Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Artikel 53 AI Act: de plichten van elke aanbieder van een AI-model voor algemene doeleinden

··17 min leestijd

Een gemeente gebruikt een chatbot van een leverancier, gebouwd op een groot taalmodel. Het innovatieteam wil verder: een open taalmodel downloaden, het verfijnen met de eigen beleidsteksten en het resultaat delen met andere gemeenten. Wordt de gemeente dan aanbieder van een AI-model voor algemene doeleinden, met de plichten van artikel 53? En wat kan zij van haar leverancier verwachten als zij dat niet wordt?

De voorbeelden zijn verzonnen.

In het kort

Elke aanbieder van een AI-model voor algemene doeleinden heeft vier plichten (lid 1): technische documentatie voor de autoriteiten (onder a), informatie voor wie het model inbouwt (onder b), een auteursrechtbeleid (onder c) en een openbare samenvatting van de trainingscontent (onder d). Voor een model onder een vrije en opensource licentie, met openbare parameters en zonder tegeldemaking, vervallen alleen a en b, en niet als het model een systeemrisico heeft (lid 2). Artikel 53 geldt sinds 2 augustus 2025; de Commissie kan sinds 2 augustus 2026 boeten opleggen.

Wie een model verfijnt, wordt volgens de richtsnoeren van de Commissie alleen aanbieder van het gewijzigde model als de wijziging de algemeenheid, capaciteiten of systeemrisico's van het model aanzienlijk verandert; als indicatief criterium noemen zij meer dan een derde van de rekenkracht van de oorspronkelijke training (punten 59 en 60). Naar onze lezing worden de meeste gemeenten en banken geen aanbieder van het model, maar wel vaak gebruiksverantwoordelijke of aanbieder van het AI-systeem dat erop draait.

De extra plichten bij een systeemrisico staan in ons stuk over artikel 55, de gemachtigde voor aanbieders buiten de EU in het stuk over artikel 22 en 54 en het toezicht in het stuk over artikel 90 tot en met 94.

Wat is een AI-model voor algemene doeleinden?

Artikel 3 punt 63 omschrijft het als een AI-model dat "een aanzienlijk algemeen karakter vertoont en in staat is op competente wijze een breed scala aan verschillende taken uit te voeren" en in uiteenlopende systemen kan worden geïntegreerd, met uitzondering van modellen die alleen voor onderzoek, ontwikkeling of prototyping worden gebruikt voordat zij in de handel komen. De GPAI-richtsnoeren van de Commissie (C(2025) 7719 final, 19 november 2025) geven als indicatief criterium meer dan 10^23 zwevendekommabewerkingen aan training en het vermogen om taal (tekst of audio) of beeld of video op basis van tekst te genereren (punt 17). Het criterium is indicatief: een model dat het haalt maar alleen een smal aantal taken goed kan, zoals spraak omzetten in tekst, valt er bij uitzondering buiten, en een model dat het niet haalt maar wel een aanzienlijk algemeen karakter heeft, valt er bij uitzondering onder (punt 20 en de voorbeelden daarna).

Artikel 53 lid voor lid

Lid 1 onder a: technische documentatie. De aanbieder stelt de technische documentatie van het model op en houdt die up-to-date, "inclusief het trainings- en testproces en de resultaten van de evaluatie ervan", met ten minste de informatie uit bijlage XI, zodat hij die op verzoek aan het AI-bureau en de nationale bevoegde autoriteiten kan verstrekken. Afdeling 1 van die bijlage geldt voor alle aanbieders, "naargelang van de omvang en het risicoprofiel van het model", van architectuur en licentie tot herkomst van de data en energieverbruik. Afdeling 2 geldt alleen bij een systeemrisico. Openbaar maken vraagt onder a niet.

Lid 1 onder b: informatie voor wie het model inbouwt. De aanbieder stelt informatie en documentatie op, houdt die up-to-date en stelt die beschikbaar "voor aanbieders van AI-systemen die het AI-model voor algemene doeleinden in hun AI-systemen willen integreren". Die informatie geeft inzicht in de capaciteiten en beperkingen van het model, stelt hen in staat hun eigen verplichtingen na te komen en bevat ten minste de elementen van bijlage XII, zoals de acceptable use policies en informatie over de trainingsdata. Dit geldt onverminderd de bescherming van intellectuele eigendom en bedrijfsgeheimen.

Lid 1 onder c: auteursrechtbeleid. De aanbieder stelt beleid op "ter naleving van het Unierecht inzake auteursrechten en naburige rechten", in het bijzonder om, ook met geavanceerde technologieën, een voorbehoud van rechten vast te stellen en na te leven dat is gemaakt op grond van artikel 4 lid 3 van Richtlijn (EU) 2019/790. Die bepaling laat de algemene uitzondering voor tekst- en datamining uit lid 1 van dat artikel alleen gelden als de rechthebbende het gebruik niet op passende wijze uitdrukkelijk heeft voorbehouden, "zoals machinaal leesbare middelen in het geval van online ter beschikking gestelde content". Het AI-bureau controleert of de aanbieder een beleid heeft en de samenvatting publiceert, maar toetst de trainingsdata niet geval voor geval op auteursrecht; de handhaving van het auteursrecht zelf blijft onverlet (overweging 108).

Lid 1 onder d: samenvatting van de trainingscontent. De aanbieder stelt "een voldoende gedetailleerde samenvatting" op van de voor de training gebruikte content en maakt die openbaar, volgens een sjabloon van het AI-bureau. Het sjabloon bespreken wij in ons stuk over de openbare samenvatting. Volgens de toelichting bij het sjabloon is zij openbaar uiterlijk wanneer het model in de handel komt (punt 32) en wordt zij bij verdere training elke zes maanden bijgewerkt, of eerder bij een wezenlijke aanpassing (punt 29).

Lid 2: vrije en opensource licentie. De plichten onder a en b gelden niet voor een model onder een vrije en opensource licentie die raadpleging, gebruik, wijziging en distributie mogelijk maakt, en waarvan de parameters, met inbegrip van de wegingen, de informatie over de modelarchitectuur en de informatie over het gebruik openbaar worden gemaakt. De uitzondering geldt niet bij een systeemrisico, en nooit voor de plichten onder c en d: een open licentie zegt niet vanzelf iets over de trainingsdata of de naleving van het auteursrecht (overweging 104). Volgens de richtsnoeren sluiten onder meer een beperking tot niet-commercieel gebruik (punt 80) en tegeldemaking, zoals verplichte betaalde ondersteuning (punt 83), de uitzondering uit. Toegang, gebruik, wijziging of verspreiding waarvoor persoonsgegevens moeten worden verzameld of anders verwerkt, geldt als tegeldemaking, tenzij die verwerking uitsluitend en strikt de veiligheid van het model dient, zonder commercieel of financieel gewin (punt 84).

Lid 3: samenwerking. De aanbieder werkt "zo nodig" samen met de Commissie en de nationale bevoegde autoriteiten.

Lid 4: praktijkcodes en normen. Totdat er een geharmoniseerde norm is gepubliceerd, kan de aanbieder zich op een praktijkcode in de zin van artikel 56 baseren om naleving van lid 1 aan te tonen; zo'n code geeft geen vermoeden van overeenstemming (overweging 41 van Verordening (EU) 2026/1744). Wie een Europese geharmoniseerde norm naleeft, geniet dat vermoeden wel, voor zover die norm de plichten dekt. Wie zich niet aan een goedgekeurde praktijkcode houdt of niet voldoet aan een Europese geharmoniseerde norm, toont alternatieve passende wijzen van naleving aan, die de Commissie beoordeelt. De praktijkcode voor AI-modellen voor algemene doeleinden van 10 juli 2025 heeft voor artikel 53 de hoofdstukken Transparantie (onder a en b) en Auteursrecht (onder c); de Commissie en de AI-board vonden de code op 1 augustus 2025 toereikend. Meer in ons stuk over de gedragscode. Voor aanbieders verder in de keten telt vooral maatregel 1.2 van het hoofdstuk Transparantie: ondertekenaars geven hun op verzoek aanvullende informatie voor zover die nodig is om capaciteiten en beperkingen van het model te begrijpen en de eigen plichten na te komen, binnen een redelijke termijn en uiterlijk binnen 14 dagen, behalve in uitzonderlijke omstandigheden, onverminderd intellectuele eigendom en bedrijfsgeheimen. Dat bindt alleen ondertekenaars en geldt niet voor open modellen die onder lid 2 vallen.

Lid 5 en 6: gedelegeerde handelingen. De Commissie mag meet- en berekeningsmethoden voor bijlage XI vastleggen en de bijlagen XI en XII wijzigen. Op EUR-Lex vonden wij op 22 november 2026 geen gedelegeerde handeling op een van beide grondslagen; dat betekent niet dat er geen in voorbereiding is.

Lid 7: vertrouwelijkheid. Informatie en documentatie die op grond van artikel 53 is verkregen, ook bedrijfsgeheimen, wordt verwerkt volgens de vertrouwelijkheidsplichten van artikel 78.

Sinds wanneer?

Hoofdstuk V, waarin artikel 53 staat, geldt sinds 2 augustus 2025 (artikel 113, derde alinea, onder b). Artikel 101 is daarvan uitgezonderd: boeten tot 3 procent van de wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro, als dat hoger is, kan de Commissie sinds 2 augustus 2026 opleggen. Voor modellen die al vóór 2 augustus 2025 in de handel waren, neemt de aanbieder de nodige stappen om uiterlijk op 2 augustus 2027 te voldoen (artikel 111 lid 3).

Verordening (EU) 2026/1744, de Digitale omnibus inzake AI, heeft artikel 53 niet gewijzigd. Wel verving zij artikel 56 lid 6: de Commissie kan een code niet meer bij uitvoeringshandeling goedkeuren en algemene geldigheid geven, maar beoordeelt en publiceert of de code de plichten van artikel 53 en 55 dekt.

Wanneer wordt een gemeente of bank zelf aanbieder?

Aanbieder is wie een model "ontwikkelt of laat ontwikkelen" en het "onder de eigen naam of merk" in de handel brengt, al dan niet tegen betaling (artikel 3 punt 3). In de handel brengen is het voor het eerst in de Unie op de markt aanbieden (punt 9).

Inkopen of via een API gebruiken. Wie het model ontwikkelt en voor het eerst aan een ander in de Unie beschikbaar stelt, is aanbieder van het model (richtsnoeren punt 55). Koopt de gemeente een chatbot in, dan is zij gebruiksverantwoordelijke van dat AI-systeem (artikel 3 punt 4). Bouwt zij de chatbot zelf op een model dat zij via een API afneemt en stelt zij hem onder eigen naam in gebruik, dan is zij aanbieder én gebruiksverantwoordelijke van dat systeem, maar geen aanbieder van het model.

Verfijnen. Volgens de Commissie maakt niet elke wijziging iemand aanbieder. Een modificator verder in de keten wordt alleen aanbieder van het gewijzigde model als de wijziging "leidt tot een aanzienlijke wijziging van de algemeenheid, capaciteiten of systeemrisico's van het model" (punt 59). Het indicatieve criterium: de rekenkracht voor de wijziging is groter dan een derde van die voor de training van het oorspronkelijke model (punt 60). Is dat getal onbekend en niet te schatten, dan geldt een derde van 10^23 zwevendekommabewerkingen, of een derde van 10^25 als het oorspronkelijke model een systeemrisico heeft (punt 61). Volgens de Commissie kunnen op dit moment weinig wijzigingen aan het criterium voldoen (punt 64). Of de oorspronkelijke aanbieder of de actor verder in de keten het model wijzigt, wordt per geval beoordeeld; bij verfijning via een API kan belangrijk zijn wie de controle over de wegingen heeft (voetnoot 13).

Haalt de wijziging de drempel, dan gelden de plichten alleen voor de wijziging en de daarbij gebruikte data (punt 65, overweging 109). Wie een model met systeemrisico zo wijzigt, heeft zelf een model met systeemrisico en stelt de Commissie in kennis (punten 67 en 68).

Een eigen model. Integreert een aanbieder zijn eigen model in een eigen AI-systeem dat hij aanbiedt of in gebruik stelt, dan geldt het model als in de handel gebracht (overweging 97, punt 54). Gebruik voor zuiver interne processen die niet essentieel zijn voor een product of dienst aan derden, zonder dat rechten van natuurlijke personen in het geding zijn, valt volgens overweging 97 buiten de modelplichten; gebruik dat wel essentieel is voor een dienst aan derden of die rechten raakt, noemen de richtsnoeren als voorbeeld van in de handel brengen, te beoordelen per geval (punten 51 en 52).

Terug naar de gemeente. Het team verfijnt een open model met enkele duizenden beleidsteksten. Naar onze lezing kost dat een fractie van een derde van de oorspronkelijke training, ook gemeten tegen de vervangende drempel van punt 61. De gemeente wordt dan geen aanbieder van het gewijzigde model; omdat zij die rol niet krijgt, verandert delen met andere gemeenten daar naar onze lezing niets aan, en blijft de oorspronkelijke ontwikkelaar aanbieder van het model. Stelt zij er onder eigen naam een chatbot voor inwoners mee in gebruik, dan is zij wel aanbieder én gebruiksverantwoordelijke van dat AI-systeem, onder meer met de plicht als aanbieder om de chatbot zo te ontwerpen dat inwoners weten dat zij met een AI-systeem praten, tenzij dat voor een redelijk geïnformeerde inwoner duidelijk is (artikel 50 lid 1, sinds 2 augustus 2026; zie een chatbot kenbaar maken als AI).

De informatie onder lid 1 onder b is bestemd voor aanbieders van AI-systemen die het model inbouwen. Koopt de gemeente in, dan krijgt de leverancier die informatie; naar onze lezing doet de gemeente er goed aan in het contract vast te leggen dat hij de relevante delen doorgeeft, zoals capaciteiten en beperkingen, acceptable use policies en informatie over de trainingsdata. Bouwt zij zelf, dan heeft zij als aanbieder verder in de keten zelf recht op die informatie en kan zij een gemotiveerde klacht indienen wegens inbreuk (artikel 89 lid 2).

Bank of verzekeraar. Een bank die een open model verfijnt op interne procedures voor een assistent van medewerkers, wordt naar onze lezing evenmin modelaanbieder. Ontwikkelt een bank of verzekeraar zelf een model voor algemene doeleinden en gebruikt zij het voor diensten aan klanten, dan moet het volgens overweging 97 en punt 51 in beginsel als in de handel gebracht worden beschouwd, en gelden de plichten van artikel 53. Een systeem op een extern model dat de kredietwaardigheid van natuurlijke personen beoordeelt, of dat bedoeld is voor risicobeoordeling en prijsstelling met betrekking tot natuurlijke personen bij levens- en ziektekostenverzekeringen, is in beginsel hoog risico (bijlage III punt 5 onder b en c), met plichten vanaf 2 december 2027; voor een systeem dat al vóór die datum in de handel of in gebruik was, alleen na een aanzienlijke wijziging van het ontwerp (artikel 111 lid 2). Bouwt zij zo'n systeem zelf onder eigen naam, dan heeft zij de informatie onder lid 1 onder b nodig voor haar eigen plichten als aanbieder, zoals de technische documentatie van artikel 11.

Waar de AVG meespeelt

Trainingsdata bevatten vaak persoonsgegevens; artikel 53 regelt dat niet, de AVG wel. Verfijnt de gemeente een model met documenten waarin persoonsgegevens staan, dan heeft zij als verwerkingsverantwoordelijke een grondslag nodig (artikel 6 AVG) en beoordeelt zij of vooraf een DPIA nodig is (artikel 35 AVG; zie wanneer een DPIA verplicht is bij AI).

Volgens het EDPB-advies 28/2024 over AI-modellen (17 december 2024) is een model dat met persoonsgegevens is getraind niet in alle gevallen anoniem; dat wordt per geval beoordeeld (punt 34). Toezichthouders letten er volgens het EDPB op of een verwerkingsverantwoordelijke die een model van een ander inzet, als onderdeel van zijn verantwoordingsplicht passend heeft beoordeeld of het niet is ontwikkeld met een onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens, bijvoorbeeld door naar de bron van de data te kijken en naar een inbreuk die een toezichthouder of rechter heeft vastgesteld; hoe diep, hangt af van de risico's (punten 129 en 130). De informatie uit bijlage XII en de samenvatting onder d helpen daarbij. Zie ook het onderzoek van de AP naar Reddit-data voor AI-training.

Welke AI Act- en AVG-plichten bij uw toepassing spelen, ziet u met de casus-check.

Veelgestelde vragen over artikel 53

Bronnen

EUR-Lex: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), oorspronkelijke tekst, overwegingen 97, 104, 108 en 109 (13 juni 2024, bekendgemaakt 12 juli 2024, geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), overweging 41 en artikel 1, punt 21; artikel 53 is niet gewijzigd (8 juli 2026, bekendgemaakt 24 juli 2026, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie, AI-bureau: Explanatory Notice and Template for the Public Summary of Training Content for general-purpose AI models, C(2025) 8311 final, punten 29 en 32 (gepubliceerd 24 juli 2025, versie van 5 december 2025, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Commission Opinion on the assessment of the General-Purpose AI Code of Practice (1 augustus 2025, geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2016/679 (AVG), artikelen 6 en 35 (27 april 2016, geraadpleegd 22 november 2026)

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven