Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Artikel 9: Verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevensAI-relevant

Praxikon houdt artikel 9 (Verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens) uit de AVG, naast de EU AI Act bij, met per uitspraak de vindplaats erbij.

Hoofdstuk IIVan kracht sinds 25-05-2018

Wat regelt artikel 9?

Artikel 9 verbiedt in lid 1 de verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens: gegevens waaruit ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen of vakbondslidmaatschap blijken, en genetische gegevens, biometrische gegevens voor unieke identificatie, gezondheidsgegevens en gegevens over seksueel gedrag of seksuele gerichtheid. Lid 2 noemt tien uitzonderingen waarin het verbod niet geldt, zoals uitdrukkelijke toestemming (a), verplichtingen uit het arbeidsrecht (b), gegevens die de betrokkene zelf openbaar heeft gemaakt (e) en gezondheidszorg (h). Lid 3 koppelt de zorguitzondering aan het beroepsgeheim en lid 4 laat lidstaten extra voorwaarden stellen voor genetische, biometrische en gezondheidsgegevens. Het artikel bestaat omdat deze gegevens volgens overweging 51 door hun aard bijzonder gevoelig zijn en de verwerking ervan grote risico's voor grondrechten kan meebrengen. Een uitzondering uit lid 2 komt bovenop, niet in plaats van, de grondslag uit artikel 6 (overweging 51).

Kernbegrip: Bijzondere categorieën van persoonsgegevens: de gevoelige gegevens uit lid 1 die niet verwerkt mogen worden, tenzij een uitzondering uit lid 2 geldt

Raakt direct:verwerkingsverantwoordelijkeverwerkerbetrokkenelidstaatfunctionaris voor gegevensbescherming

Duiding door Praxikon op basis van de tekst en de overwegingen; de officiële tekst hieronder gaat voor.

Raakvlak met de AI Act

Bijzondere categorieën persoonsgegevens zijn relevant voor verboden AI-praktijken (Art. 5 AI Act, biometrie) en data governance (Art. 10 AI Act, bias-detectie).

Officiële tekst

/
Verwerking van persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, of het lidmaatschap van een vakbond blijken, en verwerking van genetische gegevens, biometrische gegevens met het oog op de unieke identificatie van een persoon, of gegevens over gezondheid, of gegevens met betrekking tot iemands seksueel gedrag of seksuele gerichtheid zijn verboden.
Lid 1 is niet van toepassing wanneer aan een van de onderstaande voorwaarden is voldaan: a) de betrokkene heeft uitdrukkelijke toestemming gegeven voor de verwerking van die persoonsgegevens voor een of meer welbepaalde doeleinden, behalve indien in Unierecht of lidstatelijk recht is bepaald dat het in lid 1 genoemde verbod niet door de betrokkene kan worden opgeheven; b) de verwerking is noodzakelijk met het oog op de uitvoering van verplichtingen en de uitoefening van specifieke rechten van de verwerkingsverantwoordelijke of de betrokkene op het gebied van het arbeidsrecht en het socialezekerheids- en socialebeschermingsrecht, voor zover zulks is toegestaan bij Unierecht of lidstatelijk recht of bij een collectieve overeenkomst op grond van lidstatelijk recht die passende waarborgen voor de grondrechten en de fundamentele belangen van de betrokkene biedt; c) de verwerking is noodzakelijk ter bescherming van de vitale belangen van de betrokkene of van een andere natuurlijke persoon indien de betrokkene fysiek of juridisch niet in staat is zijn toestemming te geven; d) de verwerking wordt verricht door een stichting, een vereniging of een andere instantie zonder winstoogmerk die op politiek, levensbeschouwelijk, godsdienstig of vakbondsgebied werkzaam is, in het kader van haar gerechtvaardigde activiteiten en met passende waarborgen, mits de verwerking uitsluitend betrekking heeft op de leden of de voormalige leden van de instantie of op personen die in verband met haar doeleinden regelmatig contact met haar onderhouden, en de persoonsgegevens niet zonder de toestemming van de betrokkenen buiten die instantie worden verstrekt; e) de verwerking heeft betrekking op persoonsgegevens die kennelijk door de betrokkene openbaar zijn gemaakt; f) de verwerking is noodzakelijk voor de instelling, uitoefening of onderbouwing van een rechtsvordering of wanneer gerechten handelen in het kader van hun rechtsbevoegdheid; g) de verwerking is noodzakelijk om redenen van zwaarwegend algemeen belang, op grond van Unierecht of lidstatelijk recht, waarbij de evenredigheid met het nagestreefde doel wordt gewaarborgd, de wezenlijke inhoud van het recht op bescherming van persoonsgegevens wordt geëerbiedigd en passende en specifieke maatregelen worden getroffen ter bescherming van de grondrechten en de fundamentele belangen van de betrokkene; h) de verwerking is noodzakelijk voor doeleinden van preventieve of arbeidsgeneeskunde, voor de beoordeling van de arbeidsgeschiktheid van de werknemer, medische diagnosen, het verstrekken van gezondheidszorg of sociale diensten of behandelingen dan wel het beheren van gezondheidszorgstelsels en -diensten of sociale stelsels en diensten, op grond van Unierecht of lidstatelijk recht, of uit hoofde van een overeenkomst met een gezondheidswerker en behoudens de in lid 3 genoemde voorwaarden en waarborgen; i) de verwerking is noodzakelijk om redenen van algemeen belang op het gebied van de volksgezondheid, zoals bescherming tegen ernstige grensoverschrijdende gevaren voor de gezondheid of het waarborgen van hoge normen inzake kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg en van geneesmiddelen of medische hulpmiddelen, op grond van Unierecht of lidstatelijk recht waarin passende en specifieke maatregelen zijn opgenomen ter bescherming van de rechten en vrijheden van de betrokkene, met name van het beroepsgeheim; j) de verwerking is noodzakelijk met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden overeenkomstig artikel 89, lid 1, op grond van Unierecht of lidstatelijk recht, waarbij de evenredigheid met het nagestreefde doel wordt gewaarborgd, de wezenlijke inhoud van het recht op bescherming van persoonsgegevens wordt geëerbiedigd en passende en specifieke maatregelen worden getroffen ter bescherming van de grondrechten en de belangen van de betrokkene.
De in lid 1 bedoelde persoonsgegevens mogen worden verwerkt voor de in lid 2, punt h), genoemde doeleinden wanneer die gegevens worden verwerkt door of onder de verantwoordelijkheid van een beroepsbeoefenaar die krachtens Unierecht of lidstatelijk recht of krachtens door nationale bevoegde instanties vastgestelde regels aan het beroepsgeheim is gebonden, of door een andere persoon die eveneens krachtens Unierecht of lidstatelijk recht of krachtens door nationale bevoegde instanties vastgestelde regels tot geheimhouding is gehouden.
De lidstaten kunnen bijkomende voorwaarden, waaronder beperkingen, met betrekking tot de verwerking van genetische gegevens, biometrische gegevens of gegevens over gezondheid handhaven of invoeren.

Bron: EUR-Lex, Verordening (EU) 2016/679. Officiële tekst, ongewijzigd overgenomen.

Wat betekent dit voor u?

Verwerkingsverantwoordelijke

Stel eerst vast of u gegevens uit lid 1 verwerkt, ook als u ze afleidt uit andere gegevens, en bepaal dan welke uitzondering uit lid 2 van toepassing is; leg beide vast. Vraagt u uitdrukkelijke toestemming (lid 2 onder a), dan gaat dat verder dan gewone toestemming en moet de toestemming welbepaalde doeleinden noemen. Gebruikt u bijvoorbeeld AI om uit foto's gezichten uniek te herkennen, dan zijn dat volgens overweging 51 biometrische gegevens; een gewone foto zonder zulke technische verwerking is dat niet. Controleer daarnaast of uw lidstaat extra voorwaarden stelt voor genetische, biometrische of gezondheidsgegevens (lid 4).

Verwerker

Weet of u voor de verwerkingsverantwoordelijke bijzondere categorieën verwerkt, want de waarborgen die bij de uitzondering horen, zoals geheimhouding in de zorg (lid 3), moeten ook bij u geborgd zijn. Gebruikt u deze gegevens voor eigen doelen, dan bent u voor dat deel zelf verwerkingsverantwoordelijke en heeft u zelf een uitzondering uit lid 2 en een grondslag uit artikel 6 nodig.

Functionaris gegevensbescherming

Toets bij elk project of er bijzondere categorieën in het spel zijn en of de gekozen uitzondering uit lid 2 werkelijk past; 'kennelijk door de betrokkene openbaar gemaakt' (onder e) vraagt bijvoorbeeld dat de betrokkene dit zelf heeft gedaan. Herinner de organisatie eraan dat naast een uitzondering uit lid 2 ook een grondslag uit artikel 6 nodig is (overweging 51).

Betrokkene

Uw gevoelige gegevens mogen in beginsel niet worden verwerkt (lid 1). Vraagt een organisatie u om uitdrukkelijke toestemming, dan moet duidelijk zijn voor welke welbepaalde doeleinden dat is (lid 2 onder a). Overweging 54 zegt dat gezondheidsgegevens die om redenen van volksgezondheid worden verwerkt, niet door werkgevers, verzekeraars of banken voor andere doeleinden mogen worden gebruikt.

Compliance checklist

Gerelateerde overwegingen

Kruisverwijzingen

Veelgestelde vragen

Samenhang

Wat samenhangt met artikel 9 AVG

Thema’s waarin dit terugkomt

De tegenhanger in de andere wet

Rechtspraak

Richtsnoeren

Handhaving en boetes

Wetgeving in beweging