Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Artikel 5: Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevensAI-relevant

Praxikon houdt artikel 5 (Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens) uit de AVG, naast de EU AI Act bij, met per uitspraak de vindplaats erbij.

Hoofdstuk IIVan kracht sinds 25-05-2018

Wat regelt artikel 5?

Artikel 5 bevat de zes beginselen waaraan elke verwerking van persoonsgegevens moet voldoen: rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie (lid 1 onder a), doelbinding (b), minimale gegevensverwerking (c), juistheid (d), opslagbeperking (e) en integriteit en vertrouwelijkheid (f). Lid 2 voegt daar de verantwoordingsplicht aan toe: de verwerkingsverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de naleving van die beginselen en moet dat kunnen aantonen. Het artikel bestaat omdat de rest van de verordening deze beginselen concreet uitwerkt; wie ze kent, begrijpt de logica achter alle andere verplichtingen. Overweging 39 licht toe wat de beginselen in de praktijk betekenen, zoals begrijpelijke informatie, een strikt minimum aan opslagtijd en termijnen voor het wissen van gegevens.

Kernbegrip: Verantwoordingsplicht: de verwerkingsverantwoordelijke moet de naleving van de beginselen niet alleen regelen, maar ook kunnen aantonen (lid 2)

Raakt direct:verwerkingsverantwoordelijkeverwerkerbetrokkenefunctionaris voor gegevensbescherming

Duiding door Praxikon op basis van de tekst en de overwegingen; de officiële tekst hieronder gaat voor.

Raakvlak met de AI Act

AVG-beginselen (doelbinding, minimalisatie, juistheid) zijn direct relevant voor AI-trainingsdata onder AI Act Art. 10 (data governance).

Officiële tekst

/
Persoonsgegevens moeten: a) worden verwerkt op een wijze die ten aanzien van de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en transparant is („rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie”); b) voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden worden verzameld en mogen vervolgens niet verder op een met die doeleinden onverenigbare wijze worden verwerkt; de verdere verwerking met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden wordt overeenkomstig artikel 89, lid 1, niet als onverenigbaar met de oorspronkelijke doeleinden beschouwd („doelbinding”); c) toereikend zijn, ter zake dienend en beperkt tot wat noodzakelijk is voor de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt („minimale gegevensverwerking”); d) juist zijn en zo nodig worden geactualiseerd; alle redelijke maatregelen moeten worden genomen om de persoonsgegevens die, gelet op de doeleinden waarvoor zij worden verwerkt, onjuist zijn, onverwijld te wissen of te rectificeren („juistheid”); e) worden bewaard in een vorm die het mogelijk maakt de betrokkenen niet langer te identificeren dan voor de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt noodzakelijk is; persoonsgegevens mogen voor langere perioden worden opgeslagen voor zover de persoonsgegevens louter met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden worden verwerkt overeenkomstig artikel 89, lid 1, mits de bij deze verordening vereiste passende technische en organisatorische maatregelen worden getroffen om de rechten en vrijheden van de betrokkene te beschermen („opslagbeperking”); f) door het nemen van passende technische of organisatorische maatregelen op een dusdanige manier worden verwerkt dat een passende beveiliging ervan gewaarborgd is, en dat zij onder meer beschermd zijn tegen ongeoorloofde of onrechtmatige verwerking en tegen onopzettelijk verlies, vernietiging of beschadiging („integriteit en vertrouwelijkheid”).
De verwerkingsverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de naleving van lid 1 en kan deze aantonen („verantwoordingsplicht”).

Bron: EUR-Lex, Verordening (EU) 2016/679. Officiële tekst, ongewijzigd overgenomen.

Wat betekent dit voor u?

Verwerkingsverantwoordelijke

Toets elke verwerking aan de zes beginselen van lid 1 en leg vast hoe u daaraan voldoet, want lid 2 vraagt dat u die naleving kunt aantonen. Bepaal per verwerking het doel vooraf (lid 1 onder b), verzamel niet meer dan nodig (onder c) en stel volgens overweging 39 termijnen vast voor het wissen of periodiek toetsen van gegevens (onder e). Traint u bijvoorbeeld een AI-model op klantgegevens, dan geldt ook daarvoor dat u alleen de gegevens gebruikt die voor dat doel noodzakelijk zijn.

Verwerker

Ook als u ten behoeve van een ander verwerkt, moeten de gegevens juist, beveiligd en beperkt tot het doel blijven (lid 1 onder b, d en f). Zorg dat u de verwerkingsverantwoordelijke kunt helpen om de naleving aan te tonen (lid 2), bijvoorbeeld door vast te leggen welke beveiligingsmaatregelen u treft.

Functionaris gegevensbescherming

Gebruik de zes beginselen als vaste toets bij elk nieuw project en let vooral op doelbinding (lid 1 onder b) en opslagbeperking (onder e). Controleer of de organisatie de naleving daadwerkelijk kan aantonen (lid 2) en niet alleen beweert.

Betrokkene

U mag verwachten dat een organisatie u in begrijpelijke taal vertelt wat zij met uw gegevens doet (lid 1 onder a en overweging 39), niet meer verzamelt dan nodig is en uw gegevens niet langer bewaart dan noodzakelijk. Zijn uw gegevens onjuist, dan moet de organisatie alle redelijke maatregelen nemen om ze te wissen of te corrigeren (lid 1 onder d).

Compliance checklist

Gerelateerde overwegingen

Kruisverwijzingen

Meer rechtspraak, richtsnoeren en boetes

Aanvullend op het overzicht onderaan deze pagina: uitspraken, richtsnoeren en boetes die dit artikel uitleggen of toepassen, nieuwste eerst. Elk item is nagelopen tegen de officiële bron.

Rechtspraak (13)

  • 18 juni 2026 · C-484/24 · HvJ EU
    NTH Haustechnik

    Een rechter die bewijs met persoonsgegevens gebruikt, verwerkt die op grond van een wettelijke verplichting, mits duidelijke nationale rechtspraak de voorwaarden bepaalt. Onrechtmatig verkregen bewijs is niet automatisch uitgesloten, maar vóór verdere verstrekking moet de rechter de gegevens beperken tot wat nodig is.

  • 13 maart 2025 · C-247/23 · HvJ EU
    Deldits

    Een openbaar register moet een onjuiste vermelding van genderidentiteit rectificeren. Redelijk bewijs mag worden gevraagd, maar geen bewijs van een geslachtsoperatie.

  • 19 december 2024 · C-65/23 · HvJ EU
    MK v K GmbH

    Een cao of bedrijfsovereenkomst over werknemersgegevens moet ook voldoen aan de artikelen 5, 6 en 9 van de AVG, en de rechter toetst de noodzaak volledig.

  • 11 januari 2024 · C-231/22 · HvJ EU
    État belge (Moniteur belge)

    Een staatsblad kan verwerkingsverantwoordelijke zijn als het nationale recht de doelen en middelen van de publicatie bepaalt. Het is dan zelf verantwoordelijk voor de beginselen van artikel 5, tenzij het nationale recht een gezamenlijke verantwoordelijkheid schept.

  • 14 december 2023 · C-340/21 · HvJ EU
    Natsionalna agentsia za prihodite

    Een geslaagde hack bewijst op zichzelf niet dat de beveiliging tekortschoot; de rechter toetst de maatregelen concreet en de verwerkingsverantwoordelijke moet bewijzen dat ze passend waren. Angst voor misbruik kan immateriële schade zijn.

Toon nog 8
  • 7 december 2023 · C-26/22, C-64/22 · HvJ EU
    SCHUFA (schuldsanering)

    Een kredietbureau mag gegevens over schuldsanering niet langer bewaren dan het openbare register. Een besluit van de toezichthouder op een klacht is volledig toetsbaar door de rechter.

  • 4 mei 2023 · C-60/22 · HvJ EU
    UZ v Bundesrepublik Deutschland

    Het ontbreken van een regeling tussen gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken of van een verwerkingsregister maakt de verwerking op zichzelf niet onrechtmatig en geeft dus geen recht op wissing of beperking.

  • 2 maart 2023 · C-268/21 · HvJ EU
    Norra Stockholm Bygg

    De AVG geldt ook als een civiele rechter het overleggen van een personeelsregister als bewijs beveelt. De rechter moet de belangen van de betrokkenen afwegen en dataminimalisatie toepassen, bijvoorbeeld via pseudonimisering.

  • 27 oktober 2022 · C-129/21 · HvJ EU
    Proximus

    Opname in openbare telefoongidsen vereist toestemming in de zin van de AVG. Een verzoek om verwijdering uit gidsen is een beroep op het recht op wissing, en de gidsaanbieder moet andere aanbieders en zoekmachines redelijkerwijs informeren.

  • 20 oktober 2022 · C-77/21 · HvJ EU
    Digi

    Klantgegevens kopiëren naar een testdatabase kan verenigbare verdere verwerking zijn, maar die gegevens mogen daar niet langer staan dan nodig is voor het testen en herstellen van fouten.

  • 24 februari 2022 · C-175/20 · HvJ EU
    Valsts ieņēmumu dienests

    Een grootschalig informatieverzoek van de belastingdienst valt onder de AVG en moet de beginselen van artikel 5 respecteren. Afwijken mag alleen op basis van een wettelijke maatregel als bedoeld in artikel 23.

  • 22 juni 2021 · C-439/19 · HvJ EU
    Latvijas Republikas Saeima

    Strafpunten voor verkeersovertredingen zijn strafrechtelijke gegevens. Een wet die deze gegevens zonder specifiek belang voor iedereen openbaar maakt of voor hergebruik aan bedrijven verstrekt, is in strijd met de AVG.

  • 11 december 2019 · C-708/18 · HvJ EURichtlijn 95/46
    TK v Asociaţia de Proprietari

    Camerabewaking in de gemeenschappelijke delen van een appartementengebouw kan zonder toestemming op gerechtvaardigd belang rusten, mits aan de voorwaarden van die grondslag is voldaan.

Richtsnoeren en besluiten (4)

Boetes (10)

  • 26 november 2024 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 4.750.000
    Netflix: onduidelijke informatie aan klanten

    Netflix legde in zijn privacyverklaring en in antwoorden op inzageverzoeken tussen 2018 en 2020 onvoldoende duidelijk uit waarvoor en op welke grondslag het gegevens gebruikte, met wie het deelde, hoe lang het bewaarde en hoe doorgifte buiten Europa was beveiligd.

    Besluit van 26 november 2024, bekendgemaakt op 18 december 2024. Netflix heeft bezwaar gemaakt tegen de boete.

  • 22 oktober 2024 · Data Protection Commission (Ierland)€ 310.000.000
    LinkedIn: gedragsanalyse en gerichte advertenties

    LinkedIn gebruikte gegevens van leden voor gedragsanalyse en gerichte advertenties zonder geldige grondslag: de toestemming was niet geldig en gerechtvaardigd belang en de overeenkomst gingen niet op. Leden kregen bovendien onvoldoende informatie over de gebruikte grondslagen.

    Besluit van 22 oktober 2024, bekendgemaakt op 24 oktober 2024. LinkedIn is in beroep gegaan bij de Ierse High Court.

  • 16 mei 2024 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 30.500.000
    Clearview AI: illegale database met gezichtsafdrukken

    Clearview schraapte miljarden foto's van internet en zette gezichten om in biometrische codes, zonder grondslag en in strijd met het verbod op verwerking van biometrische gegevens. Het informeerde mensen niet, reageerde niet op inzageverzoeken en had geen vertegenwoordiger in de EU.

    Besluit van 16 mei 2024, bekendgemaakt op 3 september 2024. Clearview heeft geen bezwaar gemaakt, dus de boete staat vast. Voor het ontbreken van een EU-vertegenwoordiger (artikel 27) legde de AP geen aparte boete op.

  • 1 september 2023 · Data Protection Commission (Ierland)€ 345.000.000
    TikTok: kinderaccounts standaard openbaar

    Accounts van kinderen stonden standaard op openbaar en de functie Family Pairing was niet goed beveiligd, terwijl kinderen onvoldoende werden geïnformeerd. Op last van het EDPB werd ook vastgesteld dat misleidende ontwerpkeuzes het beginsel van eerlijke verwerking schonden.

    Besluit van 1 september 2023, bekendgemaakt op 15 september 2023. TikTok heeft het besluit aangevochten bij het Gerecht van de EU (zaak T-1030/23) en bij de Ierse High Court.

  • 31 december 2022 · Data Protection Commission (Ierland)€ 390.000.000
    Meta: overeenkomst als grondslag voor gedragsadvertenties

    Meta baseerde gedragsadvertenties op Facebook en Instagram op de gebruikersovereenkomst, maar volgens het bindende EDPB-besluit was dat geen geldige grondslag. Gebruikers kregen bovendien onvoldoende duidelijke informatie over welke grondslag voor welke verwerking gold.

    Twee besluiten van 31 december 2022 (210 miljoen euro voor Facebook, 180 miljoen euro voor Instagram), bekendgemaakt op 4 januari 2023. Meta kondigde aan tegen zowel de inhoud als de boetes in beroep te gaan.

Toon nog 5
  • 2 september 2022 · Data Protection Commission (Ierland)€ 405.000.000
    Instagram: gegevens van kinderen standaard openbaar

    Kinderen tussen 13 en 17 jaar konden een zakelijk account openen waarbij hun e-mailadres of telefoonnummer openbaar werd, en persoonlijke accounts van kinderen stonden standaard op openbaar. Op last van het EDPB werd ook een inbreuk op de grondslag voor de verwerking vastgesteld.

    Besluit van 2 september 2022, bekendgemaakt op 15 september 2022. Meta heeft beroep ingesteld bij de Ierse High Court.

  • 25 november 2021 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 2.750.000
    Belastingdienst: nationaliteit bij kinderopvangtoeslag

    De dienst Toeslagen bewaarde jarenlang ten onrechte de dubbele nationaliteit van Nederlanders en gebruikte de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag in een risicomodel en bij fraudebestrijding, terwijl dat niet nodig was. Die verwerking was onrechtmatig en door het discriminerende karakter ook onbehoorlijk.

    Besluit van 25 november 2021, bekendgemaakt op 7 december 2021. De Belastingdienst liet weten geen bezwaar te maken.

  • 20 augustus 2021 · Data Protection Commission (Ierland)€ 225.000.000
    WhatsApp: tekortschietende transparantie

    WhatsApp informeerde gebruikers en niet-gebruikers onvoldoende over de verwerking van hun gegevens, onder meer over het delen van gegevens met andere Facebook-bedrijven. Na een bindend EDPB-besluit moest de DPC de voorgestelde boete verhogen.

    De DPC vermeldt 20 augustus 2021 als besluitdatum; bekendgemaakt op 2 september 2021. WhatsApp heeft het besluit aangevochten bij de Ierse rechter en bij het Gerecht van de EU.

  • 1 oktober 2020 · HmbBfDI (Hamburg)€ 35.258.708
    H&M: registratie van het privéleven van werknemers

    Leidinggevenden in het servicecenter in Neurenberg legden jarenlang uitgebreide notities vast over het privéleven van honderden werknemers, waaronder ziekte, vakanties, familieproblemen en geloof. Die gegevens werden gebruikt voor profielen en beslissingen over het dienstverband.

    Datum is de datum van de persverklaring; H&M heeft volgens berichtgeving geen bezwaar gemaakt, zodat de boete vaststaat.

  • 20 december 2019 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 525.000
    KNLTB: verstrekking van ledengegevens aan sponsors

    De tennisbond verstrekte in 2018 tegen betaling persoonsgegevens van leden aan twee sponsors, die de leden daarna benaderden met reclame. De AP oordeelde dat hiervoor geen geldige grondslag was en dat het voor een deel van de leden ging om verdere verwerking die niet verenigbaar was met het oorspronkelijke doel.

    Besluit van 20 december 2019, bekendgemaakt op 3 maart 2020. Na het arrest van het Hof van Justitie (C-621/22, 4 oktober 2024) spraken AP en KNLTB in oktober 2025 af de procedure te beëindigen; de AP verlaagt de boete naar 250.000 euro, verminderd met de kosten van een voorlichtingscampagne. Een definitief nieuw boetebesluit was aangekondigd voor uiterlijk juni 2026 maar is niet gevonden.

Lijn in de rechtspraakGerechtvaardigd belang en overeenkomst

Wanneer mag je zonder toestemming verwerken?

  1. Rīgas satiksme (2017)Drie cumulatieve voorwaarden voor gerechtvaardigd belang.
  2. Fashion ID (2019)Bij gezamenlijke verantwoordelijkheid moet elke partij een eigen belang hebben.
  3. Richtsnoeren 2/2019 over de verwerking van persoonsgegevens op grond van artikel 6, lid 1, onder b), AVG bij het leveren van onlinediensten (2019)Noodzakelijk voor de overeenkomst is een objectieve toets.
  4. Meta Platforms v Bundeskartellamt (2023)Gepersonaliseerde advertenties zijn niet noodzakelijk voor de overeenkomst.
  5. KNLTB (2024)Een commercieel belang kan gerechtvaardigd zijn, maar de noodzaak blijft streng.
  6. Richtsnoeren 1/2024 over de verwerking van persoonsgegevens op grond van artikel 6, lid 1, onder f), AVG (2024)Het EDPB werkt de drie stappen uit in richtsnoeren.
  7. Mousse (2025)Het belang moet bij het verzamelen zijn meegedeeld.

Gecontroleerd op 1 oktober 2026

Veelgestelde vragen

Samenhang

Wat samenhangt met artikel 5 AVG

Thema’s waarin dit terugkomt

De tegenhanger in de andere wet

Rechtspraak8 van 10

Richtsnoeren

Handhaving en boetes8 van 10

Wetgeving in beweging