Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Hoe de Commissie toezicht houdt op AI-modellen voor algemene doeleinden: artikel 90 tot en met 94 AI Act

··24 min leestijd

Een gemeente bouwt een digitale assistent die vragen van inwoners beantwoordt over afval, parkeren en paspoorten. Zij ontwikkelt de assistent zelf, maar onder de motorkap draait het taalmodel van een groot techbedrijf, aangesproken via een API. Dat taalmodel is een AI-model voor algemene doeleinden (artikel 3 punt 63). Op de naleving van de AI Act-plichten van de aanbieder van dat model houdt niet een Nederlandse toezichthouder toezicht, maar de Europese Commissie: zij heeft exclusieve bevoegdheden voor toezicht op en handhaving van hoofdstuk V en belast het AI-bureau met de uitvoering (artikel 88 lid 1).

Hoe dat toezicht verloopt, staat in artikel 90 tot en met artikel 94. Dit stuk loopt die artikelen lid voor lid langs en kijkt daarna vanuit de gemeente: wat merkt zij ervan als de Commissie haar modelaanbieder om maatregelen verzoekt, wat kan zij zelf, en wat legt zij vast? Daarna volgen een bank en kort onderwijs en HR. De voorbeelden zijn verzonnen.

In het kort

De route kent vier stappen tegenover aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden: een gekwalificeerde waarschuwing van het wetenschappelijk panel aan het AI-bureau (artikel 90), en daarna drie bevoegdheden van de Commissie, uitgeoefend via het AI-bureau: een verzoek om documentatie en informatie (artikel 91), een evaluatie van het model, zo nodig met toegang via API's of de broncode (artikel 92), en een verzoek om maatregelen, tot het beperken, uit de handel nemen of terugroepen van het model toe (artikel 93). De aanbieder heeft de procedurele rechten van artikel 18 van Verordening (EU) 2019/1020 (artikel 94). Wie een verzoek niet nakomt, riskeert een geldboete van ten hoogste 3% van de wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro, als dat hoger is (artikel 101).

De Digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744) heeft deze artikelen niet gewijzigd. Ze staan in hoofdstuk IX en gelden sinds 2 augustus 2026; artikel 101 ook (artikel 113).

Alle bevoegdheden richten zich tot de aanbieder van het model. Een gemeente of bank die het model inbouwt, is geen partij in die procedure en heeft geen rechten uit artikel 94. Als aanbieder verder in de AI-waardeketen kan zij wel een klacht indienen (artikel 89 lid 2).

Dit stuk is de uitleg per artikel. Het nieuws over de start van de handhaving staat in GPAI-handhaving is begonnen. Wanneer het AI-bureau ook toezicht houdt op AI-systemen, staat in het AI-bureau: wanneer heeft uw organisatie ermee te maken.

Het kader: artikel 88 en 89

De artikelen 88 tot en met 94 vormen hoofdstuk IX, afdeling 5. Artikel 88 lid 1 legt het toezicht op hoofdstuk V bij de Commissie, "rekening houdend met de procedurele waarborgen krachtens artikel 94". Nationale markttoezichtautoriteiten kunnen de Commissie vragen deze bevoegdheden uit te oefenen als dat noodzakelijk en evenredig is voor hun eigen taken (artikel 88 lid 2), onverminderd artikel 75 lid 3.

Het AI-bureau kan de nodige maatregelen nemen om de uitvoering en naleving door modelaanbieders te monitoren, ook hun inachtneming van goedgekeurde praktijkcodes (artikel 89 lid 1). Aanbieders verder in de AI-waardeketen hebben het recht een klacht in te dienen wegens inbreuk op de verordening. De klacht is terdege gemotiveerd en noemt ten minste het contactpunt van de modelaanbieder, de feiten, de betrokken bepalingen en de reden van de klacht (artikel 89 lid 2). Zo een aanbieder is een aanbieder van een AI-systeem waarin een AI-model is geïntegreerd, ook als dat model op basis van een contract van een andere entiteit komt (artikel 3 punt 68). Wie alleen een kant-en-klaar systeem van een leverancier gebruikt, is dat niet. De Commissie heeft voor deze klachten een apart kanaal, dat zij beperkt tot inbreuken op de artikelen 53 tot en met 55.

De vier stappen op een rij

StapWieVoorwaarde in de tekstBoete bij niet meewerken
Waarschuwing (artikel 90)Wetenschappelijk panel, aan het AI-bureauRedenen om een concreet aanwijsbaar risico op Unieniveau te vermoeden, of dat het model voldoet aan artikel 51Niet van toepassing
Documentatie en informatie (artikel 91)Commissie, eventueel na een gestructureerde dialoogNodig om naleving te beoordelenArtikel 101 lid 1 onder b
Evaluatie (artikel 92)AI-bureau na raadpleging van de AI-board, eventueel met onafhankelijke deskundigenInformatie uit artikel 91 ontoereikend, of onderzoek naar systeemrisico'sArtikel 101 lid 1 onder d
Maatregelen (artikel 93)Commissie, eventueel na een gestructureerde dialoogNodig en passendArtikel 101 lid 1 onder c

Stap 1: de gekwalificeerde waarschuwing (artikel 90)

Het wetenschappelijk panel van onafhankelijke deskundigen (artikel 68) kan het AI-bureau een gekwalificeerde waarschuwing geven als het redenen heeft om te vermoeden dat een AI-model voor algemene doeleinden een concreet aanwijsbaar risico op Unieniveau vormt (lid 1 onder a), of dat een model voldoet aan de voorwaarden van artikel 51 voor een model met een systeemrisico (lid 1 onder b). Onder a gaat over elk model, niet alleen over modellen die al als model met een systeemrisico zijn aangemerkt.

De waarschuwing is terdege gemotiveerd en bevat ten minste het contactpunt van de aanbieder, de relevante feiten en de redenen, en andere informatie die het panel relevant acht (lid 3). Daarna kan de Commissie via het AI-bureau, na de AI-board in kennis te hebben gesteld, de bevoegdheden van de afdeling uitoefenen om de zaak te beoordelen; het AI-bureau informeert de AI-board over elke maatregel op grond van de artikelen 91 tot en met 94 (lid 2). Er staat "kan": de waarschuwing verplicht de Commissie niet tot optreden. Een waarschuwing onder lid 1 onder a kan ook leiden tot een besluit dat het model een systeemrisico vertoont (artikel 52 lid 4).

Een waarschuwing vereist een besluit van ten minste een gewone meerderheid van de leden van het panel (artikel 18 van Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454). Het AI-bureau verwerkt een volledige waarschuwing binnen twee weken en besluit of het maatregelen neemt uit de artikelen 91 tot en met 93; doet het dat niet, dan sluit het de waarschuwing (artikel 19 van Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454). Een gemeente of bank kan zelf geen gekwalificeerde waarschuwing geven; dat kan alleen het panel.

Stap 2: documentatie en informatie (artikel 91)

De Commissie kan de aanbieder verzoeken de documentatie te verstrekken die hij op grond van artikel 53 en artikel 55 heeft opgesteld, of aanvullende informatie die nodig is om naleving te beoordelen (artikel 91 lid 1). Vóór het verzoek kan het AI-bureau een gestructureerde dialoog met de aanbieder aangaan (lid 2). Op een terdege gemotiveerd verzoek van het wetenschappelijk panel kan de Commissie ook informatie opvragen als dat noodzakelijk en evenredig is voor de taken van het panel (lid 3).

Het verzoek vermeldt de rechtsgrondslag, het doel, welke informatie wordt gevraagd, de termijn en de geldboeten van artikel 101 voor onjuiste, onvolledige of misleidende informatie (lid 4). De aanbieder of zijn vertegenwoordiger verstrekt de informatie. Advocaten mogen dat namens hun cliënt doen; de cliënt blijft volledig verantwoordelijk (lid 5). Een aanbieder buiten de Unie heeft, behalve bij een model onder een vrije en opensourcelicentie zonder systeemrisico (artikel 54 lid 6), een gemachtigde in de Unie, die op een met redenen omkleed verzoek informatie aan het AI-bureau verstrekt (artikel 54 lid 3 onder c).

Op haar handhavingspagina onderscheidt de Commissie een eenvoudig verzoek van het AI-bureau, waarbij een boete kan volgen voor een onjuist of misleidend antwoord, en een verzoek bij besluit, waarbij dat ook geldt voor niet of onvolledig antwoorden. Artikel 91 en artikel 101 lid 1 onder b maken dat onderscheid zelf niet; de toelichting is volgens de Commissie niet bindend.

Stap 3: het model evalueren (artikel 92)

Het AI-bureau kan na raadpleging van de AI-board het model evalueren, om twee redenen: om te beoordelen of de aanbieder zijn verplichtingen nakomt als de informatie uit artikel 91 ontoereikend is (lid 1 onder a), of om systeemrisico's op Unieniveau van modellen met een systeemrisico te onderzoeken, met name na een waarschuwing onder artikel 90 lid 1 onder a (lid 1 onder b). De Commissie kan onafhankelijke deskundigen aanwijzen, ook uit het wetenschappelijk panel, die namens haar evalueren en voldoen aan de criteria van artikel 68 lid 2 (lid 2).

Voor de evaluatie kan de Commissie toegang tot het model vragen via API's of andere passende technische middelen en instrumenten, waaronder de broncode (lid 3). Het verzoek vermeldt rechtsgrondslag, doel en redenen, de termijn en de geldboeten van artikel 101 voor het niet bieden van toegang (lid 4; de Nederlandse tekst zegt daar "verzoek om informatie", de Engelse "request for access"). Vóór het verzoek kan het AI-bureau een gestructureerde dialoog aangaan over de interne tests van het model, de interne waarborgen tegen systeemrisico's en andere maatregelen van de aanbieder (lid 7).

De uitvoeringshandelingen van lid 6 staan in Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755, in werking sinds 10 augustus 2026. Toegang kan onder meer gaan via API's, tot de broncode, de modelgewichten en de hostinginfrastructuur, en mag niet worden beperkt op een manier die een passende evaluatie wezenlijk belemmert (artikel 2 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755). De aanbieder kan gemotiveerde opmerkingen indienen over een aangewezen deskundige (artikel 3 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755).

Stap 4: maatregelen verlangen (artikel 93)

Indien nodig en passend kan de Commissie aanbieders verzoeken (artikel 93 lid 1):

  • passende maatregelen te nemen om te voldoen aan de verplichtingen van de artikelen 53 en 54 (onder a);
  • risicobeperkende maatregelen te nemen, als een evaluatie onder artikel 92 aanleiding heeft gegeven tot ernstige en concrete aanwijzingen voor een systeemrisico op Unieniveau (onder b);
  • het op de markt aanbieden van het model te beperken, dan wel het uit de handel te nemen of terug te roepen (onder c).

Drie dingen vallen op. Onder b vraagt eerst een evaluatie onder artikel 92; een vermoeden alleen is niet genoeg. Onder c noemt geen eigen voorwaarde naast "nodig en passend" en is niet beperkt tot modellen met een systeemrisico; naar onze lezing is het wel het zwaarste middel, dat met het oog op evenredigheid pas aan de orde is als lichtere maatregelen niet volstaan. En onder a noemt de artikelen 53 en 54, niet artikel 55; voor de extra plichten van modellen met een systeemrisico loopt een verzoek om maatregelen naar onze lezing via onder b of onder c. Een schending van artikel 55 is daarnaast rechtstreeks beboetbaar (artikel 101 lid 1 onder a). Wat terugroepen van een model inhoudt, definieert de verordening niet: artikel 3 punt 16 en 17 omschrijven terugroepen en uit de handel nemen alleen voor AI-systemen.

Vóór een verzoek kan het AI-bureau een gestructureerde dialoog aangaan (lid 2). Doet de aanbieder van een model met een systeemrisico in die dialoog toezeggingen om risicobeperkende maatregelen uit te voeren, dan kan de Commissie die toezeggingen bij besluit bindend maken en verklaren dat er geen verdere gronden voor actie zijn (lid 3). Bij een geldboete houdt de Commissie rekening met zulke toezeggingen en met verbintenissen in praktijkcodes onder artikel 56 (artikel 101 lid 1, tweede alinea).

De uitvoeringsverordening voegt twee dingen toe. Vóór zij een boeteprocedure opent, kan de Commissie bij urgentie wegens een risico op ernstige schade aan de gezondheid, veiligheidsvoorschriften of andere onder de AI Act vallende redenen van algemeen belang bij besluit voorlopige maatregelen gelasten, bijvoorbeeld verhinderen dat een model op de markt wordt aangeboden, op basis van een voorlopige vaststelling van een inbreuk (artikel 5 lid 3 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755). En een afgesloten procedure kan worden heropend, onder meer als bindend gemaakte toezeggingen niet worden nagekomen (artikel 6 lid 2 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755).

Procedurele rechten van de aanbieder (artikel 94)

Artikel 94 verklaart artikel 18 van Verordening (EU) 2019/1020, de markttoezichtverordening, van overeenkomstige toepassing op de aanbieders van het model, onverminderd specifiekere procedurele rechten in de AI Act. Volgens die bepaling vermeldt een maatregel, besluit of bevel nauwkeurig op welke gronden het berust. Het wordt onverwijld meegedeeld, met informatie over de rechtsmiddelen en de termijnen. Vooraf krijgt de marktdeelnemer de gelegenheid binnen een passende termijn van ten minste tien werkdagen te worden gehoord, tenzij dat wegens urgentie niet kan; dan volgt het horen zo spoedig mogelijk daarna en wordt het besluit onverwijld heroverwogen.

Die bepaling spreekt van rechtsmiddelen naar het recht van de lidstaat. Welke rechtsmiddelen tegen een verzoek om maatregelen van de Commissie openstaan, werkt artikel 94 niet uit. Naar onze lezing staat beroep tot nietigverklaring bij de Unierechter open als het verzoek rechtsgevolgen beoogt (artikel 263 VWEU); of dat bij een verzoek onder artikel 93 zo is, zegt de tekst niet. Alleen voor geldboeten noemt de AI Act de rechter: het Hof van Justitie heeft volledige rechtsmacht en kan de boete vernietigen, verlagen of verhogen (artikel 101 lid 5). Specifiekere rechten staan in artikel 101 lid 2 (voorlopige bevindingen en horen) en in de uitvoeringsverordening: ten minste 21 dagen voor schriftelijke opmerkingen op voorlopige bevindingen, en inzage in het dossier na die bevindingen (artikel 7 en 8 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755).

Geldboeten (artikel 101)

De Commissie kan een modelaanbieder een geldboete opleggen van ten hoogste 3% van zijn jaarlijkse totale wereldwijde omzet in het voorgaande boekjaar of 15 miljoen euro, als dat hoger is, als zij vaststelt dat hij opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk heeft gepleegd op de desbetreffende bepalingen van de verordening, niet heeft voldaan aan een verzoek onder artikel 91 of onjuiste, onvolledige of misleidende informatie heeft verstrekt, een maatregel onder artikel 93 niet heeft nageleefd, of geen toegang heeft gegeven voor een evaluatie onder artikel 92 (lid 1 onder a tot en met d). De hoogte hangt af van aard, ernst en duur. Een lagere bovengrens voor kmo's of kleine midcapondernemingen, zoals artikel 99 lid 6 en lid 6 bis die voor andere boetes kennen, staat niet in artikel 101.

De bevoegdheid om te beboeten verjaart vijf jaar na de gedraging, of bij een voortgezette of herhaalde gedraging vijf jaar na het einde ervan. Elk onderzoeksoptreden van de Commissie stuit die termijn, zoals een verzoek om informatie of toegang, een uitnodiging tot een gestructureerde dialoog of het instellen van een procedure, maar uiterlijk na tien jaar is de bevoegdheid verjaard, de tijd dat de zaak bij het Hof van Justitie loopt niet meegerekend (artikel 10 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755). Een openbaar register van verzoeken of boetes tegenover modelaanbieders schrijft de AI Act niet voor; informatie over boetes gaat in voorkomend geval naar de AI-board (artikel 101 lid 4).

Vanaf wanneer?

  • De AI Act trad in werking op 1 augustus 2024, de twintigste dag na bekendmaking (artikel 113, eerste alinea). Inwerkingtreding is iets anders dan toepassing.
  • De plichten van modelaanbieders (hoofdstuk V) gelden sinds 2 augustus 2025, net als hoofdstuk VII, waarin het wetenschappelijk panel staat (artikel 113, derde alinea, onder b).
  • Artikel 88 tot en met 94 (hoofdstuk IX) gelden sinds 2 augustus 2026, de algemene toepassingsdatum (artikel 113, tweede alinea). Artikel 101 staat in hoofdstuk XII, maar is uitgezonderd van 2 augustus 2025 en geldt dus ook sinds 2 augustus 2026 (artikel 113, derde alinea, onder b).
  • Modellen die vóór 2 augustus 2025 in de handel zijn gebracht, moeten uiterlijk op 2 augustus 2027 aan de verplichtingen voldoen (artikel 111 lid 3). Hoe die overgangstermijn zich verhoudt tot de bevoegdheden van artikel 90 tot en met 93, regelt de tekst niet uitdrukkelijk.
  • De Digitale omnibus inzake AI trad op 27 juli 2026 in werking. Zij wijzigde artikel 113, maar niet de artikelen 88 tot en met 94 en 101.

Hoofdvoorbeeld: de gemeente met een assistent voor inwonersvragen

De gemeente ontwikkelt de assistent en stelt hem onder eigen naam in gebruik. Zij is dus aanbieder van een AI-systeem (artikel 3 punt 3) en aanbieder verder in de AI-waardeketen (punt 68); het techbedrijf is aanbieder van het model. Op de gemeente zelf houdt het AI-bureau geen toezicht, want model en systeem komen niet van dezelfde aanbieder of onderneming (artikel 75 lid 1 onder a). Haar toezichthouder wordt nationaal; in Nederland is die voor de AI Act nog niet aangewezen.

Wat merkt zij van een verzoek om maatregelen? Vraagt de Commissie de modelaanbieder om risicobeperkende maatregelen of om het aanbieden van het model te beperken, dan kan de assistent zich anders gaan gedragen, een functie verliezen of tijdelijk niet werken. De gemeente is geen partij: de artikelen 91 tot en met 93 richten zich tot de modelaanbieder, en de rechten van artikel 94 zijn van hem. De AI Act verplicht de Commissie niet om zo een verzoek te publiceren, en verplicht de modelaanbieder niet uitdrukkelijk om afnemers over een verzoek in te lichten. Wel moet de modelaanbieder de informatie en documentatie voor aanbieders verder in de keten up-to-date houden en beschikbaar stellen, zodat zij de capaciteiten en beperkingen van het model begrijpen en hun eigen plichten kunnen nakomen (artikel 53 lid 1 onder b); bij een model onder een vrije en opensourcelicentie waarvan de parameters, met inbegrip van de gewichten, openbaar zijn, geldt die plicht niet, tenzij het model een systeemrisico heeft (artikel 53 lid 2). Naar onze lezing hoort een maatregel die het gedrag of de beschikbaarheid van het model verandert, in die bijgewerkte informatie terug te komen. Wanneer en hoe precies, zegt de tekst niet.

Wat kan zij zelf? Zij kan een klacht indienen als de modelaanbieder zijn plichten tegenover haar niet nakomt, bijvoorbeeld als bijgewerkte informatie uitblijft (artikel 89 lid 2). Opent de Commissie na die klacht een boeteprocedure en wil zij die sluiten, dan krijgt de gemeente eerst de gelegenheid haar standpunt toe te lichten (artikel 6 lid 1 van Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755). Verder kan zij contractueel afspreken dat de aanbieder haar informeert over verzoeken, toezeggingen en wijzigingen, en een route naar een ander model voorbereiden.

Haar eigen plichten blijven. Sinds 2 augustus 2026 zorgt zij er als aanbieder voor dat inwoners weten dat zij met een AI-systeem praten, tenzij dat duidelijk is (artikel 50 lid 1); voor de gegenereerde tekst kan de machineleesbare markering van lid 2 gelden; voor systemen die vóór 2 augustus 2026 in de handel zijn gebracht, uiterlijk vanaf 2 december 2026 (artikel 111 lid 4). Zie chatbots en de plicht om AI kenbaar te maken. Daarnaast neemt zij maatregelen voor AI-geletterdheid (artikel 4). Een assistent die algemene vragen beantwoordt, is in beginsel geen hoog-risicosysteem. Gaat de gemeente hem ook gebruiken om te beoordelen of inwoners in aanmerking komen voor een uitkering, dan kan dat veranderen (bijlage III punt 5 onder a), met plichten vanaf 2 december 2027: als aanbieder de eisen voor hoog-risicosystemen en registratie (artikel 49 lid 1), en als gebruiksverantwoordelijke registratie van het gebruik (artikel 49 lid 3; artikel 26 lid 8) en een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten (artikel 27 lid 1).

De privacykant. De assistent verwerkt vragen van inwoners, vaak met persoonsgegevens. Leg vast welke rol de modelaanbieder heeft voor wat via de API binnenkomt (artikel 28 AVG als hij verwerker is), of hij die gegevens voor training gebruikt, en of een DPIA nodig is (artikel 35 AVG). Toezicht op de verwerking door de gemeente houdt de Autoriteit Persoonsgegevens, ook als de modelaanbieder onder de Commissie valt. Verwerkt de modelaanbieder de gegevens grensoverschrijdend, bijvoorbeeld voor training, dan kan de toezichthouder van zijn hoofdvestiging leidend zijn (artikel 56 AVG). Gebruikt hij de gegevens voor eigen doelen, zoals training, dan is hij daarvoor naar onze lezing zelf verwerkingsverantwoordelijke en heeft de gemeente een grondslag nodig om ze te verstrekken.

Voorbeeld 2: de bank en de verzekeraar

Een bank bouwt op het model van een andere aanbieder een eigen assistent die medewerkers helpt kredietdossiers samen te vatten. Zij is, net als de gemeente, aanbieder verder in de AI-waardeketen, met dezelfde klachtroute en afhankelijkheid: beperkt de Commissie het aanbieden van het model (artikel 93 lid 1 onder c), dan kan het proces stilvallen. Naar onze lezing hoort die afhankelijkheid van één model daarom in het beleid van de bank voor uitbesteding en continuïteit.

Gaat de bank het systeem gebruiken om de kredietwaardigheid van natuurlijke personen te beoordelen, dan is het in beginsel een hoog-risicosysteem (bijlage III punt 5 onder b), met plichten vanaf 2 december 2027: als aanbieder de eisen voor hoog-risicosystemen en registratie (artikel 49 lid 1), en als gebruiksverantwoordelijke een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten (artikel 27 lid 1). Markttoezichtautoriteit is dan in beginsel de financiële toezichthouder, voor zover het gebruik rechtstreeks verband houdt met de financiële dienst, tenzij de lidstaat in gerechtvaardigde omstandigheden en met coördinatie een andere autoriteit aanwijst (artikel 74 lid 6 en 7). Voor een verzekeraar die een model inbouwt in risicobeoordeling en prijsstelling met betrekking tot natuurlijke personen bij levens- en ziektekostenverzekeringen geldt hetzelfde via bijlage III punt 5 onder c, ook de beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten. Het toezicht op de modelaanbieder blijft in alle gevallen bij de Commissie.

Kort: onderwijs en HR

Een hogeschool die een studieassistent bouwt op het model van een ander, staat er hetzelfde voor als de gemeente. Gebruikt zij hem om leerresultaten te evalueren, dan kan hij hoog risico zijn (bijlage III punt 3 onder b), met plichten vanaf 2 december 2027; emotieherkenning in het onderwijs is verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen (artikel 5 lid 1 onder f). Een werkgever die een kant-en-klaar wervingsplatform van een leverancier gebruikt, is geen aanbieder verder in de keten maar gebruiksverantwoordelijke. Zo een platform is in beginsel hoog risico (bijlage III punt 4 onder a), met plichten vanaf 2 december 2027, en emotieherkenning op de werkplek is al verboden (artikel 5 lid 1 onder f). Bouwt de leverancier op het model van een ander, dan heeft de leverancier het klachtrecht van artikel 89 lid 2, niet de werkgever; die regelt de informatie dus via het contract. Bouwt de leverancier op een eigen model, dan houdt het AI-bureau toezicht op dat systeem (artikel 75 lid 1 onder a). Wanneer u door een wijziging zelf aanbieder wordt, staat in wanneer word je aanbieder.

Wat u nu vastlegt

  1. Welk model, van wie. Per toepassing: modelnaam en versie, de aanbieder en zijn gemachtigde in de Unie, en of het model vóór of na 2 augustus 2025 in de handel kwam.
  2. Systeemrisico of niet. Vraag de aanbieder of zijn model als model met een systeemrisico is aangemerkt; de Commissie moet daarvan een lijst publiceren en bijhouden (artikel 52 lid 6).
  3. De documentatie. Wat u hebt ontvangen onder artikel 53 lid 1 onder b en bijlage XII, wat u hebt gevraagd en niet kreeg, en wanneer het is bijgewerkt.
  4. Contract en uitwijk. Afspraken over informatie bij verzoeken, toezeggingen en modelwijzigingen, een hertest na elke wijziging, en een plan als het model wordt beperkt of uit de handel genomen.
  5. Uw rol en route. Bent u aanbieder verder in de keten, dan hebt u het klachtrecht van artikel 89 lid 2; bent u alleen gebruiksverantwoordelijke, dan loopt het via uw leverancier.

Wilt u weten welke AI Act- en AVG-plichten bij uw toepassing in beeld komen en welke rol uw organisatie heeft? Met de casus-check beschrijft u de toepassing in een paar vragen.

Veelgestelde vragen over het toezicht op AI-modellen voor algemene doeleinden

Bronnen

EUR-Lex: Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI); de artikelen 88 tot en met 94 en 101 zijn niet gewijzigd (8 juli 2026, bekendgemaakt 24 juli 2026, geraadpleegd 19 november 2026)
EUR-Lex: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, geconsolideerde versie, artikel 263 (PB C 202 van 7 juni 2016, geraadpleegd 19 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2016/679 (AVG), artikelen 28, 35 en 56 (27 april 2016, geraadpleegd 19 november 2026)
Europese Commissie: The enforcement framework of the AI Act (geraadpleegd 19 november 2026)
Europese Commissie: Complaints channel for downstream providers using general-purpose AI models (geraadpleegd 19 november 2026)

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven

Bijbehorende verplichtingen

Geschreven door

Zahed Ashkara, freelance AI- en privacyconsultant en jurist

Zahed Ashkara

Freelance AI- en privacyconsultant en jurist · AI-governance en -veiligheid

Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyconsultant en jurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als AI governance consultant, privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren, of boeken een incompany-training. Hij richt zich op AI-governance en -veiligheid, ook van AI-agents. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.

Volg via LinkedInBekijk expertprofiel

Gebruik deze bronnen ook in uw AI-assistent: Praxikon in Claude en andere assistenten

Praktijkverhalen

Ontdek hoe organisaties dit in de praktijk toepassen

Gerelateerde artikelen

Hoe een AI-model als model met een systeemrisico wordt aangemerkt: artikel 52 AI Act

Artikel 52 van de AI Act regelt hoe een AI-model voor algemene doeleinden een model met een systeemrisico wordt: melden binnen twee weken, tegenargumenten van de aanbieder, aanwijzing door de Commissie ambtshalve of na een gekwalificeerde waarschuwing van het wetenschappelijk panel, herbeoordeling op verzoek en een openbare lijst. Wat er per lid staat, hoe artikel 51 en bijlage XIII meespelen, en wat een gemeente, bank of hogeschool die op zo een model bouwt ervan merkt.

EU AI ActArtikel 51Artikel 52

Als de toezichthouder aanklopt: artikel 79 tot en met 82 van de AI Act over AI-systemen die een risico vormen

Wat gebeurt er als een markttoezichtautoriteit vindt dat een AI-systeem een risico vormt? Artikel 79 regelt de nationale procedure: evaluatie, corrigerende maatregelen binnen een termijn van hoogstens 15 werkdagen, en zo nodig een verbod of terugroeping. Artikel 80 gaat over een systeem dat de aanbieder ten onrechte als geen hoog risico heeft ingedeeld, artikel 81 over de vrijwaringsprocedure van de Unie en artikel 82 over een systeem dat aan de verordening voldoet en toch een risico vormt. Met wie in Nederland de toezichthouder wordt, vanaf wanneer het geldt, een gemeente met een systeem voor bijstandsaanvragen en een bank als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 79Artikel 80

Het AI-bureau (AI Office): wat het doet en wanneer uw organisatie ermee te maken heeft

Het AI-bureau (AI Office) van de Europese Commissie handhaaft de regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden en is exclusief bevoegd voor twee groepen AI-systemen, een bevoegdheid die de Digital Omnibus heeft uitgebreid en uitgewerkt (artikel 75 lid 1 AI Act). Voor de meeste gemeenten, banken en werkgevers is het niet de toezichthouder op hun eigen plichten. Wanneer wel, wanneer niet, en wat u nu regelt.

EU AI ActAI OfficeAI-bureau