Wat als u artikel 50 niet naleeft: handhaving en boetes sinds 2 augustus 2026

De transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI Act zijn handhaafbaar sinds 2 augustus 2026. Wie ze schendt, riskeert een boete tot 15 miljoen euro of 3 procent van de totale wereldwijde jaaromzet over het voorgaande boekjaar, waarbij het hoogste van die twee bedragen geldt, en voor kmo's, start-ups en kleine midcapondernemingen het laagste. De plicht is door de Digital Omnibus niet uitgesteld: zij geldt sinds die datum, met alleen voor de machineleesbare markering uit lid 2 een overgangstermijn tot 2 december 2026 voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren. Handhaving ligt in de regel bij de nationale markttoezichtautoriteiten die de lidstaten aanwijzen; voor AI-systemen op basis van een AI-model voor algemene doeleinden van dezelfde aanbieder en voor systemen in zeer grote onlineplatforms of zoekmachines is het AI-bureau exclusief bevoegd (artikel 75 lid 1).

Deze pagina hoort bij de uitleg van artikel 50 AI Act, met de rolverdeling tussen aanbieder en gebruiksverantwoordelijke per lid. Hieronder leest u sinds wanneer artikel 50 handhaafbaar is, hoe hoog de boetes kunnen oplopen, wie handhaaft, en waarom dit regime anders werkt dan het hoog-risico regime.

Sinds wanneer is artikel 50 handhaafbaar?

De transparantieverplichtingen uit artikel 50 gelden en zijn handhaafbaar sinds 2 augustus 2026. Dat is geen voornemen of streefdatum, maar de datum waarop de toezichthouder kan optreden. De Digital Omnibus heeft deze datum niet verschoven. Wie nog niet heeft ingegrepen, heeft geen overgangstermijn om op terug te vallen, behalve de beperkte termijn voor de markering uit lid 2.

De plicht zelf is bovendien direct van aard. Anders dan bij hoog-risico systemen hoeft u geen lange voorbereidingsketen te doorlopen. Afhankelijk van uw rol meldt u dat iemand met AI communiceert, markeert u synthetische output, informeert u over emotieherkenning of maakt u deepfakes en bepaalde AI-tekst bekend: duidelijk, uiterlijk bij de eerste interactie of blootstelling, en toegankelijk (artikel 50 lid 5). Juist omdat de plicht zo concreet is, is een tekortkoming ook makkelijk vast te stellen.

Hoe hoog kunnen de boetes oplopen?

Voor schending van aanbieder- of deployer-verplichtingen, waaronder die uit artikel 50, kan de toezichthouder een boete opleggen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de totale wereldwijde jaaromzet over het voorgaande boekjaar, waarbij het hoogste van die twee bedragen geldt, en voor kmo's, start-ups en kleine midcapondernemingen het laagste. Dit volgt uit artikel 99 van de AI Act.

Dat bedrag staat niet op zichzelf. De AI Act kent meerdere boeteniveaus, afhankelijk van wat er wordt geschonden.

Ter vergelijking: schending van de verboden praktijken uit artikel 5 kent het hoogste niveau, tot 35 miljoen euro of 7 procent. Het verstrekken van onjuiste of misleidende informatie aan toezichthouders kan tot 7,5 miljoen euro of 1 procent kosten. Voor kmo's en start-ups geldt telkens het laagste van het percentage of het vaste bedrag; voor kleine midcapondernemingen geldt dat voor de niveaus van 15 miljoen en 7,5 miljoen euro (artikel 99 lid 6 bis).

Wie handhaaft artikel 50?

Handhaving ligt in de regel bij de nationale markttoezichtautoriteiten die de lidstaten aanwijzen; voor AI-systemen op basis van een AI-model voor algemene doeleinden van dezelfde aanbieder en voor systemen in zeer grote onlineplatforms of zoekmachines is het AI-bureau exclusief bevoegd (artikel 75 lid 1). Zij beoordelen of de inzet van AI tijdig, duidelijk en toegankelijk kenbaar is gemaakt, en zij kunnen de boetes uit artikel 99 opleggen. Welke instanties dat zijn, hangt af van de nationale aanwijzing; in Nederland is die nog niet bij wet geregeld.

Voor uw organisatie betekent dit dat u de toezichthouder moet kunnen laten zien dat u voldoet. Een mondelinge toezegging of een interne aanname is geen bewijs. In de praktijk moet u kunnen laten zien dat de melding tijdig en duidelijk was; de toezichthouder kan daar informatie over opvragen.

Waarom artikel 50 geen hoog-risico regime is

Artikel 50 is geen hoog-risico regime. Er is geen conformiteitsbeoordeling, geen technische documentatie volgens Bijlage IV, en geen registratie in een EU-databank. De plichten zijn directer dan dat: per lid een concrete melding, markering of bekendmaking, duidelijk, uiterlijk bij de eerste interactie of blootstelling, en toegankelijk.

Dat onderscheid is belangrijk omdat het de aard van uw voorbereiding bepaalt. Bij een hoog-risico systeem investeert u in een uitgebreid dossier. Bij artikel 50 investeert u in een eenvoudige maar consequent toegepaste melding en in het bewijs dat u die melding daadwerkelijk geeft. Wie dat verwart met de zwaardere hoog-risico verplichtingen, bouwt aan het verkeerde dossier.

Wat moet u nu doen?

Wie dit nu inregelt, beperkt de duur van een eventuele tekortkoming, en duur en herstel wegen mee bij de hoogte van een boete (artikel 99 lid 7).

Wilt u voor uw eigen toepassing bepalen welke plicht geldt? Loop de beslisboom artikel 50 door: per rol en toepassing het lid, de stappen uit de richtsnoeren en voorbeelden van goede meldingen.