Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Artikel 56 AI Act: wat de praktijkcode voor AI-modellen voor algemene doeleinden wel en niet is

··14 min leestijd

Een gemeente koopt een schrijfhulp voor haar medewerkers. Volgens de offerte komt het taalmodel eronder van een aanbieder die "de EU-praktijkcode heeft ondertekend". Is het model daarmee goedgekeurd, en wat kan de gemeente er bij de inkoop mee?

Het antwoord begint bij artikel 56. De voorbeelden in dit stuk zijn verzonnen.

In het kort

Artikel 56 laat het AI-bureau praktijkcodes stimuleren die ten minste de plichten van de artikelen 53 en 55 dekken. Sinds 27 juli 2026 beoordeelt de Commissie, die zoveel mogelijk rekening houdt met het advies van de AI-board, of een code toereikend is en publiceert zij die beoordeling (lid 6, vervangen door Verordening (EU) 2026/1744). Goedkeuring bij uitvoeringshandeling is geschrapt.

De praktijkcode van 10 juli 2025 is op 1 augustus 2025 toereikend bevonden. Wie haar volgt, kan zich erop baseren om naleving aan te tonen (artikel 53 lid 4, artikel 55 lid 2), maar krijgt geen vermoeden van conformiteit. Wie niet tekent, toont op een andere passende wijze aan dat hij voldoet. Naar onze lezing is ondertekening voor een gemeente of bank een nuttig inkoopsignaal, geen bewijs van naleving.

De plichten staan in onze stukken over artikel 53 en artikel 55, de inhoud van de code in het stuk over de gedragscode en contractclausules in het stuk over inkoop.

Artikel 56 lid voor lid

Lid 1: het AI-bureau stimuleert. Het AI-bureau "stimuleert en faciliteert" de opstelling van praktijkcodes op Unieniveau. Het is geen apart orgaan: verwijzingen ernaar gelden als verwijzingen naar de Commissie (artikel 3 punt 47).

Lid 2: wat er minstens in moet. Het AI-bureau en de AI-board streven ernaar dat de codes ten minste de plichten van de artikelen 53 en 55 omvatten, onder meer: hoe de informatie onder artikel 53 lid 1 onder a en b up-to-date blijft, hoe gedetailleerd de samenvatting van de trainingscontent is, welke systeemrisico's er op Unieniveau zijn en hoe die worden beoordeeld en beheerd. "Streven ernaar" is een inspanning, geen garantie.

Lid 3: wie meeschrijft. Het AI-bureau kan alle modelaanbieders en relevante nationale bevoegde autoriteiten uitnodigen. Andere belanghebbenden, "zoals aanbieders verder in de AI-waardeketen en onafhankelijke deskundigen", kunnen helpen; overweging 116 noemt ook het wetenschappelijk panel.

Lid 4 en 5: doelen en verslag. Het AI-bureau en de AI-board streven ernaar dat een code haar doelen noemt en toezeggingen of maatregelen bevat, waar passend met kernprestatie-indicatoren. Het AI-bureau streeft ernaar dat deelnemers regelmatig verslag uitbrengen; ook dat is een inspanning, geen wettelijke rapportageplicht voor de deelnemer.

Lid 6: beoordeling, geen goedkeuring meer. In de oorspronkelijke tekst beoordeelden het AI-bureau en de AI-board of een code de plichten van de artikelen 53 en 55 dekt. Een tweede alinea liet de Commissie een code "door middel van een uitvoeringshandeling" goedkeuren en "binnen de Unie een algemene geldigheid" verlenen. Artikel 1, punt 21, van Verordening (EU) 2026/1744, de Digitale omnibus inzake AI, vervangt lid 6. Monitoring en publicatie stonden er al. Nieuw is dat de AI-board niet meer mee beoordeelt maar adviseert: de Commissie, "die zoveel mogelijk rekening houdt met het advies van de AI-board", beoordeelt of de codes die plichten dekken. En de goedkeuringsalinea is weg.

Overweging 41 van Verordening (EU) 2026/1744 legt uit waarom: deze praktijkcodes "beperkte rechtsgevolgen hebben en met name geen aanleiding geven tot een vermoeden van conformiteit", dus goedkeuring is niet strikt noodzakelijk; aanbieders moeten zich kunnen baseren op codes die onder lid 6 toereikend zijn bevonden. Een goedkeuringsbesluit van vóór de wijziging vonden wij op EUR-Lex niet. De nieuwe tekst geldt sinds 27 juli 2026, de dag van inwerkingtreding (artikel 4 van die verordening).

In de wet bleven drie verwijzingen staan: artikel 53 lid 4 en artikel 55 lid 2 spreken nog van "een goedgekeurde praktijkcode" en artikel 89 lid 1 van "goedgekeurde praktijkcodes". Naar onze lezing gaat het, gelet op die overweging van de omnibus, nu om een code die onder lid 6 toereikend is bevonden. Ook de punten 91 en 96 van de GPAI-richtsnoeren beschrijven nog de oude regeling (beoordeling door AI-bureau en AI-board, goedkeuring bij uitvoeringshandeling); daarin zijn zij sinds 27 juli 2026 achterhaald.

Lid 7 en 8: aansluiten en bijwerken. Het AI-bureau kan alle aanbieders uitnodigen zich aan de codes te houden. Een aanbieder van een model zonder systeemrisico kan dat beperken tot de plichten van artikel 53, tenzij hij uitdrukkelijk verklaart zich bij de volledige code aan te sluiten. Het AI-bureau stimuleert ook de evaluatie en aanpassing van codes, met name als er nieuwe normen komen.

Lid 9: termijn en vangnet. De codes moesten uiterlijk op 2 mei 2025 gereed zijn. Kwam er uiterlijk op 2 augustus 2025 geen code tot stand, of acht het AI-bureau een code na zijn beoordeling onder lid 6 ontoereikend, dan kan de Commissie bij uitvoeringshandelingen gemeenschappelijke regels vaststellen voor de plichten van de artikelen 53 en 55, volgens de onderzoeksprocedure van artikel 98 lid 2. Lid 9 noemt nog het AI-bureau; omdat dat als verwijzing naar de Commissie geldt, sluit het naar onze lezing aan op het nieuwe lid 6. Op EUR-Lex vonden wij op 22 november 2026 zulke regels niet; dat sluit een ontwerp in voorbereiding niet uit.

De praktijkcode van 10 juli 2025

De Commissie ontving de definitieve praktijkcode voor AI-modellen voor algemene doeleinden op 10 juli 2025, na de termijn van 2 mei maar vóór 2 augustus 2025. Zij heeft drie hoofdstukken: Transparantie en Auteursrecht voor alle aanbieders (artikel 53), en Veiligheid en beveiliging alleen voor aanbieders van modellen met een systeemrisico (artikel 55).

Op 1 augustus 2025 concludeerde de Commissie in haar advies C(2025) 5361 final dat de code de plichten van de artikelen 53 en 55 toereikend dekt en voldoet aan de doelen van artikel 56 (punt 57). De AI-board kwam in een aparte conclusie tot hetzelfde. Beide beoordelingen vielen onder het oude lid 6, en de omnibus bevat geen overgangsregel. Een nieuwe beoordeling vonden wij niet. Naar onze lezing blijft die van 2025 bruikbaar: de Commissie beoordeelde toen zelf, en haar pagina noemt de code nog toereikend. Het advies sluit niet uit dat de Commissie de code later ontoereikend vindt (punt 3).

Op 22 november 2026 stonden op de pagina van de Commissie 22 ondertekenaars, onder wie Amazon, Anthropic, Google, IBM, Microsoft, Mistral AI en OpenAI. xAI tekende alleen het hoofdstuk Veiligheid en beveiliging en moet transparantie en auteursrecht volgens de Commissie op een andere passende wijze aantonen. Een handtekening kan volgens de Commissie op elk moment worden ingetrokken.

Wat de code juridisch is

Een manier om naleving aan te tonen. Aanbieders "kunnen zich baseren op praktijkcodes" om naleving van artikel 53 lid 1 aan te tonen, "totdat er een geharmoniseerde norm is gepubliceerd" (artikel 53 lid 4); voor artikel 55 lid 1 geldt hetzelfde (artikel 55 lid 2). Overweging 117 noemt de codes "een centraal instrument". Volgens de GPAI-richtsnoeren (C(2025) 7719 final, 19 november 2025) is zo'n code "een eenvoudige manier om naleving aan te tonen", en richt de Commissie haar handhaving bij ondertekenaars op hun naleving van de code. Wie een hoofdstuk niet tekent, verliest dat voordeel voor dat deel (punt 91).

Geen vermoeden van conformiteit. Dat vermoeden (in artikel 53 lid 4: vermoeden van overeenstemming) geeft een Europese geharmoniseerde norm, voor zover die de plichten dekt (artikel 53 lid 4, artikel 55 lid 2; richtsnoeren punt 97), en ook een gemeenschappelijke specificatie van de Commissie, die zij voor de plichten van hoofdstuk V kan vaststellen (artikel 41 lid 1 en 3). Een norm of specificatie voor artikel 53 of 55 vonden wij op 22 november 2026 niet.

Geen nieuwe plichten. Volgens de Commissie voegt de code geen verplichtingen toe aan de AI Act. Wie tekent, verbindt zich wel aan haar toezeggingen; bij een boete houdt de Commissie rekening met verbintenissen uit relevante praktijkcodes (artikel 101 lid 1; richtsnoeren punt 93).

Wie niet tekent. Wie zich niet aan de code houdt en geen geharmoniseerde norm volgt, toont "alternatieve passende wijzen van naleving" aan, die de Commissie beoordeelt (artikel 53 lid 4, artikel 55 lid 2). Volgens de richtsnoeren meldt hij zijn maatregelen aan het AI-bureau, legt hij uit hoe die naleving waarborgen, bijvoorbeeld met een kloofanalyse tegen de code, en kan hij meer informatieverzoeken krijgen (punt 92). Niet tekenen is dus geen overtreding; niet voldoen wel.

Sinds wanneer. Hoofdstuk V, met artikel 56, geldt sinds 2 augustus 2025 (artikel 113, derde alinea, onder b); boeten kan de Commissie sinds 2 augustus 2026 opleggen. Voor modellen die vóór 2 augustus 2025 in de handel waren, loopt de termijn tot 2 augustus 2027 (artikel 111 lid 3).

Niet te verwarren met artikel 95 of de AVG

Een gedragscode onder artikel 95 is een vrijwillige code voor AI-systemen zonder hoog risico, zonder bewijsgevolg (zie ons stuk over artikel 95). De praktijkcode is ook geen gedragscode in de zin van artikel 40 AVG. Zo'n code stellen verenigingen of organen op die verwerkingsverantwoordelijken of verwerkers vertegenwoordigen; de bevoegde toezichthoudende autoriteit keurt haar goed (lid 2 en 5) en een orgaan als bedoeld in artikel 41 AVG houdt toezicht (lid 4). De praktijkcode voor AI-modellen gaat over AI Act-plichten; naar onze lezing zegt ondertekening niets over de vraag of de training van het model aan de AVG voldoet.

Wat heeft een gemeente of bank eraan?

De code bindt alleen de ondertekenaar; de gemeente is geen partij. Zij koopt een AI-systeem in en is daarvan gebruiksverantwoordelijke (artikel 3 punt 4). De leverancier die het taalmodel inbouwt, is aanbieder verder in de AI-waardeketen (artikel 3 punt 68), en naar hem loopt de informatieplicht van de modelaanbieder (artikel 53 lid 1 onder b, met bijlage XII), behalve bij een model onder een vrije en opensourcelicentie zonder systeemrisico (artikel 53 lid 2). Onder maatregel 1.2 van het hoofdstuk Transparantie geven ondertekenaars zulke aanbieders op verzoek aanvullende informatie voor zover die nodig is om het model te begrijpen en de eigen AI Act-plichten na te komen, met behoud van bedrijfsgeheimen, binnen een redelijke termijn en uiterlijk binnen 14 dagen, behalve in uitzonderlijke omstandigheden.

Naar onze lezing stelt de gemeente de leverancier vier vragen, zonder dat de wet dat eist:

  1. Welk model en welke versie zit erin, staat de modelaanbieder op de lijst van de Commissie, en voor welke hoofdstukken?
  2. Tekende de modelaanbieder niet of deels: hoe toont hij naleving van artikel 53, en zo nodig 55, anders aan?
  3. Geeft de leverancier de relevante informatie uit bijlage XII door, zoals taken, acceptable use policies, input- en outputformaat en licentie?
  4. Meldt de leverancier het als de handtekening wordt ingetrokken of het model wordt vervangen?

Ondertekening bewijst geen naleving; of de aanbieder zich aan de code houdt, beoordeelt de Commissie. Zij verandert niets aan de eigen plichten van de gemeente en gaat over het model, niet over de plichten van artikel 50 voor het AI-systeem; voor het markeren en labelen van AI-content is er een aparte praktijkcode.

Bank of verzekeraar. Een bank die zelf een assistent voor medewerkers bouwt op een model via een API, en die onder eigen naam in gebruik stelt, is aanbieder én gebruiksverantwoordelijke van dat AI-systeem (artikel 3 punt 3 en 4) en zelf aanbieder verder in de AI-waardeketen. Zij heeft dan zelf recht op de informatie onder artikel 53 lid 1 onder b, ook zonder ondertekening, tenzij het om een model onder een vrije en opensourcelicentie zonder systeemrisico gaat (artikel 53 lid 2). Ondertekening voegt naar onze lezing vooral iets praktisch toe: een openbaar contactpunt en de termijn van 14 dagen uit maatregel 1.2. Blijft informatie uit, dan kan de bank, net als een verzekeraar in dezelfde positie, een gemotiveerde klacht indienen (artikel 89 lid 2).

Uw eigen toepassing toetst u met de casus-check.

Veelgestelde vragen over artikel 56

Bronnen

EUR-Lex: Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), overweging 41, artikel 1, punt 21, en artikel 4 (8 juli 2026, bekendgemaakt 24 juli 2026, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: The General-Purpose AI Code of Practice: hoofdstukken, beoordeling en lijst van ondertekenaars (code van 10 juli 2025, lijst geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Code of Practice for General-Purpose AI Models, Transparency Chapter, maatregel 1.2 (10 juli 2025, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Drawing-up a General-Purpose AI Code of Practice (opstelproces en tijdlijn) (geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Questions and answers on the code of practice for General-Purpose AI (geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Signing the General-Purpose AI code of practice (vragen en antwoorden) (geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2016/679 (AVG), artikelen 40 en 41 (27 april 2016, geraadpleegd 22 november 2026)

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven