Handhaving per lidstaat
AI Act-handhaving in Nederland
Laatste verificatieronde: 2026-08-10
- Wie houdt toezicht · in wetsvoorstel
- Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), beoogd coordinerend binnen een stelsel van tien bestaande toezichthouders
- Centraal contactpunt
- RDI (beoogd single point of contact namens Nederland; aanwijzing volgt pas met de Uitvoeringswet)
- Uitvoeringswet
- in consultatie
De situatie in dit land
Nederland heeft de deadline van 2 augustus 2025 voor formele aanwijzing gemist. Het kabinet koos in april 2026 voor een stelsel waarin tien bestaande toezichthouders elk hun eigen domein houden, met de AP en de RDI als coordinatoren en de RDI als beoogd centraal contactpunt. De AP is beoogd toezichthouder voor verboden praktijken, de meeste Annex III-systemen en gebieden zonder duidelijke bestaande toezichthouder. De internetconsultatie van de Uitvoeringswet AI-verordening sloot op 1 juni 2026 met dertig reacties; het wetsvoorstel is nog niet ingediend bij de Tweede Kamer.
Verplichtingen die hier spelen
Wat er is gebeurd
2026-04-20 | Ministerie van Economische Zaken
Uitvoeringswet AI-verordening in internetconsultatie
Het kabinet bracht op 20 april 2026 de Uitvoeringswet AI-verordening in consultatie. Het voorstel wijst tien bestaande markttoezichthouders aan (waaronder AP, RDI, ILT, IGJ, NVWA, Nederlandse Arbeidsinspectie, AFM en DNB), geeft de AP en de RDI een coordinerende rol en maakt de RDI het beoogde centrale contactpunt richting de Commissie. De consultatie liep tot en met 1 juni 2026.
2025-02-02 | Autoriteit Persoonsgegevens
AP verzamelt input over verboden AI-praktijken
Rond het van toepassing worden van de verbodsbepalingen van artikel 5 op 2 februari 2025 deed de AP, als beoogd coordinerend toezichthouder op verboden AI, een reeks publieke oproepen tot input, onder meer over manipulatieve en misleidende AI-systemen, over emotieherkenning op de werkvloer en in het onderwijs en over social scoring. Hiermee bereidde de AP het toezicht op artikel 5 actief voor.
2024-09-03 | Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
Autoriteit Persoonsgegevens beboet Clearview AI met 30,5 miljoen euro
De AP legde Clearview AI een boete van 30,5 miljoen euro op voor het opbouwen van een illegale database met miljarden gezichtsbeelden, ook van Nederlanders. De AP waarschuwde bovendien expliciet dat het gebruik van Clearview door Nederlandse organisaties verboden is. Deze scrapingpraktijk valt nu ook onder het verbod van artikel 5 van de AI Act.
Autoriteit Persoonsgegevens, boetebesluit, bekendgemaakt 3 september 2024
2022-04-12 | Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
Autoriteit Persoonsgegevens beboet Belastingdienst met 3,7 miljoen euro voor de zwarte lijst FSV
De Belastingdienst hield van 2013 tot 2020 in de Fraude Signalering Voorziening (FSV) signalen van mogelijke fraude van ongeveer 270.000 mensen. De AP legde zes boetes op, samen 3,7 miljoen euro (besluit van 7 april 2022, bekendgemaakt op 12 april 2022): onder meer voor het ontbreken van een grondslag, onjuiste gegevens, te lang bewaren en het te laat vragen van advies aan de functionaris gegevensbescherming bij de DPIA. Medewerkers kregen volgens de AP ook de instructie om het frauderisico mede te baseren op nationaliteit en uiterlijk. Een AI-systeem dat bij uitkeringen of toeslagen fraude signaleert, kan onder bijlage III punt 5 onder a van de AI Act vallen als de uitkomst wordt gebruikt om een uitkering of toeslag toe te kennen, te verlagen, in te trekken of terug te vorderen, tenzij artikel 6 lid 3 het systeem uitzondert.
Autoriteit Persoonsgegevens, persbericht 12 april 2022 en boetebesluit 7 april 2022
2021-12-07 | Autoriteit Persoonsgegevens (AP)
Autoriteit Persoonsgegevens beboet Belastingdienst met 2,75 miljoen euro voor nationaliteit bij kinderopvangtoeslag
De dienst Toeslagen bewaarde jarenlang ten onrechte de dubbele nationaliteit van Nederlanders en gebruikte de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag in een risicomodel en bij fraudebestrijding, terwijl dat niet nodig was. De AP oordeelde dat die verwerking onrechtmatig was en door het discriminerende karakter ook onbehoorlijk, en legde een boete op van 2,75 miljoen euro (besluit van 25 november 2021, bekendgemaakt op 7 december 2021). Onder de AI Act beschrijft een FRIA de risico’s op schade voor groepen, en onderzoekt de aanbieder van een hoog-risicosysteem zijn datasets op vertekening.
Autoriteit Persoonsgegevens, persbericht 7 december 2021 en boetebesluit 25 november 2021
2020-02-05 | Rechtbank Den Haag
SyRI: wetgeving voor een risicomodel van de overheid biedt onvoldoende waarborgen
De rechtbank verklaarde de wettelijke basis van het Systeem Risico Indicatie (SyRI), waarmee de overheid gegevens koppelde om fraude met uitkeringen en toeslagen te signaleren, onverbindend wegens strijd met artikel 8 EVRM. Zonder inzicht in de risico-indicatoren en het risicomodel, of wettelijke waarborgen die dat opvangen, valt niet vast te stellen dat de inbreuk op het privéleven proportioneel is. De rechtbank betrok daarbij de beginselen van transparantie, doelbinding en dataminimalisatie uit de AVG. Een AI-systeem dat beoordeelt of iemand recht heeft op een uitkering, valt onder de AI Act in bijlage III punt 5 onder a, met plichten die per 2 december 2027 gaan gelden.