Artikel 5: Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevensAI-relevant
Praxikon houdt artikel 5 (Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens) uit de AVG, naast de EU AI Act bij, met per uitspraak de vindplaats erbij.
Wat regelt artikel 5?
Artikel 5 bevat de zes beginselen waaraan elke verwerking van persoonsgegevens moet voldoen: rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie (lid 1 onder a), doelbinding (b), minimale gegevensverwerking (c), juistheid (d), opslagbeperking (e) en integriteit en vertrouwelijkheid (f). Lid 2 voegt daar de verantwoordingsplicht aan toe: de verwerkingsverantwoordelijke is verantwoordelijk voor de naleving van die beginselen en moet dat kunnen aantonen. Het artikel bestaat omdat de rest van de verordening deze beginselen concreet uitwerkt; wie ze kent, begrijpt de logica achter alle andere verplichtingen. Overweging 39 licht toe wat de beginselen in de praktijk betekenen, zoals begrijpelijke informatie, een strikt minimum aan opslagtijd en termijnen voor het wissen van gegevens.
Kernbegrip: Verantwoordingsplicht: de verwerkingsverantwoordelijke moet de naleving van de beginselen niet alleen regelen, maar ook kunnen aantonen (lid 2)
Raakt direct:verwerkingsverantwoordelijkeverwerkerbetrokkenefunctionaris voor gegevensbescherming
Duiding door Praxikon op basis van de tekst en de overwegingen; de officiële tekst hieronder gaat voor.
Raakvlak met de AI Act
AVG-beginselen (doelbinding, minimalisatie, juistheid) zijn direct relevant voor AI-trainingsdata onder AI Act Art. 10 (data governance).
Officiële tekst
Bron: EUR-Lex, Verordening (EU) 2016/679. Officiële tekst, ongewijzigd overgenomen.
Wat betekent dit voor u?
Verwerkingsverantwoordelijke
Toets elke verwerking aan de zes beginselen van lid 1 en leg vast hoe u daaraan voldoet, want lid 2 vraagt dat u die naleving kunt aantonen. Bepaal per verwerking het doel vooraf (lid 1 onder b), verzamel niet meer dan nodig (onder c) en stel volgens overweging 39 termijnen vast voor het wissen of periodiek toetsen van gegevens (onder e). Traint u bijvoorbeeld een AI-model op klantgegevens, dan geldt ook daarvoor dat u alleen de gegevens gebruikt die voor dat doel noodzakelijk zijn.
Verwerker
Ook als u ten behoeve van een ander verwerkt, moeten de gegevens juist, beveiligd en beperkt tot het doel blijven (lid 1 onder b, d en f). Zorg dat u de verwerkingsverantwoordelijke kunt helpen om de naleving aan te tonen (lid 2), bijvoorbeeld door vast te leggen welke beveiligingsmaatregelen u treft.
Functionaris gegevensbescherming
Gebruik de zes beginselen als vaste toets bij elk nieuw project en let vooral op doelbinding (lid 1 onder b) en opslagbeperking (onder e). Controleer of de organisatie de naleving daadwerkelijk kan aantonen (lid 2) en niet alleen beweert.
Betrokkene
U mag verwachten dat een organisatie u in begrijpelijke taal vertelt wat zij met uw gegevens doet (lid 1 onder a en overweging 39), niet meer verzamelt dan nodig is en uw gegevens niet langer bewaart dan noodzakelijk. Zijn uw gegevens onjuist, dan moet de organisatie alle redelijke maatregelen nemen om ze te wissen of te corrigeren (lid 1 onder d).
Compliance checklist
Gerelateerde overwegingen
Kruisverwijzingen
Meer rechtspraak, richtsnoeren en boetes
Aanvullend op het overzicht onderaan deze pagina: uitspraken, richtsnoeren en boetes die dit artikel uitleggen of toepassen, nieuwste eerst. Elk item is nagelopen tegen de officiële bron.
Rechtspraak (13)
- 18 juni 2026 · C-484/24 · HvJ EUNTH Haustechnik
Een rechter die bewijs met persoonsgegevens gebruikt, verwerkt die op grond van een wettelijke verplichting, mits duidelijke nationale rechtspraak de voorwaarden bepaalt. Onrechtmatig verkregen bewijs is niet automatisch uitgesloten, maar vóór verdere verstrekking moet de rechter de gegevens beperken tot wat nodig is.
- 13 maart 2025 · C-247/23 · HvJ EUDeldits
Een openbaar register moet een onjuiste vermelding van genderidentiteit rectificeren. Redelijk bewijs mag worden gevraagd, maar geen bewijs van een geslachtsoperatie.
- 19 december 2024 · C-65/23 · HvJ EUMK v K GmbH
Een cao of bedrijfsovereenkomst over werknemersgegevens moet ook voldoen aan de artikelen 5, 6 en 9 van de AVG, en de rechter toetst de noodzaak volledig.
- 11 januari 2024 · C-231/22 · HvJ EUÉtat belge (Moniteur belge)
Een staatsblad kan verwerkingsverantwoordelijke zijn als het nationale recht de doelen en middelen van de publicatie bepaalt. Het is dan zelf verantwoordelijk voor de beginselen van artikel 5, tenzij het nationale recht een gezamenlijke verantwoordelijkheid schept.
- 14 december 2023 · C-340/21 · HvJ EUNatsionalna agentsia za prihodite
Een geslaagde hack bewijst op zichzelf niet dat de beveiliging tekortschoot; de rechter toetst de maatregelen concreet en de verwerkingsverantwoordelijke moet bewijzen dat ze passend waren. Angst voor misbruik kan immateriële schade zijn.
Toon nog 8
- 7 december 2023 · C-26/22, C-64/22 · HvJ EUSCHUFA (schuldsanering)
Een kredietbureau mag gegevens over schuldsanering niet langer bewaren dan het openbare register. Een besluit van de toezichthouder op een klacht is volledig toetsbaar door de rechter.
- 4 mei 2023 · C-60/22 · HvJ EUUZ v Bundesrepublik Deutschland
Het ontbreken van een regeling tussen gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken of van een verwerkingsregister maakt de verwerking op zichzelf niet onrechtmatig en geeft dus geen recht op wissing of beperking.
- 2 maart 2023 · C-268/21 · HvJ EUNorra Stockholm Bygg
De AVG geldt ook als een civiele rechter het overleggen van een personeelsregister als bewijs beveelt. De rechter moet de belangen van de betrokkenen afwegen en dataminimalisatie toepassen, bijvoorbeeld via pseudonimisering.
- 27 oktober 2022 · C-129/21 · HvJ EUProximus
Opname in openbare telefoongidsen vereist toestemming in de zin van de AVG. Een verzoek om verwijdering uit gidsen is een beroep op het recht op wissing, en de gidsaanbieder moet andere aanbieders en zoekmachines redelijkerwijs informeren.
- 20 oktober 2022 · C-77/21 · HvJ EUDigi
Klantgegevens kopiëren naar een testdatabase kan verenigbare verdere verwerking zijn, maar die gegevens mogen daar niet langer staan dan nodig is voor het testen en herstellen van fouten.
- 24 februari 2022 · C-175/20 · HvJ EUValsts ieņēmumu dienests
Een grootschalig informatieverzoek van de belastingdienst valt onder de AVG en moet de beginselen van artikel 5 respecteren. Afwijken mag alleen op basis van een wettelijke maatregel als bedoeld in artikel 23.
- 22 juni 2021 · C-439/19 · HvJ EULatvijas Republikas Saeima
Strafpunten voor verkeersovertredingen zijn strafrechtelijke gegevens. Een wet die deze gegevens zonder specifiek belang voor iedereen openbaar maakt of voor hergebruik aan bedrijven verstrekt, is in strijd met de AVG.
- 11 december 2019 · C-708/18 · HvJ EURichtlijn 95/46TK v Asociaţia de Proprietari
Camerabewaking in de gemeenschappelijke delen van een appartementengebouw kan zonder toestemming op gerechtvaardigd belang rusten, mits aan de voorwaarden van die grondslag is voldaan.
Richtsnoeren en besluiten (4)
- 19 november 2025 · COM(2025) 837 · Europese CommissieDigital Omnibus: voorstel tot wijziging van de AVG
Wetsvoorstel dat onder meer een relatieve definitie van persoonsgegevens, een meldplicht voor datalekken alleen bij hoog risico en cookieregels in de AVG zelf voorstelt. Het is een voorstel en geen geldend recht.
- 14 februari 2023 · v2.0 · EDPBRichtsnoeren 03/2022 over misleidende ontwerppatronen in interfaces van socialemediaplatforms: hoe ze te herkennen en te vermijden
Beschrijft soorten misleidende ontwerppatronen in interfaces van sociale media en hoe die botsen met de AVG, met praktische aanbevelingen voor ontwerpers.
- 9 maart 2021 · v2.0 · EDPBRichtsnoeren 01/2020 over de verwerking van persoonsgegevens in verband met verbonden voertuigen en mobiliteitstoepassingen
Behandelt de gegevensbescherming bij verbonden voertuigen en mobiliteitsapps, zoals locatiegegevens, biometrie en de toegang tot gegevens in het voertuig.
- 2 april 2013 · WP203 (Opinion 03/2013) · Artikel 29-werkgroepRichtlijn 95/46Advies 03/2013 over doelbinding
Werkt het beginsel van doelbinding uit, met de eis van welbepaalde doeleinden en de factoren om te toetsen of verdere verwerking verenigbaar is.
Boetes (10)
- 26 november 2024 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 4.750.000Netflix: onduidelijke informatie aan klanten
Netflix legde in zijn privacyverklaring en in antwoorden op inzageverzoeken tussen 2018 en 2020 onvoldoende duidelijk uit waarvoor en op welke grondslag het gegevens gebruikte, met wie het deelde, hoe lang het bewaarde en hoe doorgifte buiten Europa was beveiligd.
Besluit van 26 november 2024, bekendgemaakt op 18 december 2024. Netflix heeft bezwaar gemaakt tegen de boete.
- 22 oktober 2024 · Data Protection Commission (Ierland)€ 310.000.000LinkedIn: gedragsanalyse en gerichte advertenties
LinkedIn gebruikte gegevens van leden voor gedragsanalyse en gerichte advertenties zonder geldige grondslag: de toestemming was niet geldig en gerechtvaardigd belang en de overeenkomst gingen niet op. Leden kregen bovendien onvoldoende informatie over de gebruikte grondslagen.
Besluit van 22 oktober 2024, bekendgemaakt op 24 oktober 2024. LinkedIn is in beroep gegaan bij de Ierse High Court.
- 16 mei 2024 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 30.500.000Clearview AI: illegale database met gezichtsafdrukken
Clearview schraapte miljarden foto's van internet en zette gezichten om in biometrische codes, zonder grondslag en in strijd met het verbod op verwerking van biometrische gegevens. Het informeerde mensen niet, reageerde niet op inzageverzoeken en had geen vertegenwoordiger in de EU.
Besluit van 16 mei 2024, bekendgemaakt op 3 september 2024. Clearview heeft geen bezwaar gemaakt, dus de boete staat vast. Voor het ontbreken van een EU-vertegenwoordiger (artikel 27) legde de AP geen aparte boete op.
- 1 september 2023 · Data Protection Commission (Ierland)€ 345.000.000TikTok: kinderaccounts standaard openbaar
Accounts van kinderen stonden standaard op openbaar en de functie Family Pairing was niet goed beveiligd, terwijl kinderen onvoldoende werden geïnformeerd. Op last van het EDPB werd ook vastgesteld dat misleidende ontwerpkeuzes het beginsel van eerlijke verwerking schonden.
Besluit van 1 september 2023, bekendgemaakt op 15 september 2023. TikTok heeft het besluit aangevochten bij het Gerecht van de EU (zaak T-1030/23) en bij de Ierse High Court.
- 31 december 2022 · Data Protection Commission (Ierland)€ 390.000.000Meta: overeenkomst als grondslag voor gedragsadvertenties
Meta baseerde gedragsadvertenties op Facebook en Instagram op de gebruikersovereenkomst, maar volgens het bindende EDPB-besluit was dat geen geldige grondslag. Gebruikers kregen bovendien onvoldoende duidelijke informatie over welke grondslag voor welke verwerking gold.
Twee besluiten van 31 december 2022 (210 miljoen euro voor Facebook, 180 miljoen euro voor Instagram), bekendgemaakt op 4 januari 2023. Meta kondigde aan tegen zowel de inhoud als de boetes in beroep te gaan.
Toon nog 5
- 2 september 2022 · Data Protection Commission (Ierland)€ 405.000.000Instagram: gegevens van kinderen standaard openbaar
Kinderen tussen 13 en 17 jaar konden een zakelijk account openen waarbij hun e-mailadres of telefoonnummer openbaar werd, en persoonlijke accounts van kinderen stonden standaard op openbaar. Op last van het EDPB werd ook een inbreuk op de grondslag voor de verwerking vastgesteld.
Besluit van 2 september 2022, bekendgemaakt op 15 september 2022. Meta heeft beroep ingesteld bij de Ierse High Court.
- 25 november 2021 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 2.750.000Belastingdienst: nationaliteit bij kinderopvangtoeslag
De dienst Toeslagen bewaarde jarenlang ten onrechte de dubbele nationaliteit van Nederlanders en gebruikte de nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag in een risicomodel en bij fraudebestrijding, terwijl dat niet nodig was. Die verwerking was onrechtmatig en door het discriminerende karakter ook onbehoorlijk.
Besluit van 25 november 2021, bekendgemaakt op 7 december 2021. De Belastingdienst liet weten geen bezwaar te maken.
- 20 augustus 2021 · Data Protection Commission (Ierland)€ 225.000.000WhatsApp: tekortschietende transparantie
WhatsApp informeerde gebruikers en niet-gebruikers onvoldoende over de verwerking van hun gegevens, onder meer over het delen van gegevens met andere Facebook-bedrijven. Na een bindend EDPB-besluit moest de DPC de voorgestelde boete verhogen.
De DPC vermeldt 20 augustus 2021 als besluitdatum; bekendgemaakt op 2 september 2021. WhatsApp heeft het besluit aangevochten bij de Ierse rechter en bij het Gerecht van de EU.
- 1 oktober 2020 · HmbBfDI (Hamburg)€ 35.258.708H&M: registratie van het privéleven van werknemers
Leidinggevenden in het servicecenter in Neurenberg legden jarenlang uitgebreide notities vast over het privéleven van honderden werknemers, waaronder ziekte, vakanties, familieproblemen en geloof. Die gegevens werden gebruikt voor profielen en beslissingen over het dienstverband.
Datum is de datum van de persverklaring; H&M heeft volgens berichtgeving geen bezwaar gemaakt, zodat de boete vaststaat.
- 20 december 2019 · Autoriteit Persoonsgegevens€ 525.000KNLTB: verstrekking van ledengegevens aan sponsors
De tennisbond verstrekte in 2018 tegen betaling persoonsgegevens van leden aan twee sponsors, die de leden daarna benaderden met reclame. De AP oordeelde dat hiervoor geen geldige grondslag was en dat het voor een deel van de leden ging om verdere verwerking die niet verenigbaar was met het oorspronkelijke doel.
Besluit van 20 december 2019, bekendgemaakt op 3 maart 2020. Na het arrest van het Hof van Justitie (C-621/22, 4 oktober 2024) spraken AP en KNLTB in oktober 2025 af de procedure te beëindigen; de AP verlaagt de boete naar 250.000 euro, verminderd met de kosten van een voorlichtingscampagne. Een definitief nieuw boetebesluit was aangekondigd voor uiterlijk juni 2026 maar is niet gevonden.
Lijn in de rechtspraakGerechtvaardigd belang en overeenkomst
Wanneer mag je zonder toestemming verwerken?
- Rīgas satiksme (2017)Drie cumulatieve voorwaarden voor gerechtvaardigd belang.
- Fashion ID (2019)Bij gezamenlijke verantwoordelijkheid moet elke partij een eigen belang hebben.
- Richtsnoeren 2/2019 over de verwerking van persoonsgegevens op grond van artikel 6, lid 1, onder b), AVG bij het leveren van onlinediensten (2019)Noodzakelijk voor de overeenkomst is een objectieve toets.
- Meta Platforms v Bundeskartellamt (2023)Gepersonaliseerde advertenties zijn niet noodzakelijk voor de overeenkomst.
- KNLTB (2024)Een commercieel belang kan gerechtvaardigd zijn, maar de noodzaak blijft streng.
- Richtsnoeren 1/2024 over de verwerking van persoonsgegevens op grond van artikel 6, lid 1, onder f), AVG (2024)Het EDPB werkt de drie stappen uit in richtsnoeren.
- Mousse (2025)Het belang moet bij het verzamelen zijn meegedeeld.
Gecontroleerd op 1 oktober 2026
Veelgestelde vragen
Samenhang
Wat samenhangt met artikel 5 AVG
Thema’s waarin dit terugkomt
De tegenhanger in de andere wet
- Artikel 10 AI Act: Data en datagovernance
- Artikel 11 AI Act: Technische documentatie
via Vastleggen: verwerkingsregister, technische documentatie en logs
- Artikel 12 AI Act: Registratie
via Vastleggen: verwerkingsregister, technische documentatie en logs
- Artikel 18 AI Act: Bewaring van documentatie
via Vastleggen: verwerkingsregister, technische documentatie en logs
- Artikel 19 AI Act: Automatisch gegenereerde logs
via Vastleggen: verwerkingsregister, technische documentatie en logs
- Artikel 26 AI Act: Verplichtingen van gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico
via Vastleggen: verwerkingsregister, technische documentatie en logs
Rechtspraak8 van 10
- Rechtbank Noord-Nederland houdt AP-boete voor dorpslivestream in stand, verlaagt naar 375 euro
2025-01-09 · status niet vastgesteld, Rechtbank Noord-Nederland
- Schrems tegen Meta: geen onbeperkt bewaren en combineren van gegevens voor gerichte advertenties
2024-10-04 · definitief, Hof van Justitie van de EU (Vierde kamer), Maximilian Schrems tegen Meta Platforms Ireland Limited
- Raad van State: boete van 600.000 euro voor wifi-tracking Enschede blijft van tafel
2026-07-29 · definitief, Raad van State, Afdeling bestuursrechtspraak
- Rechtbank Gelderland: curator is verwerkingsverantwoordelijke, AP-boete voor onbeveiligde harde schijf verlaagd naar 58.125 euro
2025-08-07 · status niet vastgesteld, Rechtbank Gelderland
- Mousse: aanhef meneer of mevrouw vragen bij een treinkaartje is niet noodzakelijk
2025-01-09 · definitief, Hof van Justitie van de EU (Eerste kamer), Mousse tegen Commission nationale de l'informatique et des libertés (CNIL) en SNCF Connect
- Rechtbank Overijssel herroept AP-boete voor wifi-tracking Enschede
2024-02-02 · definitief, Rechtbank Overijssel
- Voorzieningenrechter: AP moet boetebedrag onleesbaar maken bij verstrekking van handhavingsbesluit aan klagers
2024-05-31 · status niet vastgesteld, Rechtbank Den Haag, voorzieningenrechter (kort geding, team handel)
- Raad van State: AP mocht DPG Media beboeten voor standaard vragen van kopie ID, boete gehalveerd naar 262.500 euro
2025-09-24 · definitief, Raad van State, Afdeling bestuursrechtspraak
Richtsnoeren
- Richtsnoeren 02/2026 over anonimisering
2026-07-07 · in consultatie, European Data Protection Board (EDPB)
- Opinie 28/2024 over bepaalde gegevensbeschermingsaspecten van de verwerking van persoonsgegevens in het kader van AI-modellen
2024-12-17 · definitief, European Data Protection Board (EDPB)
- Richtsnoeren 4/2019 over artikel 25 gegevensbescherming door ontwerp en door standaardinstellingen
2020-10-20 · definitief, European Data Protection Board (EDPB)
- Richtsnoeren 03/2026 over webscraping in het kader van generatieve AI
2026-07-07 · in consultatie, European Data Protection Board (EDPB)
- Richtsnoeren 1/2024 over verwerking van persoonsgegevens op grond van artikel 6 lid 1 onder f AVG (gerechtvaardigd belang)
2024-10-08 · aangenomen, European Data Protection Board (EDPB)
- Richtsnoeren 02/2025 over verwerking van persoonsgegevens via blockchaintechnologie
2026-07-07 · definitief, European Data Protection Board (EDPB)
- Richtsnoeren 1/2026 over verwerking van persoonsgegevens voor wetenschappelijk onderzoek
2026-04-15 · aangenomen, European Data Protection Board (EDPB)
- EDPB en EDPS nemen Joint Opinion 2/2026 over de Digital Omnibus aan
2026-02-10 · definitief, European Data Protection Board en European Data Protection Supervisor
Handhaving en boetes8 van 10
- AP en KNLTB beëindigen rechtszaak: boete verlaagd van 525.000 naar maximaal 250.000 euro
2025-10-18 · status niet vastgesteld, Autoriteit Persoonsgegevens
- Boete van 600.000 euro voor AS Watson (Kruidvat) om tracking cookies zonder toestemming
2024-05-02 · vernietigd, Autoriteit Persoonsgegevens
- Boete van 500 euro en last onder dwangsom voor Stichting Oud Lemmer om webcam-livestream
2021-07-09 · status niet vastgesteld, Autoriteit Persoonsgegevens
- Boete van 100 miljoen euro voor MLU B.V. (Yango) wegens doorgifte naar Rusland
2026-04-01 · status niet vastgesteld, Autoriteit Persoonsgegevens
- AP verlaagt Kruidvat-boete in bezwaar naar 50.000 euro
2025-05-27 · status niet vastgesteld, Autoriteit Persoonsgegevens
- Tien gemeenten beboet (totaal 250.000 euro) voor illegale dossiers over islamitische inwoners
2026-02-03 · definitief, Autoriteit Persoonsgegevens
- Experian Nederland krijgt boete van 2,7 miljoen euro voor kredietscores zonder grondslag en zonder informatie
2025-10-16 · definitief, Autoriteit Persoonsgegevens
- Coolblue krijgt in bezwaar boete van 40.000 euro voor cookies zonder toestemming
2024-12-23 · status niet vastgesteld, Autoriteit Persoonsgegevens
Wetgeving in beweging
- Voorstel: definitie wetenschappelijk onderzoek, doelbinding en informatieplicht bij onderzoek (artikel 4, punt 38, artikel 5, lid 1, onder b, en artikel 13, lid 5 AVG)
2025-11-19 · in onderhandeling, Europese Commissie
- Raad: Cypriotisch voorzitterschap legt onderhandelingsmandaat voor, Coreper-stemming van 26 juni 2026 geannuleerd
2026-06-22 · in onderhandeling, Raad van de Europese Unie, Antici-groep (vereenvoudiging) en Coreper
- Commissie publiceert Digital Omnibus voorstel COM(2025) 837
2025-11-19 · voorstel, Europese Commissie