseert aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van generatieve AI om de Europese praktijkcode over transparantie van AI-gegenereerde content te ondertekenen. Die praktijkcode is op 10 juni 2026 door de Europese Commissie gepubliceerd en bevat vrij te gebruiken EU-iconen met de labels AI, AI generated en AI modified. De Commissie hield 27 juli 2026 om 18.00 uur aan als sluiting voor de lijst met eerste ondertekenaars (eerder werd 22 juli genoemd); later tekenen blijft mogelijk. De DCA kondigt aan de komende maanden meer toelichting te publiceren.GepubliceerdNationale uitlegAutoriteit Persoonsgegevens (Directie Coordinatie Algoritmes)9 jul 2026
- Toezicht op AI wordt concreet: sleutelrol voor de AP en de RDIReactie van de AP op het conceptwetsvoorstel. De AP maakt expliciet welke onderdelen zij zelf gaat handhaven: verboden AI-praktijken, de transparantieverplichtingen zoals herkenbaarheid van chatbots en deepfakes, en een groot deel van de hoog-risico-toepassingen in werk, onderwijs en overheid. AP en RDI verzorgen samen coördinatie, kennisopbouw en harmonisatie, en richten vanaf 2026 een AI regulatory sandbox in. De AP benadrukt dat delen van de verordening al gelden terwijl de uitvoeringswet nog niet in werking is.GepubliceerdNationale uitlegAutoriteit Persoonsgegevens (Directie Coordinatie Algoritmes)20 apr 2026
- Werkagenda coordinerend AI- en algoritmetoezicht 2026De werkagenda waarin de AP als coordinerend algoritmetoezichthouder haar activiteiten voor 2026 vastlegt, verdeeld over vijf pijlers: risico's in beeld brengen, stelseltoezicht, samenwerking, gedeelde kennisbasis en voorbereiding op de AI-verordening. Inhoudelijk richt de AP zich in 2026 op transparantie en uitlegbaarheid, heldere kaders en normen, bias- en fairnesstoetsing tegen discriminatie, en AI-geletterdheid. Op dezelfde datum publiceerde de AP de terugblik over 2025.GepubliceerdNationale uitlegAutoriteit Persoonsgegevens (Directie Coordinatie Algoritmes)26 mrt 2026
- Rapportage AI & Algoritmes Nederland (RAN) - maart 2026Zesde editie van de halfjaarlijkse rapportage waarin de AP de risico's en effecten van AI en algoritmes in Nederland analyseert via de AI-Impactbarometer. Vier van de negen graadmeters staan nu op rood, tegen twee in de vorige editie. De drie hoofdpunten zijn dat AI in werving en selectie snel groeit met grote risico's, dat transparantie en uitlegbaarheid tekortschieten, en dat de voorbereiding op de AI-verordening achterblijft. De AP signaleert ook dat organisaties de regels proberen te ontduiken of zich er niet aan houden.GepubliceerdNationale uitlegAutoriteit Persoonsgegevens5 mrt 2026
- Wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening (consultatiereactie en uitvoeringstoets)Brief van 8 juli 2026 van de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak aan het ministerie van Justitie en Veiligheid, met reactie en uitvoeringstoets op het conceptwetsvoorstel. De Afdeling onderschrijft dat markttoezicht op gerechtelijke instanties door gerechtelijke instanties gebeurt, maar adviseert de sandbox-taak en de afspraken over gelijkluidende begripsuitleg niet op haar voorzitter van toepassing te laten zijn omdat dat botst met rechterlijke onafhankelijkheid. Zij adviseert het eigen toezicht uit te breiden naar AI-systemen die alleen onder de transparantieverplichtingen vallen, en signaleert een competentievraag wanneer onduidelijk is of een systeem verboden dan wel hoog-risico is. De uitvoeringstoets raamt ongeveer 1 fte extra.GepubliceerdAdviesRaad van State, Afdeling bestuursrechtspraak8 jul 2026