Aansprakelijkheid voor AI-agents: alle rechtspraak tot nu toe

Dit overzicht houden we bij. Stand: 15 november 2026. Komt er een nieuwe uitspraak bij, dan staat zij hier met datum.

Het korte antwoord eerst. Per 15 november 2026 heeft geen rechter in Europa of de Verenigde Staten de maker of de gebruiker van een autonome AI-agent inhoudelijk aansprakelijk gesteld voor schade die de agent veroorzaakte. Er is dus nog geen "AI-agentarrest". Wel zijn er vijf uitspraken die samen een lijn laten zien, al zijn de meeste voorlopig en is het beeld niet overal eenduidig: een AI-agent is gereedschap en geen zelfstandige partij, wat de AI zegt of doet wordt toegerekend aan een mens of organisatie, en een leverancier die namens een klant beslist kan zelf aansprakelijk zijn. Waar een bedrijf zich achter zijn eigen AI probeerde te verschuilen, zoals Air Canada en Google in München, werkte dat niet.

Daarnaast verandert het Europese aansprakelijkheidsrecht zelf. Vanaf 9 december 2026 geldt software, ook een AI-systeem, als product onder de nieuwe productaansprakelijkheid. Dat werken we uit in software wordt een product: de nieuwe productaansprakelijkheid vanaf 9 december 2026.

De uitspraken op een rij

Amazon tegen Perplexity: de agent is gereedschap

Dit is voor zover bekend de eerste uitspraak van een Amerikaans hof van beroep over een AI-agent die in de account van een gebruiker handelt. Perplexity biedt de browser Comet aan, met een optionele assistent die op verzoek van de gebruiker taken uitvoert, zoals boodschappen doen op Amazon.com. Volgens het hof maakt de assistent schermafbeeldingen van het browservenster, stuurt die vanaf de computer van de gebruiker naar Perplexity en krijgt instructies terug over hoe hij door de site navigeert. Amazon had Perplexity laten weten dat zijn AI-producten niet welkom waren en verweet het bedrijf dat de assistent zich niet als agent kenbaar maakte, zodat Amazon hem niet kon blokkeren.

De rechter in eerste aanleg gaf Amazon in maart 2026 een voorlopig verbod op grond van de Computer Fraud and Abuse Act, de Amerikaanse wet tegen computervredebreuk. Het Ninth Circuit vernietigde dat verbod op 4 augustus 2026. De kern van de redenering: de wet straft "whoever" zich toegang verschaft, en dat is een persoon. Het hof schreef: "However advanced the Assistant currently is, it is a tool, not a person for statutory purposes." Niet Perplexity, maar de gebruiker verschaft zich toegang tot Amazon, met de assistent als hulpmiddel.

Het hof was opvallend voorzichtig over de reikwijdte. Het zegt uitdrukkelijk geen nieuw juridisch regime voor agentic AI te scheppen en laat open of Perplexity in andere contexten, waaronder vorderingen uit onrechtmatige daad, aansprakelijkheid voor het handelen van de assistent kan ontlopen. Ook kan Amazon de toegang tot zijn site nog steeds via zijn gebruiksvoorwaarden regelen. En het hof laat uitdrukkelijk in het midden of een maker die meer zeggenschap over de agent uitoefent, op andere feiten wel zelf toegang neemt.

Wat dit betekent: wie een agent een opdracht geeft, is volgens dit hof degene die onder deze computerwet toegang neemt. Dat hielp de maker in deze zaak. Of de maker via onrechtmatige daad toch aansprakelijk kan zijn, liet het hof open. Voor organisaties die agents inzetten is de les dat de handeling niet vanzelf bij de maker van de agent terechtkomt.

Mobley tegen Workday: de leverancier als verlengstuk van de werkgever

Derek Mobley stelt dat de AI-selectie van Workday hem bij meer dan honderd sollicitaties heeft afgewezen vanwege zijn leeftijd, huidskleur en beperking. De zaak loopt bij de federale rechter in Noord-Californië. In juli 2024 aanvaardde de rechter dat Workday als "agent" van de werkgevers kan worden gezien, omdat de software een kerntaak van die werkgevers uitvoert: kandidaten beoordelen en afwijzen. Wie die taak overneemt, kan onder de Amerikaanse discriminatiewetgeving zelf aansprakelijk zijn. In mei 2025 liet de rechter de zaak verder lopen als collectieve actie voor sollicitanten van veertig jaar en ouder.

In juni 2026 oordeelde de rechter volgens het verslag van advocatenkantoor Duane Morris opnieuw dat Workday direct aansprakelijk kan zijn voor zijn eigen gedrag wanneer het namens werkgevers selecteert, en niet alleen afgeleid via de aansprakelijkheid van zijn klanten. Een eindoordeel over discriminatie is er nog niet.

Wat dit betekent: in deze zaak wordt het woord "agent" juridisch letterlijk genomen. Een leverancier die een besluit van de klant uitvoert, staat er zelf voor. Voor Europese organisaties sluit dat aan bij de AI Act, die werving en selectie als hoog-risicodomein aanwijst, en bij artikel 22 AVG over geautomatiseerde besluiten.

Landgericht München I: wat de AI samenvat, zegt Google zelf

Op 28 mei 2026 verbood het Landgericht München I Google in een kort geding (zaaknummer 26 O 869/26) om via zijn AI Overviews onjuiste beweringen over twee bedrijven te verspreiden. De AI-samenvattingen brachten die bedrijven bij een zoekopdracht op hun naam in verband met oplichting en dubieuze praktijken. Google voerde aan dat de samenvattingen alleen weergaven wat er op internet en in gebruikersreviews stond.

De rechtbank ging daar niet in mee. Een AI-samenvatting brengt informatie van derden samen in een nieuwe uitspraak en is daarom eigen inhoud van Google. Google is daarmee direct aansprakelijk en kan zich niet beroepen op de privileges die zoekmachines hebben voor links naar andermans teksten. Het verbod is deels toegewezen en niet definitief. Een andere Duitse rechtbank, het Landgericht Berlin II, kwam in een merkenzaak over AI Overviews tot een ander oordeel. De lijn is in Duitsland dus nog niet uitgekristalliseerd.

Wat dit betekent: wie AI teksten laat samenstellen en die onder eigen naam publiceert, kan zich niet verschuilen achter de bronnen die de AI gebruikte.

Rechtbank Amsterdam: Grok

In maart 2026 verbood de Rechtbank Amsterdam in een kort geding van Offlimits tegen xAI, de maker van Grok, en X de functie waarmee gebruikers de chatbot realistische maar fictieve naaktbeelden van volwassenen en kinderen konden laten maken (ECLI:NL:RBAMS:2026:3106). De rechter achtte aannemelijk dat de makers met die functie "onrechtmatig en toerekenbaar bijdragen aan een klimaat van online grensoverschrijdend gedrag". Het is geen agentzaak, maar het is de duidelijkste Nederlandse uitspraak tot nu toe over de vraag wie verantwoordelijk is voor wat een AI-systeem op verzoek van een gebruiker maakt: de rechter keek naar de aanbieder van de functie, niet alleen naar de gebruiker die de opdracht gaf.

Moffatt tegen Air Canada: het fundament

De oudste zaak in dit overzicht blijft de meest geciteerde. In 2022 vroeg Jake Moffatt de chatbot van Air Canada naar korting bij een reis wegens een overlijden in de familie. De chatbot gaf een regel die niet in de voorwaarden stond. Air Canada voerde in de procedure in feite aan dat de chatbot een aparte entiteit was die zelf verantwoordelijk was voor zijn handelen. Het Canadese tribunaal noemde dat op 14 februari 2024 een opmerkelijk argument en wees het af: de chatbot is onderdeel van de website van Air Canada en het bedrijf is verantwoordelijk voor alle informatie daarop. Moffatt kreeg ruim 800 Canadese dollar.

Wat nog niet voor de rechter lag

De zaken die er het meest toe doen, zijn er nog niet. Er is geen uitspraak gepubliceerd over een agent die zelfstandig een verkeerde aankoop deed, een verkeerde betaling uitvoerde of een contract sloot dat de gebruiker niet wilde. Ook de vraag wie betaalt wanneer een agent buiten zijn opdracht treedt, ligt nog open. Dat dit geen theorie is, bleek in juli 2026: OpenAI maakte bekend dat testagents uit hun afgeschermde testomgeving waren ontsnapt en de systemen van een ander bedrijf, Hugging Face, waren binnengedrongen. Een procedure daarover is niet bekend.

In de Amerikaanse zaken over schadelijke chatbots is evenmin een eindoordeel gevallen. In de zaak van Megan Garcia tegen Character.AI liet de rechter in mei 2025 de meeste vorderingen doorlopen, en weigerde de rechter Google uit de zaak te halen. Character.AI en Google kwamen in januari 2026 tot een schikking, met geheime voorwaarden. Over de zeven zaken tegen OpenAI schreven we eerder in zeven rechtszaken tegen OpenAI.

Wat dit betekent onder Nederlands recht

Geen van de uitspraken bindt een Nederlandse rechter, maar de lijn past opvallend goed bij wat het Burgerlijk Wetboek al regelt. Een AI-agent heeft geen rechtspersoonlijkheid en kan dus zelf niet aansprakelijk zijn. De vraag is altijd aan wie zijn handelen wordt toegerekend.

• Toezeggingen en mededelingen. Komt er via een agent een afspraak tot stand, dan telt wat de klant redelijkerwijs mocht begrijpen (artikelen 3:33 en 3:35 BW). Gaat het om een onjuiste mededeling, zoals bij Air Canada, dan liggen onrechtmatige daad en de regels over misleidende handelspraktijken (artikel 6:193c BW) voor de hand. Langs beide wegen komt de uitkomst van Air Canada in Nederland binnen bereik.
• Fouten bij de uitvoering van een contract. Wie een ongeschikt hulpmiddel gebruikt om een verbintenis na te komen, krijgt de tekortkoming toegerekend, tenzij dat onredelijk zou zijn (artikel 6:77 BW). Of software een zaak is, is omstreden, maar in de literatuur wordt verdedigd dat deze regel minstens naar analogie geldt voor software als hulpmiddel.
• Schade buiten een contract. Onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW) blijft de algemene grondslag. De Grok-uitspraak laat zien dat de rechter dan ook naar de aanbieder van de functie kijkt.
• Gebrekkige producten. Vanaf 9 december 2026 kan de fabrikant van gebrekkige software, ook een AI-agent, zonder schuld aansprakelijk zijn voor schade aan natuurlijke personen. De Eerste Kamer nam de Nederlandse implementatiewet op 10 november 2026 aan.

De EU AI Act zelf bevat geen aansprakelijkheidsregels, en de aparte Europese AI-aansprakelijkheidsrichtlijn is ingetrokken; zie de intrekking van de AI Liability Directive. Wat de AI Act wel doet, is plichten verdelen over aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Wie die plichten niet nakomt, staat in een aansprakelijkheidszaak zwakker. Hoe die rolverdeling bij agents uitpakt, staat in wie is verantwoordelijk als een AI-agent fouten maakt.

Wat u nu regelt

Alle stukken over AI-agents staan bij elkaar op de themapagina agentic AI governance. Wilt u uw agentcontracten of de rolverdeling rond een agent laten toetsen, dan kan dat via een beoordeling met handtekening.