Een OpenAI-tekstwatermerk kan helpen de herkomst van tekst te onderzoeken. Uw organisatie moet daarnaast zelf beoordelen welke transparantieplicht op haar publicatie van toepassing is. Een technisch signaal neemt de beslissing over een zichtbaar AI-label of menselijke redactionele controle niet over.
OpenAI kondigde op 5 oktober 2026 tekstwatermerken aan: een gefaseerde EU-uitrol voor geschikte ChatGPT- en Codex-output, wereldwijde opt-in voor geselecteerde API-modellen en beperkte toegang tot de detector. In de API staat watermarking standaard uit. Dat staat in OpenAI's aankondiging over EU text provenance. Dit artikel beoordeelt de gevolgen voor uw publicatieproces, met 5 oktober 2026 als peildatum.
Hoe werkt textGrain?
TextGrain koppelt tijdens generatie de keuze van tokens, woorden of woorddelen, aan sleutelgestuurde willekeur. De detector onderzoekt vervolgens of de tekst het bijbehorende statistische signaal bevat. De techniek balanceert detecteerbaarheid met de variatie die het model in antwoorden kan aanbrengen. Het technische rapport van OpenAI en medeonderzoekers beschrijft daarvoor een instelbaar budget voor verlies aan variatie.
Volgens de productuitleg van OpenAI voegt het watermerk geen verborgen tekens of extra watermark-tokens toe. Herschrijven en vertalen kunnen detectie verzwakken. Een gewone AI-detector die achteraf schrijfstijl classificeert, onderzoekt bovendien iets anders dan een ingebed watermerksignaal.
Voor inkoop is daarom de vraag relevant: welke detector controleert welk signaal, bij welke output? Een leverancier die alleen een percentage 'AI-geschreven' toont, heeft daarmee nog geen onderbouwing van machineleesbare markering geleverd.
Wat verlangt artikel 50 van aanbieders en publicerende organisaties?
Artikel 50, lid 2 legt machineleesbare markering bij aanbieders van generatieve AI-systemen. De oplossing moet, voor zover technisch haalbaar, doeltreffend, interoperabel, robuust en betrouwbaar zijn. Er zijn uitzonderingen, onder meer voor ondersteunende standaardbewerking of het niet wezenlijk wijzigen van invoer of betekenis.
Voor de organisatie die tekst publiceert, is vooral lid 4 relevant: AI-tekst die het publiek over zaken van publiek belang informeert, kent een meldplicht. De uitzondering vereist menselijke review of redactionele controle én een natuurlijke of rechtspersoon die redactionele verantwoordelijkheid draagt. Een watermerk bewijst die uitzondering niet.
De Commissie-richtsnoeren over artikel 50 helpen deze rollen en toepassingen afbakenen. Een eigen applicatie boven op een API verdient daarbij een afzonderlijke rolbeoordeling. Ga er bij inkoop niet zonder onderzoek van uit dat alle aanbiedersplichten automatisch bij de modelleverancier blijven.
Voor uw beoordeling kunt u de wettekst en beslisboom bij artikel 50 gebruiken. De specifieke publicatievraag behandelen wij verder bij AI-tekst over zaken van publiek belang.
Welke datum geldt voor tekstwatermerken?
Artikel 50 geldt sinds 2 augustus 2026. De Commissie bevestigt dat in haar uitleg over de transparantieregels.
Voor systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt zijn gebracht, geldt voor uitsluitend artikel 50, lid 2 een overgang tot 2 december 2026. De juridische vindplaats is artikel 1, punt 39(b), van Verordening (EU) 2026/1744, dat de overgangsbepaling aan de AI Act toevoegt. Dat verschuift de overige transparantieplichten niet.
Beoordeel dus de concrete toepassing, haar rol en marktintroductie. De datum waarop één leverancier een functie uitrolt, is geen algemene wettelijke deadline voor uw organisatie.
Beslismatrix voor uw publicatieproces
Onderstaande situaties zijn eigen praktijkvoorbeelden van Praxikon, geen toezichthoudersbesluiten. De laatste kolom bevat aanbevolen werkwijzen; de AI Act schrijft dit dossierformat niet voor.
| Situatie | Beslissing die u moet onderzoeken | Aanbevolen vastlegging |
|---|---|---|
| Een communicatieadviseur gebruikt AI voor een intern concept | Wie beoordeelt de tekst voordat deze extern wordt gebruikt? | Doel, bronnen en verantwoordelijke redacteur |
| Een gemeente publiceert automatisch gegenereerde informatie over een regeling | Valt de tekst onder publiek belang en hoe wordt de melding geregeld? | Publicatievoorbeeld, doelgroep en labelbesluit |
| Een redactie publiceert na menselijke controle | Is de uitzondering voor redactionele controle onderbouwd? | Reviewstappen, correcties en redactioneel verantwoordelijke |
| Een softwarebedrijf bouwt een tekstgenerator op de API | Welke aanbiedersrol en markeringsoplossing horen bij het eigen systeem? | Rolbeoordeling, modelversie en leverancierstoelichting |
| Een werkgever onderzoekt vermoed AI-gebruik in een document | Welke aanvullende feiten rechtvaardigen een conclusie? | Herkomstonderzoek, hoor en wederhoor en onzekerheden |
Een werkbaar proces begint bij de inhoud. Controleer bijvoorbeeld bij gemeentelijke informatie de bevoegde instantie, toepasselijke regeling en uitzonderingen. De detectiestatus zegt niets over de kwaliteit van die juridische controle.
Waarom een detectorscore geen eindbeslissing mag zijn
Een positieve uitslag is een aanwijzing die context vraagt. Een negatieve uitslag sluit AI-gebruik niet uit. OpenAI benoemt in zijn aankondiging zowel fout-positieve als fout-negatieve uitkomsten en waarschuwt dat een watermerk geen maat is voor menselijke bijdrage of juistheid.
Onze aanbeveling: neem bij vermoed ongeoorloofd AI-gebruik geen personeels- of publicatiebesluit op uitsluitend een detectorscore. Onderzoek versies, afspraken en het verhaal van de betrokkene. Noteer wat de score wel en niet ondersteunt. Zo voorkomt u dat een hulpmiddel ongemerkt de beoordelaar wordt.
Maak ook onderscheid tussen een eigen praktijktest en een leveranciersclaim. Wie geen toegang heeft tot de betreffende detector, kan diens werking op eigen teksten niet als getest rapporteren. Vraag dan om relevante testdocumentatie en beschrijf de ontbrekende verificatie expliciet.
Vijf vragen voor uw leverancier en redactieteam
- Welke toepassing gebruiken wij? Leg product, model, versie, instellingen en publicatiekanalen vast. Controleer opnieuw na een relevante wijziging.
- Welke plicht hoort bij onze rol? Laat inkoop, product en redactie dezelfde toepassing beoordelen. Maak één eigenaar verantwoordelijk voor het besluit.
- Wat is daadwerkelijk geverifieerd? Scheid leverancierstoelichting, eigen waarnemingen en nog onbewezen aannames. Vraag om de scope en beperkingen van tests.
- Wie beoordeelt de inhoud? Leg vast wie feiten, bronverwijzingen en conclusies controleert, en wie een onjuiste publicatie kan corrigeren.
- Wat ziet de lezer? Controleer een echte gepubliceerde pagina. Een besluit op papier is onvoldoende als de bedoelde melding in de publicatieworkflow verdwijnt.
Gebruik de praktijkcode over transparantie van door AI gegenereerde content als uitvoeringskader. Deelname is vrijwillig; de wettelijke plichten blijven gelden. De Commissie en AI Board hebben de code als adequaat vrijwillig hulpmiddel beoordeeld. Dat is geen individuele goedkeuring van textGrain of uw organisatie.
De concrete opbrengst van deze exercitie is een uitlegbaar publicatiebesluit: welke toepassing is beoordeeld, waarom is een melding wel of niet nodig en welk bewijs ondersteunt dat oordeel? Bewaar daarbij een voorbeeld van de uiteindelijke publicatie. Dat maakt een volgende wijziging van tool, redactieproces of regelgeving veel eenvoudiger te beoordelen.
Totstandkoming: opgesteld met AI-ondersteuning. De genoemde primaire bronnen zijn geraadpleegd op 5 oktober 2026. Praktijkvoorbeelden en procesaanbevelingen zijn Praxikon-analyse; er is geen eigen technische test van textGrain uitgevoerd.
Wilt u voor uw eigen toepassing bepalen welke plicht geldt? Loop de beslisboom artikel 50 door: per rol en toepassing het lid, de stappen uit de richtsnoeren en voorbeelden van goede meldingen.
Veelgestelde vragen over tekstwatermerken
Primaire bronnen, geraadpleegd op 5 oktober 2026
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven