De tekst van de AI Act staat vast, maar een deel van de regels vult de Commissie later in, op twee manieren. Met een gedelegeerde handeling wijzigt of vult zij de verordening zelf aan, bijvoorbeeld de lijst van systemen met een hoog risico in bijlage III. Met een uitvoeringshandeling legt zij vast hoe een regel overal in de Unie op dezelfde manier wordt toegepast, bijvoorbeeld de spelregels van de AI-testomgeving. Artikel 97 regelt de eerste route, artikel 98 de tweede.
Welke regels komen er nog bij, hoe hard zijn ze, en waar ziet u ze aankomen? Wij gaan uit van de geconsolideerde tekst van 27 juli 2026, met de wijzigingen van de Digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744).
In het kort
Artikel 97 noemt gedelegeerde bevoegdheden in tien artikelen. Acht bestaan sinds 1 augustus 2024; artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2 zijn toegevoegd door Verordening (EU) 2026/1744 en lopen vanaf 27 juli 2026. Elke termijn duurt vijf jaar en wordt stilzwijgend verlengd, tenzij het Parlement of de Raad zich daartegen verzet. Parlement en Raad kunnen de delegatie intrekken en binnen drie maanden, eventueel zes, bezwaar maken tegen een handeling.
Artikel 98 koppelt uitvoeringshandelingen aan een comité van de lidstaten en aan de onderzoeksprocedure van Verordening (EU) nr. 182/2011. Bij een negatief advies mag de Commissie de handeling in beginsel niet vaststellen.
Volgens ons register zijn vier uitvoeringsbevoegdheden ingevuld, met drie verordeningen. Voor de gedelegeerde bevoegdheden staat onze controle nog open; dat zegt niet dat er geen handeling is.
Twee routes, twee soorten controle
Het verschil komt uit de EU-verdragen. Volgens artikel 290 VWEU kan een wet de Commissie de bevoegdheid geven om handelingen van algemene strekking vast te stellen die niet-essentiële onderdelen van die wet aanvullen of wijzigen. De essentiële onderdelen blijven voorbehouden aan de wetgever zelf. Volgens artikel 291 VWEU krijgt de Commissie uitvoeringsbevoegdheden als een handeling volgens eenvormige voorwaarden moet worden uitgevoerd, en controleren de lidstaten hoe zij die bevoegdheden gebruikt. Overweging 173 van de AI Act noemt de eerste grondslag; overweging 175 koppelt de uitvoeringsbevoegdheden aan Verordening (EU) nr. 182/2011.
Daaruit volgt wie meekijkt. Bij een gedelegeerde handeling zijn dat het Europees Parlement en de Raad, achteraf, met een recht van bezwaar. Bij een uitvoeringshandeling is dat een comité van de lidstaten, vooraf, met een stemming. U herkent het verschil aan de titel: daarin staat verplicht "gedelegeerde" (artikel 290 lid 3 VWEU) of "uitvoerings-" (artikel 291 lid 4 VWEU).
Artikel 97: welke bevoegdheden er nu zijn
Artikel 97 lid 2 noemt de bepalingen die een gedelegeerde handeling toestaan:
| Bepaling | Wat de Commissie kan doen | Termijn loopt vanaf |
|---|---|---|
| Artikel 2 lid 13 | Nader bepalen voor welke AI-systemen met een hoog risico onder artikel 6 lid 1 de eisen of verplichtingen van de artikelen 9 tot en met 15 en 17 tot en met 25 kunnen worden beperkt, als de harmonisatiewetgeving van bijlage I, afdeling A, een gelijkwaardig of hoger beschermingsniveau biedt en de beperking geen afbreuk doet aan het algemene beschermingsniveau. Uiterlijk 2 augustus 2027 | 27 juli 2026 |
| Artikel 6 lid 6 en 7 | De uitzonderingsvoorwaarden van artikel 6 lid 3 toevoegen, wijzigen of schrappen | 1 augustus 2024 |
| Artikel 7 lid 1 en 3 | Gebruiksgevallen in bijlage III toevoegen, wijzigen of schrappen | 1 augustus 2024 |
| Artikel 11 lid 3 | Bijlage IV (technische documentatie) aanpassen | 1 augustus 2024 |
| Artikel 30 lid 2 | De lijst met codes, categorieën en soorten AI-systemen in bijlage XIV wijzigen | 27 juli 2026 |
| Artikel 43 lid 5 en 6 | Bijlagen VI en VII actualiseren; systemen uit bijlage III punt 2 tot en met 8 onder bijlage VII brengen | 1 augustus 2024 |
| Artikel 47 lid 5 | Bijlage V (EU-conformiteitsverklaring) actualiseren | 1 augustus 2024 |
| Artikel 51 lid 3 | Drempels voor AI-modellen met een systeemrisico wijzigen, benchmarks aanvullen | 1 augustus 2024 |
| Artikel 52 lid 4 | De criteria van bijlage XIII specificeren en actualiseren | 1 augustus 2024 |
| Artikel 53 lid 5 en 6 | Meetmethoden voor bijlage XI vastleggen; bijlagen XI en XII wijzigen | 1 augustus 2024 |
Artikel 2 lid 13 schrijft de handeling voor ("stelt vast"). Artikel 6 lid 7 en artikel 51 lid 3 doen dat ook, maar onder een voorwaarde: artikel 6 lid 7 als er concrete en betrouwbare aanwijzingen zijn dat het nodig is, artikel 51 lid 3 "zo nodig". De andere maken de handeling mogelijk ("is bevoegd"). Alleen artikel 2 lid 13 noemt een datum.
Een nieuw gebruiksgeval moet vallen binnen een van de gebieden die bijlage III al noemt (artikel 7 lid 1 onder a). Naar onze lezing vraagt een nieuw gebied dus een wetswijziging. En een wijziging van de voorwaarden van artikel 6 lid 3 mag het algemene beschermingsniveau niet verlagen (artikel 6 lid 8). Voor de verboden praktijken van artikel 5 is er geen gedelegeerde bevoegdheid. De Commissie beoordeelt wel jaarlijks of die lijst en bijlage III moeten wijzigen (artikel 112 lid 1).
Termijn, intrekking en bezwaar
- Duur. Vijf jaar, met een verslag van de Commissie uiterlijk negen maanden voor het einde. Daarna wordt de delegatie stilzwijgend met vijf jaar verlengd, tenzij het Parlement of de Raad zich uiterlijk drie maanden voor het einde verzet (lid 2). Voor artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2 loopt een eigen termijn vanaf 27 juli 2026.
- Intrekking. Het Parlement of de Raad kan de delegatie te allen tijde intrekken. Het besluit werkt vanaf de dag na bekendmaking in het Publicatieblad of een latere datum, en laat handelingen die al van kracht zijn ongemoeid (lid 3).
- Voorbereiding. De Commissie raadpleegt vooraf deskundigen van elke lidstaat, overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven (lid 4).
- Bezwaar. Na vaststelling stuurt de Commissie de handeling tegelijk naar Parlement en Raad (lid 5). Zij treedt alleen in werking als geen van beide binnen drie maanden bezwaar maakt, of als beide eerder laten weten dat zij geen bezwaar hebben. Op initiatief van een van beide wordt die termijn met drie maanden verlengd (lid 6). Voor intrekking en bezwaar beslist het Parlement bij meerderheid van zijn leden en de Raad met gekwalificeerde meerderheid (artikel 290 lid 2 VWEU).
Naar onze lezing is die bezwaartermijn de tijd om uw inventaris alvast tegen de nieuwe tekst te leggen.
Artikel 98: het comité en de onderzoeksprocedure
De Commissie wordt bijgestaan door een comité in de zin van Verordening (EU) nr. 182/2011 (lid 1). Verwijst een bepaling naar lid 2, dan geldt artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011, de onderzoeksprocedure.
Het comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten, onder voorzitterschap van de Commissie, die niet meestemt (artikel 3 lid 2 van Verordening (EU) nr. 182/2011). In de onderzoeksprocedure brengt het comité advies uit met gekwalificeerde meerderheid, de meerderheid die de Verdragen voorschrijven voor handelingen op voorstel van de Commissie, met gewogen stemmen van de lidstaten. Dan zijn er drie uitkomsten (artikel 5 van Verordening (EU) nr. 182/2011):
- Positief advies: de Commissie stelt de handeling vast.
- Negatief advies: de Commissie stelt haar in beginsel niet vast. De voorzitter kan binnen twee maanden een gewijzigde versie voorleggen, of binnen een maand naar het comité van beroep gaan.
- Geen advies: de Commissie mag in beginsel vaststellen, maar niet als de handeling onder meer de bescherming van gezondheid of veiligheid van mensen betreft, of als een gewone meerderheid van de comitéleden zich verzet.
Is het advies van het comité van beroep positief, dan stelt de Commissie de handeling alsnog vast; brengt het geen advies uit, dan mag zij dat; bij een negatief advies niet (artikel 6 lid 3 van Verordening (EU) nr. 182/2011).
Artikel 98 sluit vaststelling zonder advies zelf niet uit. Binnen Verordening (EU) nr. 182/2011 kunnen Parlement en Raad op elk moment laten weten dat een ontwerp volgens hen de uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt; de Commissie onderzoekt het dan opnieuw en meldt of zij het handhaaft, wijzigt of intrekt. Naar onze lezing is dat geen veto; hun rechten bij de toetsing van de wettigheid van handelingen van de Unie blijven bestaan (artikel 11 en overweging 18 van Verordening (EU) nr. 182/2011).
Welke bepalingen naar artikel 98 lid 2 verwijzen
| Bepaling | Onderwerp | Stand in ons register |
|---|---|---|
| Artikel 37 lid 4 | Aanwijzing van een aangemelde instantie schorsen, beperken of intrekken | Nog niet gecontroleerd |
| Artikel 41 lid 1 | Gemeenschappelijke specificaties als een normalisatieverzoek geen passende geharmoniseerde norm opleverde en er geen normreferentie is bekendgemaakt of binnen een redelijke termijn wordt verwacht | Niet gevonden (27 oktober 2026) |
| Artikel 50 lid 7 | Gemeenschappelijke regels voor het markeren van gegenereerde content, als de code ontoereikend is | Nog niet gecontroleerd |
| Artikel 56 lid 9 | Gemeenschappelijke regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, zonder toereikende code | Nog niet gecontroleerd |
| Artikel 58 lid 1 | Regels van de AI-testomgeving | Vastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/2487 |
| Artikel 60 lid 1 | Onderdelen van het plan voor testen onder reële omstandigheden | Niet gevonden (19 november 2026) |
| Artikel 68 lid 1 | Wetenschappelijk panel van onafhankelijke deskundigen | Vastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2025/454 |
| Artikel 92 lid 6 | Evaluaties van AI-modellen voor algemene doeleinden | Vastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755 |
| Artikel 101 lid 6 | Procedure voor boetes aan aanbieders van zulke modellen | Vastgesteld: Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755 |
Artikel 75 quinquies lid 3, ingevoegd door de omnibus, staat uitvoeringshandelingen toe over de praktische regelingen voor inzage van het dossier van het AI-bureau en de onderhandelde openbaarmaking van informatie. Volgens artikel 75 quater lid 8 worden in die handeling ook de verjaringstermijnen gespecificeerd. Het lid noemt zelf geen comitologieprocedure, en zo staat het nu ook in ons register. Het register vermeldt een ontwerp, met feedback tot en met 9 november 2026.
"Niet gevonden" betekent: op die datum gezocht, niets gevonden. "Nog niet gecontroleerd" is een open vraag, geen nee.
Wat de omnibus veranderde
Verordening (EU) 2026/1744 voegde twee gedelegeerde bevoegdheden toe (artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2) en paste artikel 97 lid 2, 3 en 6 daarop aan. Zij schrapte ook uitvoeringsbevoegdheden die niet strikt nodig waren: de goedkeuring van praktijkcodes in artikel 50 lid 7 en artikel 56 lid 6, en het model voor het plan voor monitoring na het in de handel brengen in artikel 72 lid 3 (overweging 41 van Verordening (EU) 2026/1744). Voor dat plan stelt de Commissie nu uiterlijk 2 september 2027 richtsnoeren vast, met inbegrip van een model. Daarnaast breidde zij de uitvoeringsbevoegdheid van artikel 58 lid 1 uit tot de governance van de testomgevingen (overweging 25 van Verordening (EU) 2026/1744) en voegde zij de bevoegdheid van artikel 75 quinquies lid 3 in. Zie monitoring na het in de handel brengen.
Hoe hard is wat er bijkomt?
Een gedelegeerde handeling verandert de tekst waaraan u wordt getoetst. Wijzigt de Commissie bijlage III op grond van artikel 7 lid 1, dan geldt de nieuwe bijlage naar onze lezing vanaf de datum die de handeling noemt. Net als bij de oude bijlage gelden de eisen en verplichtingen van hoofdstuk III, afdelingen 1, 2 en 3, voor die systemen niet eerder dan 2 december 2027 (artikel 113 onder c, punt i). Een systeem dat nu buiten bijlage III valt, kan dan in beginsel hoog risico worden, behoudens artikel 6 lid 3.
Een uitvoeringshandeling wijzigt de AI Act naar onze lezing niet, maar vult een plicht of procedure in; als verordening is zij verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks toepasselijk. Voorbeelden zijn de regels van de AI-testomgeving en de procedure uit Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755 in toezicht van de Commissie op AI-modellen voor algemene doeleinden.
Richtsnoeren van de Commissie (artikel 96) en praktijkcodes lopen niet via artikel 97 of 98. Ook een uitvoeringsbesluit dat de referentie van een geharmoniseerde norm bekendmaakt, zoals Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274, is geen gemeenschappelijke specificatie van artikel 41; zie geharmoniseerde normen en gemeenschappelijke specificaties.
Voorbeeld: een wijziging van bijlage III
Stel: een privacy officer bij een Nederlandse zorgverzekeraar beheert een register met twintig AI-toepassingen, waarvan drie nu buiten bijlage III vallen. De Commissie voegt bij gedelegeerde handeling een gebruiksgeval toe binnen een bestaand gebied. Het voorbeeld is verzonnen.
- Tijdens de bezwaartermijn (artikel 97 lid 6) legt zij de drie toepassingen naast het nieuwe gebruiksgeval.
- Valt er een onder, dan kijkt zij of artikel 6 lid 3 opgaat en wie aanbieder is. Een organisatie die een systeem zelf bouwt en onder eigen naam gebruikt, is aanbieder en gebruiksverantwoordelijke tegelijk (artikel 3 punt 3 en 4).
- Zij leest in het Publicatieblad wanneer de handeling in werking treedt en of zij een overgangsregeling bevat.
Welke criteria de Commissie daarbij weegt, staat in wijziging van bijlage III.
Waar u het volgt
- EUR-Lex en het Publicatieblad. Zoek op "gedelegeerde verordening" of "uitvoeringsverordening" samen met "2024/1689". De titel moet het woord bevatten (artikel 290 VWEU en artikel 291 VWEU).
- Het comitologieregister. De Commissie houdt een register bij met agenda's, ontwerpen en stemuitslagen, en maakt de referenties openbaar (artikel 10 van Verordening (EU) nr. 182/2011).
- Raadplegingen. Ontwerpen verschijnen vaak eerst op Have Your Say van de Commissie, zoals die voor de testomgeving en voor artikel 75 quater en artikel 75 quinquies.
- Verslagen. De jaarlijkse beoordeling van bijlage III en artikel 5 (artikel 112 lid 1) en het verslag over de bevoegdheidsdelegatie (artikel 97 lid 2).
Veelgestelde vragen over gedelegeerde en uitvoeringshandelingen onder de AI Act
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven