Digital Omnibus AI Act: politiek akkoord van mei 2026 uitgelegd

In mei 2026 was de Digital Omnibus niet meer alleen een Commissievoorstel, omdat Raad en Europees Parlement een politieke deal hadden bereikt. Dit artikel legt die fase vast. De huidige juridische basis is Verordening (EU) 2024/1689 zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744.

De huidige juridische basis is Verordening (EU) 2024/1689 zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744. Behandel de rest van deze historische update niet als actuele juridische status.

De korte status

Voor actuele achtergrond houden we de Digital Omnibus-pagina bij als centrale pillar.

Wat verandert volgens het akkoord?

De meest concrete wijziging zit in de deadlines voor hoog-risico AI-systemen. Voor systemen uit Bijlage III schuiven de belangrijkste verplichtingen door naar 2 december 2027. Dit raakt onder meer AI in biometrie, onderwijs, werk, essentiële diensten, rechtshandhaving, migratie en rechtspraak.

Voor hoog-risico AI-systemen die onderdeel zijn van producten onder bestaande EU-sectorale veiligheidswetgeving, zoals medische hulpmiddelen of machines, wordt 2 augustus 2028 de relevante datum.

Dat is geen vrijbrief. Een organisatie die pas eind 2027 begint met classificatie, datagovernance, technische documentatie, menselijk toezicht en leveranciersafspraken, is te laat. De extra tijd is vooral nuttig om het goed te doen.

Artikel 4 AI-geletterdheid: de definitieve uitkomst

Het oorspronkelijke Commissievoorstel wilde Artikel 4 AI-geletterdheid verzwakken: minder directe verplichting voor organisaties, meer aanmoediging door Commissie en lidstaten. EDPB en EDPS hebben daar stevig tegen geadviseerd.

Het definitieve Artikel 4 houdt een directe plicht voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Sinds 27 juli 2026 moeten zij maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, rekening houdend met kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en betrokken personen. Zij hoeven geen specifiek individueel niveau te waarborgen. De wet schrijft geen standaardcursus of certificaat voor.

Voor organisaties die dit aantoonbaar willen opzetten is de logische route: begin met een nulmeting, train per rol, leg resultaten vast en herhaal periodiek. Daarvoor kun je de LearnWize AI-geletterdheidsassessment gebruiken.

Watermarking en nudifier-apps

Artikel 50 geldt in beginsel vanaf 2 augustus 2026. Aanbieders van systemen voor synthetische content die al voor die datum op de markt waren, krijgen voor de machineleesbare markering uit Artikel 50(2) tot 2 december 2026.

Daarnaast komt er een expliciet verbod op AI-systemen die kindermisbruikmateriaal of niet-consensuele intieme beelden genereren of manipuleren. Dit is geen abstract compliancepunt. Voor aanbieders van generatieve beeld-, video- of multimodale systemen betekent dit dat safety controls, filters, logging en misbruikpreventie aantoonbaar moeten zijn.

Registratieplicht: toch meer transparantie

Een belangrijk verschil met het oorspronkelijke voorstel is nu bevestigd: registratie onder Artikel 49(2) blijft bestaan, maar de verplichte registratiegegevens zijn vereenvoudigd.

Dat is logisch. Als een aanbieder zegt: "dit valt wel in een gevoelig domein, maar niet onder de high-risk verplichtingen", dan moet die beoordeling controleerbaar zijn. Voor compliance-teams betekent dit dat risicoclassificatie geen losse spreadsheet mag zijn. Het moet een herleidbaar besluit worden met onderbouwing, versiebeheer en koppeling aan het AI-register.

Wat moet je nu praktisch doen?

1. Update je AI Act-roadmap. Gebruik 2 december 2027 voor Bijlage III en 2 augustus 2028 voor Bijlage I als vaste wettelijke data.
2. Classificeer systemen nu al. Je moet weten welke AI-systemen je gebruikt of aanbiedt voordat je het werk kunt faseren.
3. Houd Artikel 4 gewoon overeind. Blijf trainen, toetsen en documenteren. Dit is juridisch verstandig en operationeel noodzakelijk.
4. Maak vendor assurance scherper. Vraag leveranciers naar classificatie, datagebruik, biascontrole, logging, menselijke controle, incidentprocessen en toekomstige AI Act-roadmap.
5. Gebruik de extra tijd voor bewijsvoering. De organisaties die straks het snelst kunnen handelen zijn niet de organisaties die wachten, maar de organisaties die hun basis al hebben staan.

Wil je dit vertalen naar een concrete roadmap voor jouw organisatie, dan past een AI Act-readiness traject met Embed AI. Wil je vooral AI-geletterdheid aantoonbaar maken, start dan met de LearnWize assessment.

Conclusie

De Digital Omnibus geeft organisaties meer tijd voor high-risk AI, maar geen reden om achterover te leunen. De kern blijft hetzelfde: weten welke AI je gebruikt, weten welke risico's daarbij horen, mensen opleiden, leveranciers scherp houden en bewijs verzamelen.

Het beste gebruik van het politieke akkoord is niet vertragen. Het beste gebruik is: de extra maanden omzetten in betere governance.