Richtsnoeren over artikel 50 formeel vastgesteld: welke verwijzing u nu gebruikt in beleid, DPIA en contract

Stel: u bent privacy officer bij een gemeente. In het beleid voor de chatbot op de gemeentelijke website, in de DPIA en in de overeenkomst met de leverancier staat dezelfde voetnoot: de Commissierichtsnoeren over artikel 50, C(2026) 5054 final, van 20 juli 2026, in het Engels. Sinds 5 november 2026 is er een nieuw documentnummer en een officiële Nederlandse tekst. Moet u nu alles herschrijven?

Nee. Maar het loont om te weten wat er wel en niet is veranderd, want de nieuwe tekst is de tekst waar u voortaan naar verwijst.

Wat er op 5 november gebeurde

Het document van 20 juli 2026 was volgens zijn eigen titelpagina een bijlage bij een mededeling aan de Commissie, waarmee de inhoud van de ontwerpmededeling werd goedgekeurd. Op 5 november 2026 volgde de formele stap: een mededeling van de Commissie, met kenmerk C(2026) 7702 final en de datering "Brussel, 5.11.2026". De Nederlandse titel luidt: Richtsnoeren voor de uitvoering van de transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen op grond van artikel 50 van Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening).

Op de publicatiepagina van de Commissie stonden op 11 november 2026 23 taalversies, waaronder de Nederlandse tekst. De pagina zelf vermeldt 5 november 2026 als laatste bijwerking. Het document noemt geen vindplaats in het Publicatieblad. Verwijs dus naar het documentnummer en de datum.

Wat er niet veranderde

Wij hebben de Engelse tekst van 20 juli en die van 5 november zin voor zin naast elkaar gelegd. Beide lopen van punt (1) tot en met punt (155), met dezelfde nummering. De verschillen zijn redactioneel. In punt (24) staat nu "point 27" waar eerst "paragraph 27" stond. In punt (143), over het moment waarop de informatie moet worden gegeven, noemt de verwijzing nu de punten 36 en 40, waar eerst geen nummer stond. Verder gaat het om een haakje, leestekens en een afbreekstreepje.

Dat betekent drie dingen. De inhoud die wij eerder beschreven in wat er op 2 augustus 2026 veranderde staat nog. De uitleg per lid en per rol bij artikel 50 AI Act blijft gelden. En een verwijzing in uw stukken naar bijvoorbeeld "richtsnoeren, punt 49" wijst in de vastgestelde tekst naar dezelfde passage.

Ook de status is dezelfde. Punt (5) zegt dat de richtsnoeren niet bindend zijn en dat de bindende uitleg van de AI-verordening uiteindelijk alleen aan het Hof van Justitie toekomt. De richtsnoeren zijn dus geen wet. Ze zijn wel de manier waarop de Commissie artikel 50 leest, en daarmee een zwaarwegend referentiepunt voor uw onderbouwing.

Welke verwijzing u nu gebruikt

Ons advies is om in nieuwe stukken het vastgestelde document te noemen, met puntnummer:

Mededeling van de Commissie, Richtsnoeren voor de uitvoering van de transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen op grond van artikel 50 van Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), C(2026) 7702 final, 5 november 2026, punt 49.

Bestaande stukken hoeven niet met spoed aangepast. Een verwijzing naar een punt van C(2026) 5054 final is niet fout, alleen niet meer de laatste uitgave. Vervang hem bij de eerstvolgende herziening. Wilt u het verband laten zien, dan kan dat met één zin: "inhoud goedgekeurd op 20 juli 2026 als C(2026) 5054 final".

Het grootste voordeel van de Nederlandse tekst zit in de woorden. U kunt nu de termen gebruiken die de Commissie zelf gebruikt, zoals aanbieder, gebruiksverantwoordelijke en duidelijke interactie, in plaats van een eigen vertaling. Dat scheelt discussie met een bestuurder, een leverancier of een rechter over wat er bedoeld is.

De gemeente: vijf plekken waar de verwijzing landt

Het AI-beleid en het register. Punt (31) noemt chatbots en spraakassistenten in onder meer de context van overheidsdiensten als voorbeeld van systemen onder artikel 50 lid 1. Wie de plicht draagt, hangt af van de rol. Volgens punt (11) is een overheidsinstantie die intern een chatbot ontwikkelt en die onder eigen naam in gebruik stelt, zelf aanbieder. Koopt de gemeente een chatbot die een leverancier onder zijn eigen naam aanbiedt, dan is die leverancier aanbieder en is de gemeente gebruiksverantwoordelijke (punten 10 en 12). Leg die rol per systeem vast, met het puntnummer erbij.

Het meldpunt. Een uitzondering voor rechtshandhaving geldt niet voor een systeem dat beschikbaar is voor het publiek en waarmee mensen strafbare feiten kunnen melden (punt 49). Als voorbeeld noemt de Commissie AI-ondersteunde meldpunten of portalen om fraude te melden, beheerd door financiële instellingen of overheidsinstanties. Heeft uw gemeente zo'n meldpunt met AI erin, dan moet de melder weten dat hij met een AI-systeem te maken heeft.

De DPIA. Twee punten zijn hier bruikbaar. Punt (52) zegt dat de informatieplicht van artikel 50 lid 1 een ander doel heeft dan de informatieplichten uit het gegevensbeschermingsrecht en daar geen afbreuk aan doet. De melding "u chat met AI" vervangt dus de privacyverklaring op grond van artikel 13 AVG niet. En punt (25) zegt dat naleving van artikel 50 niet betekent dat het gebruik van het systeem rechtmatig is. Een DPIA die alleen de transparantie afvinkt, is dus niet af.

De communicatie-afdeling. Punt (131) geeft als voorbeeld van tekst die moet worden gelabeld een door AI gegenereerde samenvatting, op de website van een krant, van een artikel over een recent besluit van een gemeenteraad. Dat label mag achterwege blijven als de tekst menselijke toetsing of redactionele controle heeft ondergaan en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt. Die persoon of functie moet dan wel vindbaar zijn, bijvoorbeeld in de juridische informatie op de website of in een colofon (punt 138). Gebruikt uw gemeente AI voor nieuwsberichten, toets dan zelf of de tekst het publiek informeert over een zaak van algemeen belang. Meer daarover staat in onze uitleg over AI-tekst van publiek belang labelen.

Het contract. Ons advies: noem in nieuwe inkoopvoorwaarden C(2026) 7702 final, en leg vast welke plichten de leverancier als aanbieder draagt, zoals de melding bij een chatbot (lid 1) en de machineleesbare markering van gegenereerde content (lid 2). Een lopend contract heropenen alleen voor het nieuwe documentnummer is niet nodig, omdat de inhoud gelijk bleef.

Bank en onderwijs, kort

Voor een bank geldt dezelfde lijn. Punt (31) noemt chatbots in de context van financiën, en het fraudemeldpunt uit punt (49) is een bankvoorbeeld. Daarnaast zegt punt (50) dat het consumentenrecht los van artikel 50 blijft gelden: bij een AI-dienst kan de AI-functie een essentieel kenmerk zijn dat moet worden gemeld voordat de consument zich aan een overeenkomst bindt, ook als de interactie "duidelijk" is in de zin van artikel 50 lid 1.

Voor een onderwijsinstelling noemt punt (31) chatbots in het onderwijs. Punt (25) herinnert eraan dat een systeem dat onder artikel 50 valt toch verboden kan zijn, met als voorbeeld emotieherkenning op de werkplek of in onderwijsinstellingen. Een transparantiemelding maakt zo'n systeem niet toelaatbaar. Hetzelfde punt zegt dat de eisen van artikel 4 over AI-geletterdheid ook gelden voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van systemen onder artikel 50.

Wat open blijft

• Uitleg door het Hof. De richtsnoeren zijn niet bindend. Het laatste woord ligt bij het Hof van Justitie (punt 5).
• Herziening. Punt (155) noemt de richtsnoeren een eerste interpretatie. De Commissie kan ze evalueren en daarbij intrekken of wijzigen, onder meer op basis van handhavingservaring. Noem daarom altijd het documentnummer en de datum, zodat duidelijk is welke uitgave u gebruikte.
• De overgangstermijn voor lid 2. Voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, loopt de termijn voor de machineleesbare markering tot 2 december 2026. Daarna geldt ook die plicht onverkort.
• Wat de richtsnoeren niet beslissen. Of uw eigen chatbot, meldpunt of nieuwsbericht onder artikel 50 valt, hangt af van het systeem en uw rol. De richtsnoeren geven voorbeelden, geen oordeel over uw geval.

Wilt u voor een concrete toepassing nagaan welke plichten onder de AI Act en de AVG gelden, gebruik dan de gratis casus-check. Voor artikel 50 alleen is er ook de beslisboom artikel 50.