Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Gratis template · Word · Nederlands en Engels

Template belangenafweging gerechtvaardigd belang voor AI (artikel 6 lid 1 onder f AVG)

Een belangenafweging gerechtvaardigd belang (in het Engels: legitimate interest assessment, LIA) is de vastgelegde toets die de verwerkingsverantwoordelijke maakt voordat hij persoonsgegevens verwerkt op grond van artikel 6 lid 1 onder f AVG. Bij AI gebeurt dat per verwerking, zoals trainen, gebruik en logbestanden, in drie stappen: belang, noodzaak en afweging.

Laatst gecontroleerd tegen de wet
Redactie
, jurist privacy en AI
Versie en template-ID
2.0 · praxikon:template:ai-legitimate-interest-assessment
Rechtsgrond
Verordening (EU) 2016/679 (AVG); Verordening (EU) 2024/1689, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744

Voor wie is dit template?

  • Organisaties die een AI-model ontwikkelen, trainen of verfijnen met persoonsgegevens (verwerkingsverantwoordelijke)Grondslag en verantwoordingsplicht (artikel 6 lid 1 onder f en artikel 5 lid 2 AVG)
  • Organisaties die een eigen interne AI-assistent bouwen of laten bouwen op een ingekocht taalmodelAanbieder en gebruiksverantwoordelijke tegelijk (artikel 3 punt 3 en 4 AI-verordening); transparantie sinds 2 augustus 2026 (artikel 50 lid 1 en 2)
  • Teams die webdata scrapen of een gekochte of gescrapete dataset gebruikenInformatieplicht en bijzondere persoonsgegevens (artikel 14 en artikel 9 lid 2 onder e AVG)
  • Functionaris gegevensbeschermingInformeren en adviseren over de afweging (artikel 39 lid 1 onder a AVG)
  • Privacyjurist of privacyfunctionaris die de bezwaarroute inrichtRecht van bezwaar (artikel 21 lid 1 en lid 4 AVG)
  • HR en ondernemingsraad bij AI die medewerkers raaktGeautomatiseerde besluiten (artikel 22 AVG) en instemmingsrecht (artikel 27 lid 1 onder k en l WOR)

Wat staat erin

  • Beslisbox met vijf vragen: kunt u zich hier op gerechtvaardigd belang beroepen? (hoofdstuk 1)
  • Overzicht per verwerking (ontwikkelen, gebruik, logbestanden, verbeteren) en een beschrijving per verwerking (paragraaf 2.1 en 2.2)
  • De rollen onder de AVG en de AI-verordening naast elkaar (hoofdstuk 2)
  • Stap 1, het belang: voorbeelden van te vaag en precies genoeg, en een toetstabel (hoofdstuk 3)
  • Stap 2, de noodzaak: zeven vragen en een tabel met overwogen alternatieven (hoofdstuk 4)
  • Stap 3, de afweging: grondrechten, een risicotabel met acht AI-risico's, redelijke verwachtingen en kwetsbare betrokkenen (hoofdstuk 5)
  • Webscraping volgens de handreiking van de Autoriteit Persoonsgegevens, met bijzondere persoonsgegevens, informeren en een model van een ander (hoofdstuk 6)
  • Elf beperkende maatregelen per fase, en welke echt meetellen (hoofdstuk 7)
  • Conclusie en een checklist van wat er daarna geregeld moet zijn (hoofdstuk 8)
  • Momenten om de afweging te herzien (hoofdstuk 9)
  • Uitgewerkt fictief voorbeeld van een interne AI-assistent (hoofdstuk 10)

Zo gebruikt u het template

  1. Splits de AI-toepassing in afzonderlijke verwerkingen, zoals trainen, gebruik en logbestanden, en vul per verwerking het overzicht in paragraaf 2.1 in.
  2. Toets met de beslisbox in hoofdstuk 1 of gerechtvaardigd belang beschikbaar is. Stopt de beslisbox, kies dan een andere grondslag of verwerk niet.
  3. Loop per verwerking de drie stappen door (hoofdstuk 3 tot en met 5), en hoofdstuk 6 als u scrapet of gescrapete data gebruikt.
  4. Weeg opnieuw na extra maatregelen (hoofdstuk 7); alleen maatregelen die verder gaan dan wat de AVG toch al eist, tellen mee.
  5. Vraag advies aan uw FG, leg het besluit vast en regel de vervolgstappen uit hoofdstuk 8: register, privacyverklaring, bezwaarroute, DPIA-screening en contracten.
  6. Herzie de afweging bij elke wezenlijke wijziging en uiterlijk een jaar na het besluit (hoofdstuk 9).

Veelgemaakte fouten

  • Eén afweging voor de hele AI-toepassing maken. Ontwikkelen, gebruiken en logbestanden bewaren zijn afzonderlijke verwerkingen, vaak met andere betrokkenen; elke verwerking vraagt een eigen afweging.
  • Verplichte maatregelen als extra waarborg tellen. Beveiliging (artikel 32 AVG), dataminimalisatie en een privacyverklaring moeten er toch al zijn en kunnen de balans niet doen omslaan.
  • Openbare gegevens als vrij bruikbaar zien. Dat gegevens online staan, maakt gebruik voor AI-training niet rechtmatig; 'kennelijk openbaar gemaakt' (artikel 9 lid 2 onder e AVG) vraagt een actieve keuze van de betrokkene zelf.
  • Gerechtvaardigd belang gebruiken waar het niet kan. Een overheidsinstantie kan er bij de uitoefening van haar taken geen beroep op doen, en voor bijzondere persoonsgegevens is daarnaast een uitzondering uit artikel 9 lid 2 AVG nodig.
  • Het recht van bezwaar vergeten. De verwerkingsverantwoordelijke wijst er uiterlijk bij het eerste contact uitdrukkelijk op (artikel 21 lid 4 AVG) en zorgt voor een werkende bezwaarroute, ook voor gegevens in trainingsdata en logbestanden.

Wanneer heeft u een jurist nodig?

  • U traint of verfijnt een model met gegevens die u niet zelf van de betrokkenen hebt. Denk aan gescrapete webdata of een gekochte dataset. Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is het voor private organisaties in veel gevallen lastig om scraping rechtmatig te doen. De verwerkingsverantwoordelijke moet dan grondslag, bijzondere gegevens en informatieplicht (artikel 14 AVG) sluitend onderbouwen.
  • Er zitten bijzondere persoonsgegevens of gegevens van kinderen in. Ook als dat onbedoeld is of het model ze afleidt. Voor bijzondere persoonsgegevens is gerechtvaardigd belang niet genoeg: de verwerkingsverantwoordelijke heeft ook een uitzondering uit artikel 9 lid 2 AVG nodig. Bij gegevens van kinderen weegt hun belang in de afweging zwaarder (artikel 6 lid 1 onder f AVG).
  • De uitkomst raakt mensen direct. De AI ondersteunt besluiten over medewerkers, sollicitanten of klanten, of maakt het mogelijk medewerkers te volgen. Dan spelen artikel 22 AVG, bij medewerkers de instemming van de ondernemingsraad (als die er is) en mogelijk de plichten van de gebruiksverantwoordelijke voor hoog-risico-AI (bijlage III, punt 4 of 5; vanaf 2 december 2027). Een belangenafweging alleen is dan niet genoeg.

Veelgestelde vragen

Is gerechtvaardigd belang een geldige grondslag voor AI?

Het kan, maar alleen na een afweging per verwerking. De verwerkingsverantwoordelijke moet laten zien dat het belang gerechtvaardigd is, dat de verwerking noodzakelijk is en dat de belangen van de betrokkenen niet zwaarder wegen (artikel 6 lid 1 onder f AVG). De EDPB werkte die drie stappen voor AI-modellen uit in Opinion 28/2024 van 17 december 2024.

Is de AI-verordening zelf een grondslag om persoonsgegevens te verwerken?

Nee. De AI-verordening laat de AVG onverlet (artikel 2 lid 7), met twee strikt begrensde uitzonderingen: artikel 4 bis voor het opsporen en corrigeren van vooringenomenheid en artikel 59 voor verdere verwerking in de AI-testomgeving voor regelgeving.

Kan een commercieel belang gerechtvaardigd zijn?

Ja. Volgens het Hof van Justitie in het KNLTB-arrest (C-621/22, 4 oktober 2024) hoeft een belang niet in een wet te staan, zolang het niet in strijd is met het recht. De Autoriteit Persoonsgegevens volgt die lijn in haar handreiking over scraping van april 2025. De noodzaak en de afweging moeten daarna nog steeds kloppen.

Verandert de Digital Omnibus de regels voor AI en gerechtvaardigd belang?

Mogelijk later. De Europese Commissie stelde op 19 november 2025 voor om in de AVG op te nemen dat het ontwikkelen en gebruiken van AI een gerechtvaardigd belang kan zijn (COM(2025) 837, artikel 88c in het voorstel). Op 6 oktober 2026 is dat geen geldend recht, en ook dan blijft een afweging per geval nodig.

Heb ik naast de belangenafweging ook een DPIA nodig?

Mogelijk wel. De belangenafweging gaat over de grondslag; de DPIA over hoge risico's van de verwerking (artikel 35 AVG). Screen de DPIA-plicht apart. Bij AI met medewerkers als betrokkenen en nieuwe technologie leidt die screening vaak tot een DPIA, zoals in het voorbeeld in hoofdstuk 10.

Mag ik het template aanpassen en binnen mijn organisatie delen?

Ja. U mag dit template vrij gebruiken, aanpassen en delen, ook binnen uw organisatie, op voorwaarde dat de vermelding 'Bron: Praxikon' met de link naar dit template blijft staan.

Gebruik en bronvermelding

U mag dit template vrij gebruiken, aanpassen en delen, ook binnen uw organisatie, op voorwaarde dat de vermelding 'Bron: Praxikon' met de link naar dit template blijft staan.

Zo verwijst u naar dit template: Bron: Praxikon, Template belangenafweging gerechtvaardigd belang voor AI (artikel 6 lid 1 onder f AVG), versie 2.0, stand 6 oktober 2026, https://www.praxikon.com/nl/templates/ai-legitimate-interest-assessment

Dit template is een hulpmiddel en geen juridisch advies voor uw situatie. Het geeft de stand van de wet weer per 6 oktober 2026. Wetgeving, richtsnoeren en toezichtspraktijk kunnen daarna veranderen. Het gebruik van dit template is geen garantie op naleving: de toepassing in uw organisatie blijft uw eigen verantwoordelijkheid.

Praxikon is een handelsnaam van Embed AI · KvK 90283597