Ierland en de nationale AI act-wet: wat Nederland ervan kan leren

Op 4 februari 2026 publiceerde Ierland de General Scheme of the Regulation of Artificial Intelligence Bill 2026. Daarmee legt Ierland een concreet nationaal wetsvoorstel op tafel voor de implementatie van de AI Act. Terwijl de meeste lidstaten nog worstelen met de vraag hoe ze hun toezichtlandschap moeten inrichten, heeft Dublin een keuze gemaakt - en die keuze is het bestuderen waard. Update oktober 2026: Ierland was niet de eerste lidstaat met nationale AI Act-wetgeving. Denemarken had al een wet die de AI-verordening aanvult: Lov nr. 467 van 14 mei 2025, ruim een jaar voor de Ierse wet van 2026.

Wat Ierland heeft besloten

De AI Act is een EU-verordening en heeft dus directe werking in alle lidstaten. Maar de verordening laat bewust ruimte voor nationale invulling op een cruciaal punt: toezicht en handhaving. Artikel 70 van de AI Act verplicht elke lidstaat om ten minste een nationale bevoegde autoriteit aan te wijzen en een single point of contact in te richten voor de Europese Commissie en andere lidstaten.

Ierland kiest voor wat het zelf een distributed model noemt. Dat betekent: bestaande sectorale toezichthouders krijgen bevoegdheden voor AI-toezicht binnen hun eigen domein. Denk aan de financiele toezichthouder voor AI in de banksector, de telecomtoezichthouder voor AI in communicatie, enzovoort.

Boven die sectorale laag komt een nieuw orgaan: de AI Office of Ireland (Oifig Intleachta Shaorga na hEireann). Dit wordt een zelfstandig bestuursorgaan onder het Department of Enterprise, Tourism and Employment. De AI Office krijgt drie kerntaken:

1. Single Point of Contact voor de EU en andere lidstaten
2. Centrale coordinatie tussen de verschillende sectorale toezichthouders
3. Handhaving waar geen sectorale toezichthouder bevoegd is, plus regels over sancties

Hoe Nederland het aanpakt

Nederland kiest ook voor een verdeeld toezichtmodel, maar de invulling verschilt op belangrijke punten. Volgens het voorstel van het kabinet (de Uitvoeringswet AI-verordening) houden bestaande toezichthouders toezicht binnen hun eigen domein, en krijgen twee organisaties een bijzondere rol:

• De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) als beoogd toezichthouder waar er geen andere toezichthouder is, met een coördinerende rol
• De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI), die eveneens een coördinerende rol krijgt

Daarnaast houden sectorale toezichthouders zoals de AFM, DNB en de Inspectie Gezondheidszorg toezicht binnen hun eigen domeinen. Het Nederlandse model is daarmee vergelijkbaar met het Ierse, maar kent een belangrijk verschil: Nederland heeft (nog) geen centraal AI-kantoor als apart orgaan opgericht. De coördinatierol ligt bij de AP en de RDI, en de AP is daarnaast ook inhoudelijk toezichthouder waar er geen andere toezichthouder is. Update oktober 2026: in Nederland is nog geen markttoezichthouder voor de AI Act aangewezen. De Uitvoeringswet AI-verordening, die de toezichthouders moet aanwijzen, staat gepland voor indiening in het tweede kwartaal van 2027; tot die tijd is de AP de beoogde en niet de aangewezen toezichthouder.

Drie lessen uit Dublin

1. Een dedicated coordinatiepunt voorkomt verwarring

De Ierse keuze voor een zelfstandige AI Office als coordinator - los van de inhoudelijke toezichthouders - heeft voordelen. Een apart orgaan dat zich volledig richt op coordinatie kan neutraal opereren. Het hoeft geen eigen handhavingsbelangen af te wegen tegen de coordinatierol.

In het Nederlandse voorstel valt de coordinatierol van de AP samen met haar toezichtrol. Dat is efficienter, maar creëert een potentieel spanningsveld. Wat als de AP als coordinator een lijn uitzet die haar eigen handhavingspraktijk raakt? In de praktijk zal die dubbelrol aandacht vragen.

2. Snelheid telt bij implementatie

Ierland toont aan dat het mogelijk is om minder dan twee jaar na de inwerkingtreding van de AI Act (augustus 2024) een concreet wetsvoorstel te presenteren. Die snelheid is relevant, want de eerste handhavingsmomenten zijn er al. Verboden AI-praktijken zijn al sinds februari 2025 van kracht. Op grond van Verordening (EU) 2026/1744 faseren veel Annex III high-risk verplichtingen richting 2 december 2027 en productgebonden high-risk AI richting 2 augustus 2028.

Nederland heeft de toezichthouders nog niet aangewezen: het conceptwetsvoorstel voor de Uitvoeringswet AI-verordening lag tot 1 juni 2026 in internetconsultatie, en volgens de planning van het kabinet wordt de wet pas in het tweede kwartaal van 2027 ingediend. Tot die wet er is, werkt de verordening rechtstreeks, maar ontbreekt aanvullende nationale wetgeving die de bevoegdheden, procedures en sanctiemogelijkheden van Nederlandse toezichthouders nader regelt.

3. Sanctieregime moet helder zijn

Het Ierse wetsvoorstel bevat expliciete bepalingen over sancties bij overtredingen. De AI Act stelt in artikel 99 maximale boetes vast (tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet), maar laat de precieze invulling van het sanctieregime aan de lidstaten. Ierland pakt dat nu wettelijk op.

Nederland zal vergelijkbare keuzes moeten maken. Welke boetecategorieen gelden? Hoe verhoudt het AI Act-sanctieregime zich tot bestaande boetemogelijkheden van de AP (onder de AVG) en van sectorale toezichthouders? Die duidelijkheid is niet alleen voor toezichthouders belangrijk, maar vooral voor organisaties die willen weten waar ze aan toe zijn.

Wat dit betekent voor organisaties

Voor bedrijven en instellingen die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, heeft de Ierse stap directe relevantie:

• Multinationals met activiteiten in Ierland (en dat zijn er veel, gezien de sterke tech-aanwezigheid daar) krijgen nu zicht op het concrete toezichtlandschap. De AI Office wordt het eerste aanspreekpunt.
• Nederlandse organisaties doen er goed aan om de ontwikkeling in Ierland te volgen als referentiekader. De keuzes die Dublin maakt rond sancties en bevoegdheidsverdeling kunnen vooruitlopen op wat Den Haag uiteindelijk besluit.
• Pan-Europese compliance wordt complexer naarmate lidstaten uiteenlopende toezichtstructuren optuigen. Een AI-systeem dat in Ierland wordt beoordeeld door de AI Office, kan in Nederland onder de AP vallen en in Duitsland onder weer een ander orgaan.

Vooruitblik

Ierland heeft een stap gezet. Andere lidstaten zullen volgen, en de diversiteit aan nationale benaderingen wordt de komende maanden zichtbaar. Voor de AI Act als geheel is dat een test: kan een Europese verordening effectief functioneren als elke lidstaat een eigen toezichtarchitectuur kiest?

De komende maanden zal blijken of het Nederlandse model - coordinatie bij een bestaande toezichthouder - even effectief is als het Ierse model met een dedicated AI Office. Wat vaststaat: organisaties kunnen niet langer wachten op volledige nationale duidelijkheid. De AI Act geldt nu, en de handhaving is begonnen.