De vaardigheid om AI te begrijpen, kritisch te beoordelen en verantwoord in te zetten
Artikel 4 van de EU AI Act geldt sinds 2 februari 2025. Sinds 27 juli 2026 moeten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Die maatregelen moeten passen bij technische kennis, ervaring, opleiding, gebruikscontext en betrokken personen. De wet verplicht geen specifiek individueel niveau, standaardcursus of certificaat.
Kort gezegd: artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 en is sinds 27 juli 2026 een maatregelenplicht. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen bij hun personeel en andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Zij hoeven geen bepaald niveau per persoon te garanderen. Er is geen verplichte cursus, geen minimum aantal uren, geen certificaat en geen verplichte AI-officer. Wat telt, is dat de maatregelen passen bij rol, context en risico, en dat u kunt uitleggen wat u deed.
Door Zahed Ashkara, jurist, AI- en privacyconsultant. Juridisch gecontroleerd op 30 juli 2026. Inhoud bijgewerkt op 10 oktober 2026.
Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus on AI, herschreef artikel 4. De oorspronkelijke tekst vroeg organisaties om zoveel als mogelijk te zorgen dat hun personeel voldoende AI-geletterd was. Dat legde een resultaat bij de organisatie, terwijl niemand goed kon zeggen wat voldoende is voor een recruiter, een jurist of een data-engineer. De huidige tekst legt de nadruk op wat u doet.
Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen, en houden daarbij rekening met hun technische kennis, ervaring, onderwijs en opleiding en de context waarin de AI-systemen zullen worden gebruikt, evenals met de personen of groepen personen ten aanzien van wie de AI-systemen zullen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.
| Onderdeel | Tekst van 2 februari 2025 | Tekst sinds 27 juli 2026 |
|---|---|---|
| Soort plicht | Zorgen dat het niveau van het personeel voldoende is | Maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen |
| Waarop u wordt beoordeeld | De uitkomst: het kennisniveau | Wat u deed en of dat paste bij rol, context en risico |
| Niveau per persoon | Impliciet verwacht | Uitdrukkelijk niet vereist |
| Wie | Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken | Ongewijzigd: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken |
De plicht bestaat nog steeds en rust nog steeds rechtstreeks op aanbieders en gebruiksverantwoordelijken. Artikel 4 is niet vervallen en niet uitgesteld. Wat verdween, is de verwachting van een gegarandeerd niveau per persoon. Nieuw zijn twee taken voor de overheid: de Commissie publiceert praktische voorbeelden van naleving (lid 2) en de AI-board stelt aanbevelingen vast op basis van Europese competentiekaders (lid 3). Die taken komen bovenop de plicht van de organisatie en vervangen haar niet.
Er is geen specifieke, automatische artikel 4-boete. Nationale toezichthouders kunnen binnen hun eigen rechtskader wel proportionele maatregelen of sancties toepassen. Zie artikel 4 daarom niet als boetevraag, maar als onderdeel van verantwoord AI-gebruik, risicobeheersing en, bij hoog-risicosystemen, van menselijk toezicht (artikel 14).
Volgens de tijdlijn van de AI Act Service Desk is het toezicht op artikel 4 door nationale toezichthouders sinds 2 augustus 2026 gestart. AI Act Service Desk
De vragen en antwoorden van de Europese Commissie over AI-geletterdheid zijn de veilige basis voor de uitvoering. Daaruit volgt wat niet verplicht is:
Training en begeleiding mogen flexibel worden ingericht: per rol, per context, per tool en naar risico. Werkinstructies, praktijkoefeningen en een interne vraagbaak tellen ook mee als ze bij de rol passen. Een interne registratie van trainingen en begeleiding kan als bewijs dienen.
Ook als medewerkers alleen een algemene AI-assistent zoals ChatGPT of Copilot gebruiken, kan artikel 4 gelden. De Commissie noemt dat medewerkers dan geïnformeerd moeten zijn over specifieke risico's, zoals hallucinaties.
Bronnen voor dit deel: Europese Commissie, AI Literacy Questions & Answers
De Autoriteit Persoonsgegevens beschrijft een doorlopende cyclus: identificeren, doelen bepalen, uitvoeren en evalueren. Met één extra stap, vastleggen, wordt het een aanpak die u ook kunt laten zien.
Welke AI-systemen en AI-tools zijn in gebruik, met welk doel, met welke data en door wie? Begin bij het werk en de beslissingen, niet bij een cursuscatalogus. Neem ook leveranciers, inhuur en partners mee die namens u met AI werken.
Een recruiter die AI gebruikt bij selectie moet andere risico's herkennen dan een marketeer die teksten genereert. Leg per rol vast welke kennis passend is en motiveer die keuze. Die motivering is wat een toezichthouder kan beoordelen.
Combineer korte, rolgerichte training met werkinstructies, praktijkcases, een vraagbaak en AI in de onboarding. Eén e-learning voor iedereen verandert weinig gedrag.
Houd bij welke maatregel voor welke rol is genomen, wanneer, en wat er gebeurde met wie achterbleef. Registratie is de manier om het aantoonbaar te maken, geen wettelijk voorgeschreven vorm.
Bespreek de stand periodiek in het management en kijk opnieuw bij een nieuw systeem, een nieuwe rol of een incident. AI-geletterdheid is geen eenmalig project.
Deze stappen zijn een praktische uitwerking, geen wettelijke volgorde. De wet vraagt passende maatregelen, de vorm kiest u zelf. Autoriteit Persoonsgegevens, Aan de slag met AI-geletterdheid
Beleid wordt toetsbaar als het drie dingen aan elkaar koppelt. Dat volgt rechtstreeks uit de factoren die artikel 4 noemt.
Wie gebruikt, beheert, ontwikkelt, beoordeelt of beslist met AI? Houd rekening met technische kennis, ervaring en opleiding van die mensen.
Waarvoor wordt het systeem gebruikt, met welke data en hoe zelfstandig werkt het?
Wie wordt door de uitkomst geraakt? Een rol die beslist over mensen in HR, zorg, onderwijs of publieke dienstverlening vraagt meer diepgang dan een rol met tekstondersteuning.
| Rol | Verantwoordelijkheid |
|---|---|
| Directie | Zet koers, maakt middelen vrij en bespreekt de stand periodiek. |
| AI-governancegroep | Vertaalt de koers naar rollen en afspraken (juridisch, privacy, security, data, HR en de business). |
| Teamleiders | Maken het concreet in processen en leren op de werkvloer. |
| HR en L&D | Houden leerpaden actueel en houden deelname en effect bij. |
Artikel 4 noemt ook andere personen die namens de organisatie AI-systemen exploiteren en gebruiken. Of een maatregel voor een leverancier, ingehuurde kracht of partner passend is, hangt af van de taak, het systeem en het risico. Regel het in onboarding en contractafspraken.
Alleen tools tellen
Een lijst met systemen zonder doel, data en betrokken rollen is te mager om maatregelen op te baseren.
Training als los evenement
Eén sessie verandert geen gedrag. Combineer korte modules met praktijk en vaste afspraken.
Geen bestuurlijke verankering
Als het management niet meekijkt, verdampt de aandacht. Plan een vast ritme.
Externe schakels vergeten
Inhuur en leveranciers die namens u met AI werken, horen in het plan.
Bronnen voor dit deel: Verordening (EU) 2024/1689, artikel 4 · Autoriteit Persoonsgegevens, Aan de slag met AI-geletterdheid
Wat passend is, verschilt per sector en per rol. Een paar voorbeelden van wat mensen moeten begrijpen:
Artsen en verpleegkundigen die met diagnostische AI of beslisondersteuning werken, begrijpen hoe het systeem tot een uitkomst komt, op welke gegevens het is gevalideerd en voor welke patiëntgroepen het minder betrouwbaar kan zijn.
Kredietbeoordelaars herkennen wanneer een aanvraag afwijkt van de gegevens waarop het model is getraind, begrijpen proxydiscriminatie (een postcode die als stand-in voor afkomst werkt) en leggen een afwijkende beoordeling goed vast.
Een ambtenaar die een AI-advies omzet in een besluit, beoordeelt dat advies zelf en motiveert het besluit zelf, zodat het niet rust op 'het systeem zegt het'.
Juristen die AI gebruiken voor contractreview of onderzoek controleren bronnen, kennen de beperkingen van het model en vermelden in een beslisnotitie of en hoe AI is gebruikt.
AI voor werving en selectie staat in bijlage III, punt 4, onder a. HR-teams begrijpen hoe screeningstools bias kunnen meenemen, welke informatie kandidaten krijgen en hoe zij zelf de beslissing houden.
Wie de grenzen van een systeem kent, herkent eerder een afwijking die gemeld moet worden. Bij hoog-risicosystemen hoort dat bij menselijk toezicht (artikel 14) en bij de meldplichten van de gebruiksverantwoordelijke in artikel 26, lid 5. Artikel 26 lezen
Omdat de plicht nu over maatregelen gaat, is er geen kennistoets die haar afvinkt. U laat zien wat u deed: welke rollen met welke systemen werken, welke maatregel daarbij hoort en waarom, wat is uitgevoerd en hoe u opvolgt. Een certificaat kan daarin een bewijsstuk zijn, maar is niet verplicht en niet genoeg op zichzelf.
Kies uw route
Start met de geldende tekst, wat er veranderde en wat niet verplicht is.
Leg uw casus voor aan de casus-check en zie welke plichten gelden, met de bron erbij.
Gebruik de bewijsaanpak voor rollenmatrix, records en managementrapportage.
Bekijk waar online training, assessment en rolgerichte leerpaden passen.
Voor events, interne sessies en bestuurders over artikel 4 en AI-risico.
Bepaal scope, rolmatrix, leerdoelen, beleid en bewijsdossier.
Start met de checklist voor het bewijsdossier van artikel 4.
LearnWize past wanneer u assessment, rolgerichte leerpaden, certificaten, trainingsregistratie en voortgangsrapportage centraal wilt vastleggen.
Achter deze pagina
Freelance AI- en privacyjurist
Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyjurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, of laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.
Expertduiding
Zahed Ashkara is jurist en freelance AI- en privacyconsultant. Hij verbindt artikel 4 met de rest van de AI Act en de AVG: AI-governance, het AI-register, trainingsregistraties en praktisch bewijs voor bestuur, teams en toezichthouders.
Een praktisch kader, geen wettelijke indeling
Een AI-geletterde professional beheerst vier kerncompetenties: 1) BEGRIJPEN - Fundamenteel begrip van hoe AI werkt: verschil tussen AI/ML/generatieve AI, hoe trainingsdata output beïnvloedt, wat AI wel en niet kan, basis van LLMs. 2) BEOORDELEN - Kritisch evalueren: hallucinaties en fouten herkennen, bias identificeren, betrouwbaarheid inschatten, risico's en beperkingen begrijpen. 3) TOEPASSEN - Verantwoord inzetten: effectief prompten, privacy-bewust gebruik, compliance met regelgeving, ethische afwegingen maken. 4) COMMUNICEREN - Effectief uitdragen: AI-gebruik transparant maken, uitleggen aan collega's, stakeholders informeren, AI-beslissingen documenteren.
Hoe AI werkt
Output kritisch bekijken
Verantwoord inzetten
Transparant uitdragen
Bepaal in 8 vragen waar uw organisatie staat op artikel 4
Check of uw organisatie AI-geletterdheid aantoonbaar organiseert. U krijgt direct een score, de zwakke domeinen en een vervolgstap om het bewijs voor artikel 4 te bespreken.
Antwoorden op de meest voorkomende vragen over de EU AI Act
Ontdek welke EU AI Act-gap jouw organisatie eerst moet oplossen.
Bronnen en beoordeling
Juridisch gecontroleerd op 30 juli 2026 · Zahed Ashkara
Aanbieders
AI-geletterdheid onder artikel 4 vraagt om aantoonbaar passende maatregelen per rol, geen verplicht standaardcertificaat. Twee diensten sluiten direct aan op deze pagina.
LearnWize
LearnWize is het platform dat AI-geletterdheid per rol aantoonbaar maakt met assessments, rolgerichte leerpaden, trainingsregistraties, certificaten en een Artikel 4-bewijsdossier. learnwize.ai
Bepaal teamgaps per rolPraxikon
Vaste prijs vooraf · binnen drie werkdagen na een gesprek van 30 minuten · 1 tot 4 weken
AI-geletterdheid is één onderdeel van de AI Act. Met een beoordeling met handtekening zet ik uw AI-toepassingen in een register, met de classificatie en uw rol per systeem en een plan voor de eerste 90 dagen. Voor directie of juristen zijn er bestuurderssessies en dagdelen, op aanvraag.
Beoordeling met handtekening: wat u krijgtUitgevoerd door Zahed Ashkara, de jurist achter deze uitleg.