Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Hoe de Commissie de AI Act aanvult: gedelegeerde en uitvoeringshandelingen onder artikel 97 en 98

··16 min leestijd

De tekst van de AI Act staat vast, maar een deel van de regels vult de Commissie later in, op twee manieren. Met een gedelegeerde handeling wijzigt of vult zij de verordening zelf aan, bijvoorbeeld de lijst van systemen met een hoog risico in bijlage III. Met een uitvoeringshandeling legt zij vast hoe een regel overal in de Unie op dezelfde manier wordt toegepast, bijvoorbeeld de spelregels van de AI-testomgeving. Artikel 97 regelt de eerste route, artikel 98 de tweede.

Welke regels komen er nog bij, hoe hard zijn ze, en waar ziet u ze aankomen? Wij gaan uit van de geconsolideerde tekst van 27 juli 2026, met de wijzigingen van de Digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744).

In het kort

Artikel 97 noemt gedelegeerde bevoegdheden in tien artikelen. Acht bestaan sinds 1 augustus 2024; artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2 zijn toegevoegd door Verordening (EU) 2026/1744 en lopen vanaf 27 juli 2026. Elke termijn duurt vijf jaar en wordt stilzwijgend verlengd, tenzij het Parlement of de Raad zich daartegen verzet. Parlement en Raad kunnen de delegatie intrekken en binnen drie maanden, eventueel zes, bezwaar maken tegen een handeling.

Artikel 98 koppelt uitvoeringshandelingen aan een comité van de lidstaten en aan de onderzoeksprocedure van Verordening (EU) nr. 182/2011. Bij een negatief advies mag de Commissie de handeling in beginsel niet vaststellen.

Volgens ons register zijn vier uitvoeringsbevoegdheden ingevuld, met drie verordeningen. Voor de gedelegeerde bevoegdheden staat onze controle nog open; dat zegt niet dat er geen handeling is.

Twee routes, twee soorten controle

Het verschil komt uit de EU-verdragen. Volgens artikel 290 VWEU kan een wet de Commissie de bevoegdheid geven om handelingen van algemene strekking vast te stellen die niet-essentiële onderdelen van die wet aanvullen of wijzigen. De essentiële onderdelen blijven voorbehouden aan de wetgever zelf. Volgens artikel 291 VWEU krijgt de Commissie uitvoeringsbevoegdheden als een handeling volgens eenvormige voorwaarden moet worden uitgevoerd, en controleren de lidstaten hoe zij die bevoegdheden gebruikt. Overweging 173 van de AI Act noemt de eerste grondslag; overweging 175 koppelt de uitvoeringsbevoegdheden aan Verordening (EU) nr. 182/2011.

Daaruit volgt wie meekijkt. Bij een gedelegeerde handeling zijn dat het Europees Parlement en de Raad, achteraf, met een recht van bezwaar. Bij een uitvoeringshandeling is dat een comité van de lidstaten, vooraf, met een stemming. U herkent het verschil aan de titel: daarin staat verplicht "gedelegeerde" (artikel 290 lid 3 VWEU) of "uitvoerings-" (artikel 291 lid 4 VWEU).

Artikel 97: welke bevoegdheden er nu zijn

Artikel 97 lid 2 noemt de bepalingen die een gedelegeerde handeling toestaan:

BepalingWat de Commissie kan doenTermijn loopt vanaf
Artikel 2 lid 13Nader bepalen voor welke AI-systemen met een hoog risico onder artikel 6 lid 1 de eisen of verplichtingen van de artikelen 9 tot en met 15 en 17 tot en met 25 kunnen worden beperkt, als de harmonisatiewetgeving van bijlage I, afdeling A, een gelijkwaardig of hoger beschermingsniveau biedt en de beperking geen afbreuk doet aan het algemene beschermingsniveau. Uiterlijk 2 augustus 202727 juli 2026
Artikel 6 lid 6 en 7De uitzonderingsvoorwaarden van artikel 6 lid 3 toevoegen, wijzigen of schrappen1 augustus 2024
Artikel 7 lid 1 en 3Gebruiksgevallen in bijlage III toevoegen, wijzigen of schrappen1 augustus 2024
Artikel 11 lid 3Bijlage IV (technische documentatie) aanpassen1 augustus 2024
Artikel 30 lid 2De lijst met codes, categorieën en soorten AI-systemen in bijlage XIV wijzigen27 juli 2026
Artikel 43 lid 5 en 6Bijlagen VI en VII actualiseren; systemen uit bijlage III punt 2 tot en met 8 onder bijlage VII brengen1 augustus 2024
Artikel 47 lid 5Bijlage V (EU-conformiteitsverklaring) actualiseren1 augustus 2024
Artikel 51 lid 3Drempels voor AI-modellen met een systeemrisico wijzigen, benchmarks aanvullen1 augustus 2024
Artikel 52 lid 4De criteria van bijlage XIII specificeren en actualiseren1 augustus 2024
Artikel 53 lid 5 en 6Meetmethoden voor bijlage XI vastleggen; bijlagen XI en XII wijzigen1 augustus 2024

Artikel 2 lid 13 schrijft de handeling voor ("stelt vast"). Artikel 6 lid 7 en artikel 51 lid 3 doen dat ook, maar onder een voorwaarde: artikel 6 lid 7 als er concrete en betrouwbare aanwijzingen zijn dat het nodig is, artikel 51 lid 3 "zo nodig". De andere maken de handeling mogelijk ("is bevoegd"). Alleen artikel 2 lid 13 noemt een datum.

Een nieuw gebruiksgeval moet vallen binnen een van de gebieden die bijlage III al noemt (artikel 7 lid 1 onder a). Naar onze lezing vraagt een nieuw gebied dus een wetswijziging. En een wijziging van de voorwaarden van artikel 6 lid 3 mag het algemene beschermingsniveau niet verlagen (artikel 6 lid 8). Voor de verboden praktijken van artikel 5 is er geen gedelegeerde bevoegdheid. De Commissie beoordeelt wel jaarlijks of die lijst en bijlage III moeten wijzigen (artikel 112 lid 1).

Termijn, intrekking en bezwaar

  • Duur. Vijf jaar, met een verslag van de Commissie uiterlijk negen maanden voor het einde. Daarna wordt de delegatie stilzwijgend met vijf jaar verlengd, tenzij het Parlement of de Raad zich uiterlijk drie maanden voor het einde verzet (lid 2). Voor artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2 loopt een eigen termijn vanaf 27 juli 2026.
  • Intrekking. Het Parlement of de Raad kan de delegatie te allen tijde intrekken. Het besluit werkt vanaf de dag na bekendmaking in het Publicatieblad of een latere datum, en laat handelingen die al van kracht zijn ongemoeid (lid 3).
  • Voorbereiding. De Commissie raadpleegt vooraf deskundigen van elke lidstaat, overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (lid 4).
  • Bezwaar. Na vaststelling stuurt de Commissie de handeling tegelijk naar Parlement en Raad (lid 5). Zij treedt alleen in werking als geen van beide binnen drie maanden bezwaar maakt, of als beide eerder laten weten dat zij geen bezwaar hebben. Op initiatief van een van beide wordt die termijn met drie maanden verlengd (lid 6). Voor intrekking en bezwaar beslist het Parlement bij meerderheid van zijn leden en de Raad met gekwalificeerde meerderheid (artikel 290 lid 2 VWEU).

Naar onze lezing is die bezwaartermijn de tijd om uw inventaris alvast tegen de nieuwe tekst te leggen.

Artikel 98: het comité en de onderzoeksprocedure

De Commissie wordt bijgestaan door een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011 (lid 1). Verwijst een bepaling naar lid 2, dan geldt artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011, de onderzoeksprocedure.

Het comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten, onder voorzitterschap van de Commissie, die niet meestemt (artikel 3 lid 2 van Verordening (EU) nr. 182/2011). In de onderzoeksprocedure brengt het comité advies uit met gekwalificeerde meerderheid, de meerderheid die de Verdragen voorschrijven voor handelingen op voorstel van de Commissie, met gewogen stemmen van de lidstaten. Dan zijn er drie uitkomsten (artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011):

  1. Positief advies: de Commissie stelt de handeling vast.
  2. Negatief advies: de Commissie stelt haar in beginsel niet vast. De voorzitter kan binnen twee maanden een gewijzigde versie voorleggen, of binnen een maand naar het comité van beroep gaan.
  3. Geen advies: de Commissie mag in beginsel vaststellen, maar niet als de handeling onder meer de bescherming van gezondheid of veiligheid van mensen betreft, of als een gewone meerderheid van de comitéleden zich verzet.

Is het advies van het comité van beroep positief, dan stelt de Commissie de handeling alsnog vast; brengt het geen advies uit, dan mag zij dat; bij een negatief advies niet (artikel 6 lid 3 van Verordening (EU) nr. 182/2011).

Artikel 98 sluit vaststelling zonder advies zelf niet uit. Binnen Verordening (EU) nr. 182/2011 kunnen Parlement en Raad op elk moment laten weten dat een ontwerp volgens hen de uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt; de Commissie onderzoekt het dan opnieuw en meldt of zij het handhaaft, wijzigt of intrekt. Naar onze lezing is dat geen veto; hun rechten bij de toetsing van de wettigheid van handelingen van de Unie blijven bestaan (artikel 11 en overweging 18 van Verordening (EU) nr. 182/2011).

Welke bepalingen naar artikel 98 lid 2 verwijzen

BepalingOnderwerpStand in ons register
Artikel 37 lid 4Aanwijzing van een aangemelde instantie schorsen, beperken of intrekkenNog niet gecontroleerd
Artikel 41 lid 1Gemeenschappelijke specificaties als een normalisatieverzoek geen passende geharmoniseerde norm opleverde en er geen normreferentie is bekendgemaakt of binnen een redelijke termijn wordt verwachtNiet gevonden (27 oktober 2026)
Artikel 50 lid 7Gemeenschappelijke regels voor het markeren van gegenereerde content, als de code ontoereikend isNog niet gecontroleerd
Artikel 56 lid 9Gemeenschappelijke regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, zonder toereikende codeNog niet gecontroleerd
Artikel 58 lid 1Regels van de AI-testomgevingVastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/2487
Artikel 60 lid 1Onderdelen van het plan voor testen onder reële omstandighedenNiet gevonden (19 november 2026)
Artikel 68 lid 1Wetenschappelijk panel van onafhankelijke deskundigenVastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454
Artikel 92 lid 6Evaluaties van AI-modellen voor algemene doeleindenVastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755
Artikel 101 lid 6Procedure voor boetes aan aanbieders van zulke modellenVastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755

Artikel 75 quinquies lid 3, ingevoegd door de omnibus, staat uitvoeringshandelingen toe over de praktische regelingen voor inzage van het dossier van het AI-bureau en de onderhandelde openbaarmaking van informatie. Volgens artikel 75 quater lid 8 worden in die handeling ook de verjaringstermijnen gespecificeerd. Het lid noemt zelf geen comitologieprocedure, en zo staat het nu ook in ons register. Het register vermeldt een ontwerp, met feedback tot en met 9 november 2026.

"Niet gevonden" betekent: op die datum gezocht, niets gevonden. "Nog niet gecontroleerd" is een open vraag, geen nee.

Wat de omnibus veranderde

Verordening (EU) 2026/1744 voegde twee gedelegeerde bevoegdheden toe (artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2) en paste artikel 97 lid 2, 3 en 6 daarop aan. Zij schrapte ook uitvoeringsbevoegdheden die niet strikt nodig waren: de goedkeuring van praktijkcodes in artikel 50 lid 7 en artikel 56 lid 6, en het model voor het plan voor monitoring na het in de handel brengen in artikel 72 lid 3 (overweging 41 van Verordening (EU) 2026/1744). Voor dat plan stelt de Commissie nu uiterlijk 2 september 2027 richtsnoeren vast, met inbegrip van een model. Daarnaast breidde zij de uitvoeringsbevoegdheid van artikel 58 lid 1 uit tot de governance van de testomgevingen (overweging 25 van Verordening (EU) 2026/1744) en voegde zij de bevoegdheid van artikel 75 quinquies lid 3 in. Zie monitoring na het in de handel brengen.

Hoe hard is wat er bijkomt?

Een gedelegeerde handeling verandert de tekst waaraan u wordt getoetst. Wijzigt de Commissie bijlage III op grond van artikel 7 lid 1, dan geldt de nieuwe bijlage naar onze lezing vanaf de datum die de handeling noemt. Net als bij de oude bijlage gelden de eisen en verplichtingen van hoofdstuk III, afdelingen 1, 2 en 3, voor die systemen niet eerder dan 2 december 2027 (artikel 113 onder c, punt i). Een systeem dat nu buiten bijlage III valt, kan dan in beginsel hoog risico worden, behoudens artikel 6 lid 3.

Een uitvoeringshandeling wijzigt de AI Act naar onze lezing niet, maar vult een plicht of procedure in; als verordening is zij verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks toepasselijk. Voorbeelden zijn de regels van de AI-testomgeving en de procedure uit Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755 in toezicht van de Commissie op AI-modellen voor algemene doeleinden.

Richtsnoeren van de Commissie (artikel 96) en praktijkcodes lopen niet via artikel 97 of 98. Ook een uitvoeringsbesluit dat de referentie van een geharmoniseerde norm bekendmaakt, zoals Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274, is geen gemeenschappelijke specificatie van artikel 41; zie geharmoniseerde normen en gemeenschappelijke specificaties.

Voorbeeld: een wijziging van bijlage III

Stel: een privacy officer bij een Nederlandse zorgverzekeraar beheert een register met twintig AI-toepassingen, waarvan drie nu buiten bijlage III vallen. De Commissie voegt bij gedelegeerde handeling een gebruiksgeval toe binnen een bestaand gebied. Het voorbeeld is verzonnen.

  1. Tijdens de bezwaartermijn (artikel 97 lid 6) legt zij de drie toepassingen naast het nieuwe gebruiksgeval.
  2. Valt er een onder, dan kijkt zij of artikel 6 lid 3 opgaat en wie aanbieder is. Een organisatie die een systeem zelf bouwt en onder eigen naam gebruikt, is aanbieder en gebruiksverantwoordelijke tegelijk (artikel 3 punt 3 en 4).
  3. Zij leest in het Publicatieblad wanneer de handeling in werking treedt en of zij een overgangsregeling bevat.

Welke criteria de Commissie daarbij weegt, staat in wijziging van bijlage III.

Waar u het volgt

Veelgestelde vragen over gedelegeerde en uitvoeringshandelingen onder de AI Act

Bronnen

EUR-Lex: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 290 en artikel 291 (geconsolideerde versie 2016, geraadpleegd 19 november 2026)
EUR-Lex: Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454 van de Commissie (wetenschappelijk panel van onafhankelijke deskundigen) (geraadpleegd via het Praxikon-register, controle 27 oktober 2026)
Europese Commissie: AI Act, Implementing Act on Articles 75c and 75d (ontwerp, Have Your Say 19292) (gepubliceerd 12 oktober 2026, feedback tot en met 9 november 2026)

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven

Geschreven door

Zahed Ashkara, freelance AI- en privacyconsultant en jurist

Zahed Ashkara

Freelance AI- en privacyconsultant en jurist · AI-governance en -veiligheid

Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyconsultant en jurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als AI governance consultant, privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren, of boeken een incompany-training. Hij richt zich op AI-governance en -veiligheid, ook van AI-agents. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.

Volg via LinkedInBekijk expertprofiel

Gebruik deze bronnen ook in uw AI-assistent: Praxikon in Claude en andere assistenten

Praktijkverhalen

Ontdek hoe organisaties dit in de praktijk toepassen

Gerelateerde artikelen

Wie keurt de keurmeester? Aanmeldende autoriteiten en aangemelde instanties onder artikel 28 tot en met 39 van de AI Act

Een aangemelde instantie is de externe keurder die bij sommige AI-systemen met een hoog risico de conformiteitsbeoordeling doet. Artikel 28 tot en met 39 regelen wie zo een instantie aanwijst, aan welke eisen zij moet voldoen en wat er gebeurt als zij daar niet meer aan voldoet. Wanneer een aanbieder er een nodig heeft, wie dat in Nederland gaat regelen, wat de Digitale omnibus inzake AI veranderde, en wat een gemeente en een bank controleren als een leverancier met een certificaat komt.

EU AI ActArtikel 28Artikel 31

Geldt de AI Act voor AI in auto's, vliegtuigen, treinen en schepen? Artikel 102 tot en met 110 en bijlage I, afdeling B

Voor AI die een veiligheidscomponent is van een auto, een tractor, een drone, scheepsuitrusting, een trein of sinds de omnibus ook een machine, gelden van de AI Act zelf maar een paar artikelen. De eisen voor AI-systemen met een hoog risico komen binnen via de sectorwetgeving: de Commissie moet er rekening mee houden als zij daar gedelegeerde en uitvoeringshandelingen vaststelt. Wat artikel 2 lid 2, bijlage I, afdeling B, en artikel 102 tot en met 110 regelen, wat de omnibus veranderde, wat wel gewoon blijft gelden, en wat een gemeente, een leasemaatschappij, een hogeschool en een vervoerder ermee moeten.

EU AI ActArtikel 102Artikel 109

Als de toezichthouder aanklopt: artikel 79 tot en met 82 van de AI Act over AI-systemen die een risico vormen

Wat gebeurt er als een markttoezichtautoriteit vindt dat een AI-systeem een risico vormt? Artikel 79 regelt de nationale procedure: evaluatie, corrigerende maatregelen binnen een termijn van hoogstens 15 werkdagen, en zo nodig een verbod of terugroeping. Artikel 80 gaat over een systeem dat de aanbieder ten onrechte als geen hoog risico heeft ingedeeld, artikel 81 over de vrijwaringsprocedure van de Unie en artikel 82 over een systeem dat aan de verordening voldoet en toch een risico vormt. Met wie in Nederland de toezichthouder wordt, vanaf wanneer het geldt, een gemeente met een systeem voor bijstandsaanvragen en een bank als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 79Artikel 80