1. AI-register en scope
Leg AI-systemen, generatieve AI-tools, leveranciers, doelen, betrokken teams, externe partijen en risicoprofielen vast. Zonder scope is training niet verdedigbaar.
Artikel 4 EU AI Act
AI-geletterdheid aantonen: het bewijsdossier voor artikel 4
U toont AI-geletterdheid aan door per rol te laten zien welke maatregelen u nam en waarom: rollenmatrix, leerdoelen, trainingsregistraties, opvolging en managementrapportage. Er is geen verplicht certificaat en geen wettelijk voorgeschreven vorm.
- Artikel 4 geldt
- 2 feb 2025
- Gewijzigde tekst
- 27 jul 2026
- Maatregelen per context
- Passend
Juridisch gecontroleerd: 30 juli 2026
Article 4
Wat moet je onder Artikel 4 kunnen laten zien?
Artikel 4 van de EU AI Act geldt sinds 2 februari 2025. Sinds 27 juli 2026 moeten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Die maatregelen moeten passen bij technische kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en betrokken personen. De wet verplicht geen specifiek individueel niveau, standaardcursus of certificaat.
Welke AI-systemen of AI-tools worden gebruikt, met welk doel en door welke teams.
Welke rollen met die systemen werken of namens de organisatie handelen.
Welke risico's, beperkingen, privacyregels en gebruiksinstructies per rol relevant zijn.
Welke training, guidance, toetsing, certificaten en opvolging is ingericht.
Hoe voortgang, uitzonderingen, incidenten en wijzigingen bestuurlijk worden gevolgd.
Bewijs
Het bewijsdossier dat in de praktijk werkt
Een toezichthouder zal waarschijnlijk niet alleen vragen of iemand een cursus heeft afgerond. Sterker is een dossier dat laat zien waarom je maatregelen passen bij het AI-gebruik, de rolverdeling en de risico's van de organisatie.
2. Rollenmatrix
Koppel functies aan AI-gebruik: management, gewone gebruikers, HR, legal/compliance, privacy, IT, productteams, inkopers en leveranciers krijgen niet dezelfde leerdoelen.
3. Leerdoelen per risico
Maak zichtbaar wat iemand moet begrijpen over hallucinaties, bias, privacy, menselijk toezicht, logging, transparantie, vendor claims en sectorregels.
4. Training, guidance en praktijkcases
Bewaar modules, werkinstructies, promptregels, praktijkopdrachten, policy-updates en casuistiek. AI-geletterdheid moet verbonden zijn met werkgedrag.
5. Records en assessments
Houd deelname, toetsresultaten, certificaten, uitzonderingen, herstelacties en herhaalmomenten bij. Een certificaat helpt, maar context maakt het bewijs sterk.
6. Managementrapportage
Rapporteer periodiek over dekking per rol, open gaps, incidenten, nieuwe AI-tools, vendor changes en het volgende kwartaalplan.
Stappen
Zo bouwt u het bewijs per rol op, in vijf stappen
Een toezichthouder wil vooral begrijpen of uw aanpak logisch is. De vraag is niet of iedereen een cursus heeft aangeklikt, maar of de maatregelen passen bij de AI-systemen, de risico's en de mensen die ermee werken. Deze vijf stappen leggen die lijn vast.
1. Begin bij het AI-gebruik, niet bij de training
Welke generatieve AI-tools zijn toegestaan? Welke software heeft AI-functies? Waar wordt AI gebruikt voor screening, advies, classificatie, klantcontact of het voorbereiden van besluiten? Zonder die scope wordt elke maatregel generiek, terwijl artikel 4 juist vraagt om rekening te houden met kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en de mensen op wie het systeem wordt toegepast.
2. Koppel systemen aan rollen
Niet iedereen heeft dezelfde kennis nodig. Een rol die beslist over mensen in HR, zorg, onderwijs of publieke dienstverlening vraagt meer diepgang dan een rol met tekstondersteuning. Maak per rol duidelijk:
- welke AI-systemen of tools de rol gebruikt;
- welke beslissingen of uitkomsten daarmee samenhangen;
- welke risico's de rol moet herkennen;
- wanneer menselijke controle of escalatie nodig is;
- welke vastlegging of logging wordt verwacht.
3. Vertaal rollen naar leerdoelen, en motiveer de keuze
Een leerdoel is sterker dan een cursusnaam. "HR-medewerkers kunnen uitleggen wanneer kandidaten over AI-gebruik moeten worden geïnformeerd" is toetsbaarder dan "HR volgt AI-awareness". Leg ook vast waarom dit niveau past bij de rol. Die motivering is het deel dat een toezichthouder kan beoordelen.
4. Registreer uitvoering, toetsing en uitzonderingen
Leg per persoon vast wat is gevolgd, wanneer, voor welke rol en met welk resultaat. Leg ook de uitzonderingen vast: wie heeft nog niet afgerond, wie scoorde onvoldoende en welke herstelactie loopt. Een dossier zonder opvolging laat zien dat u iets aanbood, niet dat u een maatregel nam.
5. Maak het management eigenaar
Het management ziet periodiek welke rollen klaar zijn, welke teams achterlopen, welke systemen extra aandacht vragen en welke incidenten tot nieuwe leerdoelen leiden. Leg vast wanneer u opnieuw kijkt, bijvoorbeeld bij een nieuw systeem of een incident.
Registratie is de manier om uw maatregelen aantoonbaar te maken, geen wettelijk voorgeschreven vorm. De Europese Commissie geeft aan dat een interne registratie van trainingen en andere begeleiding als bewijs kan dienen.
De toets van dertig minuten
Kunt u binnen een half uur uitleggen welke AI-systemen u gebruikt, welke rollen ermee werken, welke kennis per rol nodig is, wie getraind is, wie nog openstaat en welke besluiten het management nam? Dan staat uw bewijs. Lukt dat niet, dan is er meestal wel getraind, maar geen bewijs opgebouwd.
Rollen
Welke rollen moeten wat kunnen aantonen?
De Europese Commissie benadrukt dat AI-geletterdheid contextspecifiek is. Het bewijs wordt sterker wanneer je per rol laat zien welke kennis nodig is en hoe die kennis wordt bijgehouden.
| Rol | Kennisfocus | Bewijs |
|---|---|---|
| Bestuur en management | AI governance, risicobesluiten, beleid, escalatie en toezicht op voortgang. | Besluitvorming, managementrapportage, roadmap, AI policy en governance-overleg. |
| Medewerkers die AI gebruiken | Veilig gebruik, output controleren, privacy, hallucinaties, bias en menselijke beoordeling. | Training records, toetsresultaten, gebruiksinstructies en praktijkcases. |
| HR, recruitment en people analytics | Annex III-risico, non-discriminatie, transparantie, kandidaat- of medewerkerimpact. | HR-AI use-case register, Article 4 records, DPIA/FRIA en human oversight afspraken. |
| Legal, privacy en compliance | AI Act-rollen, AVG, DPIA/FRIA, vendor review, policy, incidenten en bewijsvoering. | Reviewverslagen, risk assessments, supplier files en control framework. |
| IT, data en productteams | Systeemgrenzen, data governance, logging, modelgedrag, monitoring en wijzigingen. | Technische documentatie, change log, evals, monitoring en releasebesluiten. |
| Leveranciers en contractors | Gebruik namens de organisatie, veilige omgang met output en contractuele afspraken. | Onboarding, instructies, contractclausules, attestaties en uitzonderingenregister. |
Certificaat
Is een online AI-geletterdheid certificaat genoeg?
Nee. De Europese Commissie zegt dat er geen certificaatplicht is. Een online certificaat is wel bruikbaar als ondersteunend bewijs wanneer het past binnen een breder dossier met rolgebaseerde leerdoelen, registraties, toetsing, opvolging en periodieke evaluatie. Wees voorzichtig met aanbieders die een bepaald certificaat als wettelijk verplicht presenteren.
Sterk bewijs
- Deelnemer, datum, module, score, rol en geldigheid zijn vastgelegd.
- De module past bij de rol, AI-tools en het risicoprofiel van de medewerker.
- Er is opvolging bij lage scores, gemiste onderdelen of gewijzigde systemen.
- Management kan dekking, open gaps en uitzonderingen zien.
Zwak bewijs
- Iedereen krijgt dezelfde generieke awarenessmodule.
- Er is geen koppeling met AI-systemen, rollen of risico's.
- Er is geen herhaling, toetsing of opvolging bij nieuwe tools.
- Het certificaat wordt behandeld als eindpunt in plaats van bewijsstuk.
Verschil
AI awareness is niet hetzelfde als AI-geletterdheid
Awareness is een nuttige start: mensen begrijpen dat AI kansen en risico's heeft. AI-geletterdheid gaat verder en moet aansluiten op de taak, het systeem, de rechten en verplichtingen van de rol en de impact op betrokken personen.
| Onderdeel | AI awareness | AI literacy |
|---|---|---|
| Doel | Bewustwording | Verantwoord handelen in context |
| Bewijs | Aanwezigheid of e-learning | Rollenmatrix, leerdoelen, toetsing en opvolging |
| Diepgang | Basisbegrippen | Risico's, beperkingen, governance en praktijkkeuzes |
| Ritme | Eenmalige sessie | Doorlopende evaluatie en actualisatie |
Plan
30 dagen implementatiepad
Dit pad is bedoeld als startpunt. Voor grotere organisaties hoort het daarna in een kwartaalritme met nieuwe tools, nieuwe rollen en gewijzigde risico's.
Week 1: scope en AI-register
Inventariseer AI-tools, processen, teams, leveranciers en externe personen. Begin met de hoogste impact of het breedste gebruik.
Week 2: rollen en leerdoelen
Maak per rol een minimumcompetentie: wat moet iemand begrijpen, kunnen beoordelen, kunnen toepassen en kunnen documenteren?
Week 3: training en toetsing
Start met rolgerichte modules, korte praktijkcases en assessments. Leg deelname en resultaten direct vast.
Week 4: rapportage en borging
Maak een managementupdate met deelname, scores, open gaps, uitzonderingen, incidenten en het volgende kwartaalplan.
Governance
Koppel Article 4 aan je AI governance
AI-geletterdheid hoort niet als apart opleidingsproject naast governance te staan. Het loopt samen met AI-register, risicoclassificatie, DPIA/FRIA, leveranciersbeheer, human oversight, transparantie en incidentproces.
AI-register
Bepaalt welke systemen en teams training nodig hebben.
Annex III-classificatie
Verhoogt de trainingsdiepte bij hoog-risico of gevoelige context.
DPIA en FRIA
Laat zien welke risico's medewerkers moeten herkennen en mitigeren.
Vendor assurance
Zorgt dat ook leveranciers en contractors voldoende instructie krijgen.
Human oversight
Verbindt training aan echte bevoegdheid, escalatie en controle.
Managementrapportage
Maakt voortgang en open risico's bestuurlijk zichtbaar.
AI-geletterdheid gidsDefinitie, verplichting, roadmap en FAQ.AI governance & complianceKoppel Article 4 aan governance, register en bewijs.Provider vs deployerBepaal wie verantwoordelijk is voor training en instructies.Annex III classificatieHoog-risico context vraagt diepere roltraining.DPIA vs FRIAVertaal risicoanalyse naar leerdoelen.Transparantie (artikel 50)Koppel training aan disclosure en menselijk toezicht.
Sectoren
Sectoren waar Article 4 extra belangrijk wordt
Iedere organisatie die AI inzet moet AI-geletterdheid passend organiseren. In deze sectoren is het bewijs vaak urgenter door mensenrechtelijke impact, toezicht, klantvertrouwen of Annex III-risico.
HR en recruitmentRecruiters, HR, hiring managers en people analytics.OnderwijsAI bij beoordeling, toelating, monitoring en begeleiding.OverheidPublieke dienstverlening, algoritmeregisters en burgerimpact.Financiële dienstenKrediet, fraude, klantacceptatie en model risk.ZorgBeslisondersteuning, privacy, veiligheid en klinische context.Technologie en softwareProviderrollen, productteams en downstream instructies.
Vervolg
Van uitleg naar uitvoering
Gebruik Praxikon voor uitleg, bronnen en templates. Ga naar LearnWize wanneer u teamtraining, records, certificaten en rapportage wilt organiseren. Moeten governance, scope en implementatiekeuzes worden ingericht, dan doet Praxikon dat zelf.
LearnWize voor training en bewijs
Assessment, rolgerichte leerpaden, Article 4-training, certificaten, records en teamrapportage.
Praxikon voor governance en scope
Vast maandbedrag · afgestemd op uw organisatie, vooraf vastgelegd · 12 maanden, daarna per kwartaal opzegbaar
Een externe FG met AI-toezicht als vast aanspreekpunt voor AI-beleid, rollen, het AI-register, het toezichtsprotocol onder artikel 26 en het Article 4-bewijsritme.
Externe FG en AI-toezicht: wat u krijgt
Een bestuurderssessie of dagdeel voor juristen kan op aanvraag, onder Inhuren als AI- en privacyjurist. Uitgevoerd door Zahed Ashkara, de jurist achter deze uitleg.
Duiding
Article 4 raakt ook governance, risico en bewijs
Zahed Ashkara verbindt AI-geletterdheid met EU AI Act-readiness, AI governance, Annex III en bewijsvoering. Lees het centrale profiel of de relevante verdiepingen wanneer u de verplichting wilt plaatsen in je bredere AI-aanpak.
FAQ
Veelgestelde vragen
Hoe toont u AI-geletterdheid aan onder de AI Act?
Door per rol vast te leggen welke maatregelen u nam en waarom: welke systemen de rol gebruikt, welke kennis daarbij past, welke training, begeleiding en toetsing is ingezet, en hoe u opvolgt. Artikel 4 vraagt sinds 27 juli 2026 maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, geen gegarandeerd niveau per persoon.
Is registratie van trainingen wettelijk verplicht?
Artikel 4 schrijft geen vaste vorm voor. De Europese Commissie geeft aan dat een interne registratie als bewijs kan dienen. Registratie is dus de praktische manier om aan te tonen wat u deed, niet een wettelijk voorgeschreven formulier.
Welk niveau van AI-geletterdheid is genoeg?
De wet noemt geen niveau en vereist uitdrukkelijk geen bepaald niveau per persoon. Wat passend is, hangt af van technische kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de mensen op wie het systeem wordt toegepast. Leg per rol vast welke kennis u passend vindt en waarom.
Moet iedere medewerker AI-geletterd zijn?
Artikel 4 ziet op personeel en andere personen die namens de organisatie AI-systemen exploiteren en gebruiken. De organisatie moet passende maatregelen nemen, maar hoeft geen specifiek individueel niveau te waarborgen. De aanpak kan daarom per rol, systeem en context verschillen.
Wat vraagt een toezichthouder waarschijnlijk op?
Denk aan AI-inventarisatie, rollenmatrix, leerdoelen, trainingsregistraties, assessmentresultaten, beleid, managementrapportage en bewijs van periodieke evaluatie.
Is een certificaat verplicht onder Artikel 4?
Nee. De Europese Commissie geeft aan dat er geen certificaatplicht is. Een certificaat kan wel nuttig bewijs zijn als het onderdeel is van een breder dossier met rolgerichte leerdoelen, records en opvolging.
Geldt Article 4 ook bij ChatGPT of Copilot?
Ja, wanneer medewerkers AI-systemen of generatieve AI-tools gebruiken namens de organisatie moeten zij de relevante kansen, beperkingen en risico's begrijpen, zoals hallucinaties, privacy, vertrouwelijke informatie en outputcontrole.
Kan LearnWize helpen met Artikel 4-bewijs?
LearnWize helpt bij de bewijsvoering: assessment, leerpaden, toetsing, certificaten, training records en rapportage. De organisatie blijft verantwoordelijk voor scope, governance en toepassing in de eigen context.