Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Wie keurt de keurmeester? Aanmeldende autoriteiten en aangemelde instanties onder artikel 28 tot en met 39 van de AI Act

··30 min leestijd

De meeste aanbieders van een AI-systeem met een hoog risico beoordelen zelf of hun systeem aan de AI Act voldoet. Bij een kleine groep systemen moet daar een externe keurder bij komen: een aangemelde instantie. Afdeling 4 van hoofdstuk III, artikel 28 tot en met artikel 39, regelt die keurders. Wie wijst ze aan, aan welke eisen moeten ze voldoen, en wat gebeurt er als een keurder zelf niet meer deugt? Voor wie een AI-systeem inkoopt, is dat geen theorie: het bepaalt wat een certificaat van de leverancier waard is.

Stel: het is voorjaar 2028. Een gemeente besteedt twee systemen aan. Het eerste is een systeem dat aanvragen voor bijzondere bijstand voorsorteert. Het tweede is een module voor het klantcontactcentrum die aan de stem van bellers afleest of iemand boos of overstuur is, zodat een gesprek sneller naar een ervaren medewerker gaat. Beide leveranciers sturen een "certificaat" mee. De inkoper wil weten of dat genoeg is en wat ze ermee moet doen. Het voorbeeld is verzonnen.

In het kort

Een aangemelde instantie is een conformiteitsbeoordelingsinstantie die onder de AI Act is aangemeld (artikel 3, punt 22). Bij systemen uit bijlage III is zij alleen nodig bij biometrie (punt 1): de aanbieder volgt de procedure met een aangemelde instantie van bijlage VII, tenzij hij voor alle eisen geharmoniseerde normen of gemeenschappelijke specificaties heeft toegepast (artikel 43 lid 1). Voor de punten 2 tot en met 8 geldt interne controle volgens bijlage VI, zonder aangemelde instantie (artikel 43 lid 2). AI in producten uit bijlage I volgt de procedure van de productwetgeving (artikel 43 lid 3). Elke lidstaat wijst een aanmeldende autoriteit aan die instanties beoordeelt, aanmeldt en controleert (artikel 28). De instantie moet onder meer onafhankelijk, bekwaam en verzekerd zijn (artikel 31). Voldoet zij niet meer, dan beperkt, schorst of trekt de aanmeldende autoriteit de aanwijzing in, met regels over wat er met de certificaten gebeurt (artikel 36). Afdeling 4 geldt sinds 2 augustus 2025. In Nederland is de aanmeldende autoriteit nog niet bij wet aangewezen; het concept van de Uitvoeringswet AI-verordening wijst de minister van Economische Zaken en Klimaat aan voor biometrie.

Dit stuk gaat over de keurders en hun toezicht. Welke procedure een aanbieder volgt en wat interne controle inhoudt, staat in conformiteitsbeoordeling: interne controle of een aangemelde instantie. Hoe normen die keuze bepalen, leest u in geharmoniseerde normen en gemeenschappelijke specificaties onder artikel 40 tot en met 42. Wat er na de beoordeling volgt, staat in de EU-conformiteitsverklaring en CE-markering.

Wanneer heeft een aanbieder een aangemelde instantie nodig?

Het antwoord staat niet in afdeling 4, maar in artikel 43. Afdeling 4 regelt wie mag keuren; artikel 43 regelt wanneer een keurder verplicht is.

Soort systeemProcedureAangemelde instantie?
Bijlage III punt 1: biometrische identificatie op afstand, biometrische categorisering op gevoelige kenmerken, emotieherkenningKeuze tussen interne controle (bijlage VI) en bijlage VII, maar alleen als de aanbieder voor alle eisen geharmoniseerde normen of gemeenschappelijke specificaties heeft toegepast; anders bijlage VII (artikel 43 lid 1)Ja, tenzij normen of specificaties volledig zijn toegepast
Bijlage III punt 1, voor gebruik door rechtshandhaving, migratie en asiel of EU-instellingenWaar bijlage VII van toepassing is, treedt de markttoezichtautoriteit op als aangemelde instantie (artikel 43 lid 1, derde alinea)Bij bijlage VII: de toezichthouder zelf
Bijlage III punten 2 tot en met 8 (onder meer kritieke infrastructuur, onderwijs, werk, overheidsdiensten, krediet)Interne controle, bijlage VI (artikel 43 lid 2)Nee
AI in producten onder bijlage I, afdeling A, zoals medische hulpmiddelen en speelgoedDe procedure van de productwetgeving, met de eisen van de AI Act daarin (artikel 43 lid 3)Als die productwetgeving een derde partij voorschrijft

Drie punten uit artikel 43 lid 1 zijn voor een inkoper belangrijk. Ten eerste valt biometrische verificatie, die alleen bevestigt dat iemand is wie hij zegt te zijn, niet onder punt 1 onder a van bijlage III. Ten tweede moet de aanbieder bijlage VII volgen als er geen geharmoniseerde normen en geen gemeenschappelijke specificaties bestaan, als hij een norm niet of maar gedeeltelijk heeft toegepast, als hij bestaande specificaties niet heeft toegepast, of, voor het betrokken deel, als een norm met beperkingen is bekendgemaakt (artikel 43 lid 1, tweede alinea, onder a tot en met d). Ten derde mag de aanbieder voor bijlage VII "om het even welke aangemelde instantie" kiezen (artikel 43 lid 1, derde alinea), dus ook een instantie in een andere lidstaat.

Bij onze zoektocht in EUR-Lex op 19 november 2026 was er voor AI één geharmoniseerde norm bekendgemaakt: EN 18286:2026 over het kwaliteitsbeheersysteem (Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274). Die norm geeft een vermoeden van conformiteit alleen voor zover zij eisen dekt die artikel 40 lid 1 noemt, en of het kwaliteitsbeheer van artikel 17 daaronder valt, staat niet vast. Voor de eisen van afdeling 2 zelf, zoals data, logging, menselijk toezicht en nauwkeurigheid, was er geen geharmoniseerde norm. Zolang dat zo blijft, kan een aanbieder van een biometrisch systeem uit bijlage III naar onze lezing niet laten zien dat hij voor alle eisen normen heeft toegepast, en loopt hij dus via een aangemelde instantie. Waarom de wetgever de externe keuring zo beperkt houdt, legt overweging 125 uit: gezien de ervaring van professionele certificeerders met productveiligheid en de andere aard van de risico's beperkt de verordening, "in ieder geval in een eerste fase", de beoordeling door derden bij systemen die geen verband houden met producten tot biometrie. De Commissie kan de procedure van bijlage VII later ook voor de punten 2 tot en met 8 voorschrijven, met een gedelegeerde handeling (artikel 43 lid 6).

Artikel 28: de aanmeldende autoriteit

Elke lidstaat wijst ten minste één aanmeldende autoriteit aan of richt er een op. Die autoriteit zet de procedures op voor de beoordeling, aanwijzing en aanmelding van conformiteitsbeoordelingsinstanties, en houdt toezicht op die instanties; de procedures worden ontwikkeld in samenwerking tussen de aanmeldende autoriteiten van alle lidstaten (artikel 28 lid 1). Een lidstaat mag de beoordeling en het toezicht laten uitvoeren door een nationale accreditatie-instantie in de zin van Verordening (EG) nr. 765/2008 (lid 2).

De eisen aan de autoriteit zelf gaan over afstand en deskundigheid. Er mogen geen belangenconflicten met de instanties ontstaan (lid 3). Wie besluit over een aanmelding, is een ander dan wie de instantie heeft beoordeeld (lid 4). De autoriteit biedt geen activiteiten aan die instanties verrichten en geeft geen commercieel advies (lid 5). Zij houdt informatie vertrouwelijk volgens artikel 78 (lid 6). En zij heeft genoeg bekwaam personeel, met deskundigheid op gebieden als informatietechnologie, AI en recht, "met inbegrip van het toezicht op de grondrechten" (lid 7).

Een aanmeldende autoriteit is ook een nationale bevoegde autoriteit, naast de markttoezichtautoriteit (artikel 3, punt 48). Artikel 70 lid 1 verplicht elke lidstaat om er ten minste één van elk in te stellen of aan te wijzen, en lid 2 vroeg de lidstaten om uiterlijk op 2 augustus 2025 bekend te maken hoe met hun bevoegde autoriteiten contact kan worden opgenomen.

Artikel 29 en 30: de weg naar aanmelding

Het verzoek. Een conformiteitsbeoordelingsinstantie dient een verzoek om aanmelding in bij de aanmeldende autoriteit van de lidstaat waar zij is gevestigd (artikel 29 lid 1). Zij beschrijft de activiteiten, de modules en de soorten AI-systemen waarvoor zij bekwaam zegt te zijn, en voegt een accreditatiecertificaat toe als dat er is (lid 2). Zonder accreditatie levert zij alle bewijsstukken die nodig zijn om haar naleving van artikel 31 te verifiëren en te blijven controleren (lid 3). Een instantie die al onder andere harmonisatiewetgeving is aangewezen, kan de stukken over die aanwijzing gebruiken om de procedure te bespoedigen, en zij werkt haar documentatie bij zodra er relevante veranderingen zijn (lid 4).

De aanmelding. De aanmeldende autoriteit meldt alleen instanties aan die aan artikel 31 voldoen (artikel 30 lid 1). Zij doet dat bij de Commissie en de andere lidstaten via het elektronische aanmeldingssysteem van de Commissie, op basis van de lijst met codes, categorieën en soorten AI-systemen van bijlage XIV (lid 2). De aanmelding beschrijft de activiteiten, modules, soorten AI-systemen en de bekwaamheid (lid 3).

De wachttijd. De instantie mag pas als aangemelde instantie werken als de Commissie en de andere lidstaten geen bezwaar hebben gemaakt: binnen twee weken bij een aanmelding op basis van een accreditatiecertificaat, binnen twee maanden bij een aanmelding op basis van andere bewijsstukken (lid 4). Komt er bezwaar, dan overlegt de Commissie met de lidstaten en de instantie en besluit zij of de toelating gerechtvaardigd is (lid 5).

De codes. Bijlage XIV, toegevoegd door de Digitale omnibus inzake AI, maakt de reikwijdte van een aanwijzing precies. AIP-codes verwijzen naar de productwetgeving van bijlage I, AIB-codes naar de biometrische systemen van bijlage III punt 1 (AIB 0201 voor biometrische identificatie op afstand, AIB 0202 voor biometrische categorisering, AIB 0203 voor emotieherkenning), en AIH-codes naar onderliggende soorten technologie, die in combinatie met de andere codes kunnen worden gebruikt. Volgens overweging 43 van Verordening (EU) 2026/1744 moet die indeling ervoor zorgen dat een aangemelde instantie de nodige bekwaamheid heeft voor de systemen die zij beoordeelt. Voor een koper betekent dat: een instantie die is aangemeld voor speelgoed, is daarmee nog niet aangemeld voor emotieherkenning.

Artikel 31: de eisen aan een aangemelde instantie

Artikel 31 is de kern van de afdeling. De eisen in gewone woorden:

EisWat het betekentLid
RechtspersoonOpgericht naar het recht van een lidstaat, met rechtspersoonlijkheid1
Organisatie en beveiligingEisen aan organisatie, kwaliteitsbeheer, personeel en processen, en passende cyberbeveiligingseisen2
VertrouwenStructuur, verantwoordelijkheden en rapportagelijnen geven vertrouwen in de uitvoering en de resultaten3
OnafhankelijkOnafhankelijk van de aanbieder, van andere operatoren met een economisch belang in het systeem en van concurrenten van de aanbieder4
Geen dubbele rolDe instantie, haar top en het keurpersoneel ontwerpen, ontwikkelen, verhandelen of gebruiken de beoordeelde systemen niet, en verrichten geen activiteiten die hun oordeel in gevaar brengen, "met name" adviesdiensten5
OnpartijdigEen gedocumenteerde structuur en procedures die onpartijdigheid in de hele organisatie waarborgen6
VertrouwelijkProcedures voor vertrouwelijkheid volgens artikel 78; het personeel heeft beroepsgeheim, behalve tegenover de aanmeldende autoriteit7
MaatwerkProcedures die rekening houden met de omvang van de aanbieder, de sector, de structuur en de complexiteit van het systeem8
VerzekerdEen passende aansprakelijkheidsverzekering, tenzij de lidstaat de aansprakelijkheid dekt of zelf verantwoordelijk is9
Integer en bekwaamTaken met de grootste beroepsintegriteit en de vereiste bekwaamheid, ook als anderen namens de instantie werken10
Eigen deskundigheidGenoeg interne deskundigheid om uitbesteed werk te beoordelen; permanent administratief, technisch, juridisch en wetenschappelijk personeel met kennis van de soorten AI-systemen, data en gegevensverwerking en de eisen van afdeling 211
MeedoenDeelname aan de coördinatie van artikel 38 en aan, of kennis van, het werk van de Europese normalisatie-instellingen12

Twee eisen springen eruit. Lid 5 sluit uit dat een instantie dezelfde systemen ontwikkelt of de aanbieder adviseert over de systemen die zij keurt: wie bouwt of adviseert, keurt niet. En lid 11 vraagt juridische en wetenschappelijke deskundigheid naast technische. Een keurder die alleen naar software kijkt, voldoet daar naar onze lezing niet aan.

Een instantie die voldoet aan geharmoniseerde normen voor zulke instanties, waarvan de referenties in het Publicatieblad staan, wordt geacht aan artikel 31 te voldoen, voor zover die normen de eisen dekken (artikel 32). Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274, het enige besluit met geharmoniseerde normen voor de AI Act dat wij op 19 november 2026 in EUR-Lex vonden, noemt alleen EN 18286; een norm voor aangemelde instanties zit daar niet bij.

Artikel 33 tot en met 35: uitbesteden, werken, registreren

Uitbesteden. Laat een aangemelde instantie taken uitvoeren door een onderaannemer of dochteronderneming, dan zorgt zij dat die aan artikel 31 voldoet en meldt zij dat aan de aanmeldende autoriteit (artikel 33 lid 1). Zij blijft volledig verantwoordelijk (lid 2). Uitbesteden mag alleen met instemming van de aanbieder, en de instantie maakt de lijst van haar dochterondernemingen openbaar (lid 3). De stukken over de onderaannemer blijven vijf jaar beschikbaar voor de aanmeldende autoriteit (lid 4).

Werken. De instantie controleert de conformiteit volgens de procedures van artikel 43 (artikel 34 lid 1). Zij vermijdt onnodige lasten, met name voor micro- en kleine ondernemingen, maar houdt de striktheid en het beschermingsniveau aan die nodig zijn (lid 2). Zij geeft de aanmeldende autoriteit op verzoek alle relevante documentatie, ook die van de aanbieder (lid 3). Wat de instantie bij bijlage VII concreet doet, staat in die bijlage: zij beoordeelt het kwaliteitsbeheersysteem en de technische documentatie, kan toegang krijgen tot de trainings-, validatie- en testdata en, als het niet anders kan en na een met redenen omkleed verzoek, tot het getrainde model, en doet periodieke audits (bijlage VII, punten 3, 4.3, 4.5 en 5.3).

Registreren. De Commissie geeft elke aangemelde instantie één identificatienummer, ook als die onder meer handelingen is aangemeld (artikel 35 lid 1), en maakt de lijst van instanties met hun nummers en de activiteiten waarvoor zij zijn aangemeld openbaar en houdt die actueel (lid 2). Dat nummer komt terug achter de CE-markering (artikel 48 lid 4) en in de EU-conformiteitsverklaring (bijlage V, punt 7). Of er op 19 november 2026 al instanties onder de AI Act waren aangemeld, hebben wij niet kunnen vaststellen.

Artikel 36: als een aangemelde instantie niet meer voldoet

Artikel 36 is het artikel dat een koper het meest raakt. Het regelt wat er met de aanwijzing gebeurt, en vooral wat er met de certificaten gebeurt.

Het onderzoek. Heeft een aanmeldende autoriteit "voldoende reden" om aan te nemen dat een instantie niet meer aan artikel 31 voldoet of haar verplichtingen niet nakomt, dan onderzoekt zij dat onverwijld en zo zorgvuldig mogelijk. Zij laat de instantie weten welke bezwaren er zijn en geeft haar de gelegenheid te reageren. Komt zij tot de conclusie dat de instantie tekortschiet, dan beperkt, schorst of trekt zij de aanwijzing in, afhankelijk van de ernst, en meldt zij dat onmiddellijk aan de Commissie en de andere lidstaten (artikel 36 lid 4).

De melding aan aanbieders. Wordt de aanwijzing geschorst, beperkt of ingetrokken, dan informeert de instantie de betrokken aanbieders binnen tien dagen (lid 5). Gebruiksverantwoordelijken, zoals een gemeente, staan niet in die bepaling.

De dossiers en de certificaten. De aanmeldende autoriteit zorgt dat de dossiers bewaard blijven en beschikbaar zijn voor andere aanmeldende autoriteiten en voor markttoezichtautoriteiten (lid 6). Zij beoordeelt het gevolg voor de afgegeven certificaten, rapporteert binnen drie maanden aan de Commissie en de lidstaten, schrijft voor dat de instantie onterecht afgegeven certificaten binnen een redelijke termijn schorst of intrekt, meldt welke certificaten dat zijn, en geeft de bevoegde autoriteit van de lidstaat waar de aanbieder is gevestigd de informatie om een mogelijk risico voor gezondheid, veiligheid of grondrechten af te wenden (lid 7).

Wanneer een certificaat geldig blijft. Onterecht afgegeven certificaten blijven nooit staan. Voor de andere certificaten maakt artikel 36 onderscheid:

SituatieCertificaten blijven geldig alsLid
De instantie stopt zelfEen andere aangemelde instantie schriftelijk bevestigt dat zij de verantwoordelijkheid overneemt; dan negen maanden, waarin de nieuwe instantie een volledige beoordeling doet. Een geplande stopzetting meldt de instantie minstens een jaar vooraf aan de autoriteit en de aanbieders3
Schorsing of beperkingDe autoriteit binnen een maand bevestigt dat er geen risico's zijn en een termijn stelt voor herstel, of bevestigt dat er tijdens de schorsing geen certificaten worden afgegeven of gewijzigd en aangeeft of de instantie de bestaande certificaten kan blijven bewaken. Kan zij dat niet, dan bevestigt de aanbieder binnen drie maanden schriftelijk aan de bevoegde autoriteit van zijn lidstaat dat een andere aangemelde instantie de certificaten tijdelijk bewaakt8
IntrekkingDe bevoegde autoriteit van de lidstaat van de aanbieder bevestigt dat de systemen geen risico inhouden, en een andere aangemelde instantie schriftelijk bevestigt dat zij de verantwoordelijkheid onmiddellijk overneemt en haar beoordeling binnen twaalf maanden afrondt; dan negen maanden, met verlenging in perioden van drie maanden tot samen hoogstens twaalf maanden9

Daarnaast kan de aangemelde instantie zelf een certificaat schorsen, intrekken of beperken als het systeem niet meer aan de eisen voldoet en de aanbieder niet tijdig corrigeert, en tegen haar besluiten moet een beroepsprocedure openstaan (artikel 44 lid 3). Dat is een andere route dan artikel 36: daar gaat het om het systeem, bij artikel 36 om de keurder.

Artikel 37 tot en met 39: de Commissie, de coördinatie en derde landen

Betwisting. De Commissie onderzoekt zo nodig elk geval waarin er reden is te twijfelen aan de bekwaamheid van een aangemelde instantie (artikel 37 lid 1). Stelt zij vast dat een instantie niet meer aan de eisen voldoet, dan vraagt zij de lidstaat om corrigerende maatregelen; doet de lidstaat niets, dan kan de Commissie de aanwijzing zelf schorsen, beperken of intrekken met een uitvoeringshandeling (lid 4).

Coördinatie. De Commissie zorgt voor een sectorale groep van aangemelde instanties (artikel 38 lid 1), waaraan elke aangemelde instantie deelneemt (lid 2), en voor uitwisseling van kennis tussen aanmeldende autoriteiten (lid 3). In de AI-board is er bovendien een permanente subgroep voor aanmeldende autoriteiten (artikel 65 lid 6); zie de AI-board.

Derde landen. Een instantie uit een land buiten de EU kan alleen als aangemelde instantie werken als de Unie met dat land een overeenkomst heeft gesloten en de instantie aan artikel 31 voldoet of een gelijkwaardig niveau waarborgt (artikel 39). Overweging 127 noemt daarvoor overeenkomsten inzake wederzijdse erkenning. Een certificaat van een keurder buiten de EU zonder zo een overeenkomst is dus geen certificaat onder de AI Act.

Wat de Digitale omnibus inzake AI veranderde

Verordening (EU) 2026/1744 trad op 27 juli 2026 in werking, de derde dag na de bekendmaking op 24 juli 2026 (artikel 4). Voor de aangemelde instanties brengt zij vier wijzigingen; drie daarvan gaan over instanties die al onder productwetgeving werken:

  • Eén aanvraag, één beoordeling. Artikel 28 kreeg een lid 8 en 9 (artikel 1, punt 14). Een instantie die wil worden aangewezen onder de AI Act en onder productwetgeving uit bijlage I, afdeling A, kan één aanvraag indienen en één uniforme beoordeling ondergaan, als die productwetgeving zo een procedure kent. Een instantie die onder meer productwetten is aangewezen, vraagt maar één keer aan, en de aanwijzing onder de AI Act geldt dan voor al die productwetten. De aanmeldende autoriteit onder de productwetgeving is ook de autoriteit voor deze procedure, tenzij de lidstaat een andere aanwijst. Overweging 17 van de Omnibus noemt als voorbeeld de verordeningen over medische hulpmiddelen en in-vitrodiagnostiek.
  • Artikel 29 lid 4 is vervangen (punt 15): stukken uit bestaande aanwijzingen mogen de procedure bespoedigen, de enkele aanvraag gaat naar de autoriteit onder de productwetgeving, en de instantie werkt haar documentatie bij.
  • Artikel 30 lid 2 en bijlage XIV (punten 16 en 43): de aanmelding loopt via de codes van bijlage XIV, en de Commissie kan die lijst met gedelegeerde handelingen aanpassen.
  • Artikel 43 lid 3 is vervangen (punt 19). Dat instanties onder productwetgeving uit bijlage I, afdeling A, AI in die producten aan de eisen van afdeling 2 mogen toetsen als hun naleving van artikel 31 lid 4, 5, 10 en 11 bij hun aanmelding is beoordeeld, stond al in de oorspronkelijke tekst. Nieuw is dat die beoordeling moet blijken uit de bestaande aanmelding, dat dit geldt onverminderd artikel 28, en dat zij uiterlijk op 28 januari 2028 een aanvraag om aanmelding onder afdeling 4 moeten indienen. Volgens overweging 18 van de Omnibus laat dat artikel 28 onverlet: een instantie kan altijd een aanvraag indienen, ook in die periode van achttien maanden.

De rest van afdeling 4, waaronder artikel 31 en 36, is oorspronkelijke tekst en geldt al sinds 2 augustus 2025.

Wie wijst in Nederland de aangemelde instanties aan?

Dat ligt nog niet bij wet vast. Het conceptwetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening lag tot en met 1 juni 2026 in internetconsultatie. Volgens de Planningsbrief Digitale Zaken is de indiening bij de Tweede Kamer gepland voor het tweede kwartaal van 2027 (Kamerstuk 26643, nr. 1554). Wat het concept regelt:

  • Biometrie. "Onze Minister", in het concept de minister van Economische Zaken en Klimaat, is de aanmeldende autoriteit voor de AI-systemen van bijlage III punt 1, met uitzondering van systemen voor rechtshandhaving, migratie of asiel die onder artikel 43 lid 1, derde alinea, vallen (artikel 2.1 lid 1 van het concept). Op de instanties die de minister aanmeldt, is de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen niet van toepassing (artikel 2.1 lid 2).
  • Toezicht op afdeling 4. Voor hoofdstuk III, afdeling 4, is dezelfde minister de markttoezichtautoriteit (artikel 2.2 lid 1 onder d van het concept).
  • Producten uit bijlage I. Voor AI in producten wijst het concept de aanmeldende autoriteit aan in de productwetten zelf, bijvoorbeeld in de Wet medische hulpmiddelen (artikel 8.6 van het concept). De memorie van toelichting noemt als voorbeeld dat de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur voor AI in radioapparatuur zowel markttoezichtautoriteit als aanmeldende autoriteit is.
  • Beroep. Volgens de memorie van toelichting staat tegen een besluit van een aangemelde instantie, zoals het afgeven van een certificaat, de rechtsgang van de Algemene wet bestuursrecht open als het een besluit in de zin van artikel 1:3 Awb is; dat is de invulling van de beroepsprocedure van artikel 44 lid 3.

Dat is een concept en nog geen wet. Voor punt 2 tot en met 8 van bijlage III hoeft volgens de memorie van toelichting geen aanmeldende autoriteit te worden aangewezen, omdat de aanbieder daar zelf de beoordeling doet. Wie in Nederland op de markt toeziet, staat in wie gaat er toezicht houden en in artikel 79 tot en met 82.

Hoofdvoorbeeld: de gemeente en de twee certificaten

Het bijstandssysteem. Een systeem dat meebeoordeelt of iemand in aanmerking komt voor bijstand, valt naar onze lezing onder bijlage III punt 5 onder a, tenzij het alleen een beperkte procedurele of voorbereidende taak doet en niet profileert (artikel 6 lid 3); dan is het geen hoog risico. Voor een hoog-risicosysteem geldt interne controle volgens bijlage VI (artikel 43 lid 2). Een aangemelde instantie komt er niet aan te pas, en een certificaat is voor de AI Act dus niet nodig. Het "certificaat" van deze leverancier blijkt een certificaat voor een managementsysteem volgens een ISO-norm. Dat kan nuttig zijn, maar het is naar onze lezing geen certificaat in de zin van artikel 44 en geen conformiteitsbeoordeling onder de AI Act. Waar de gemeente om vraagt, is de EU-conformiteitsverklaring (artikel 47), de CE-markering (artikel 48) en de registratie in de EU-databank (artikel 49 lid 1). Welk bewijs een ISO-certificaat wel geeft, staat in de nieuwe AI-kwaliteitsnorm. Los van elk certificaat heeft de gemeente als overheidsorgaan eigen plichten: een grondrechteneffectbeoordeling vóór het in gebruik stellen (artikel 27 lid 1, voor bijlage III vanaf 2 december 2027; voor een systeem dat al vóór die datum in gebruik was, pas bij een aanzienlijke wijziging en uiterlijk op 2 augustus 2030, artikel 111 lid 2) en registratie van haar gebruik in de EU-databank (artikel 49 lid 3). Beide gelden ook voor de stemanalyse.

De stemanalyse. Een systeem dat uit de stem van een beller afleidt of iemand boos of overstuur is, herkent emoties op basis van biometrische gegevens (artikel 3, punt 39) en valt naar onze lezing onder bijlage III punt 1 onder c. Hier is een aangemelde instantie in beginsel nodig: zolang er geen normen of specificaties zijn die alle eisen dekken, volgt de aanbieder bijlage VII. Twee kanttekeningen. Bijlage III punt 1 geldt alleen "voor zover het gebruik ervan is toegestaan" onder Unierecht of nationaal recht, en of de gemeente deze gegevens mag verwerken, is een vraag voor de AVG, die de AI Act niet beantwoordt. En emotieherkenning op de werkplek is verboden, behalve om medische of veiligheidsredenen (artikel 5 lid 1 onder f); analyseert de module ook de stem van de eigen medewerkers en is dat niet om medische of veiligheidsredenen, dan valt dat gebruik naar onze lezing onder het verbod van artikel 5 lid 1 onder f.

Wat de gemeente bij een certificaat onder bijlage VII controleert. De AI Act legt de gebruiksverantwoordelijke geen plicht op om het certificaat te controleren. Controleplichten hebben importeurs, die nagaan of de aanbieder de conformiteitsbeoordeling heeft uitgevoerd (artikel 23 lid 1 onder a), en distributeurs, die de CE-markering en de EU-conformiteitsverklaring controleren (artikel 24 lid 1). Naar onze lezing is het voor een gemeente die zo een systeem inkoopt wel verstandig deze zes dingen na te gaan:

  1. Gaat het om twee stukken? Bijlage VII kent een goedkeuring van het kwaliteitsbeheersysteem (punt 3) en een beoordelingscertificaat technische documentatie van de Unie (punt 4.6). Vraag beide.
  2. Is de uitgever een aangemelde instantie, voor dit soort systeem? Zoek het identificatienummer op de openbare lijst van de Commissie (artikel 35 lid 2) en ga na of de aanmelding emotieherkenning dekt (code AIB 0203 van bijlage XIV). Een gewone certificeerder of een instantie uit een derde land zonder overeenkomst (artikel 39) volstaat niet.
  3. Dekt het certificaat dit systeem en deze versie? Het certificaat bevat de gegevens om het systeem te identificeren en eventuele voorwaarden (bijlage VII, punt 4.6). Wijzigingen die de naleving of het beoogde doel kunnen raken, beoordeelt dezelfde instantie (punt 4.7).
  4. Is het nog geldig? Voor bijlage III-systemen hoogstens vier jaar, met verlenging na herbeoordeling (artikel 44 lid 2).
  5. Klopt het met de andere stukken? Het nummer van de instantie staat achter de CE-markering (artikel 48 lid 4), de EU-conformiteitsverklaring noemt de instantie, de procedure en het certificaat (bijlage V, punt 7), en de registratie in de EU-databank bevat type, nummer en verloopdatum van het certificaat en een gescand exemplaar (bijlage VIII, afdeling A, punten 8 en 9). Die informatie is openbaar, behalve het deel voor rechtshandhaving, migratie, asiel en grenzen (artikel 71 lid 4).
  6. Wat als de keurder wegvalt? Omdat artikel 36 lid 5 alleen de aanbieder informeert, legt de gemeente in het contract vast dat de leverancier haar onverwijld laat weten als een certificaat wordt geschorst, ingetrokken of beperkt, of als de aanwijzing van de instantie wordt beperkt, geschorst of ingetrokken, en welke van de routes van artikel 36 lid 8 of 9 dan geldt. Zie AI-inkoopcontracten.

Als het misgaat. Stel dat de gemeente in het nieuws leest dat de aanwijzing van de instantie is ingetrokken. Het certificaat vervalt dan niet automatisch, maar blijft alleen negen maanden geldig als de bevoegde autoriteit van de lidstaat van de aanbieder bevestigt dat er geen risico is en een andere instantie de verantwoordelijkheid overneemt (artikel 36 lid 9). Was het certificaat onterecht afgegeven, dan wordt het geschorst of ingetrokken (lid 7 onder c). Heeft de gemeente redenen om aan te nemen dat het gebruik tot een risico leidt, dan informeert zij de leverancier en de markttoezichtautoriteit en onderbreekt zij het gebruik (artikel 26 lid 5).

Voorbeeld 2: een bank en drie stapels papier

Stel: het is 2028. Een bank vernieuwt drie systemen en krijgt van drie leveranciers stukken. Ook dit voorbeeld is verzonnen.

  • Identiteitscontrole met een selfie. Het systeem vergelijkt de selfie van een nieuwe klant met de foto in zijn identiteitsbewijs, alleen om te bevestigen dat hij is wie hij zegt te zijn. Dat is biometrische verificatie, en die valt buiten bijlage III punt 1 onder a. Naar onze lezing is het systeem op die grond geen hoog risico en is er geen aangemelde instantie nodig; de AVG geldt wel.
  • Kredietwaardigheid. Een systeem dat de kredietwaardigheid van consumenten beoordeelt, valt onder bijlage III punt 5 onder b. Interne controle volstaat (artikel 43 lid 2). Een certificaat van een aangemelde instantie is niet nodig; de bank vraagt de EU-conformiteitsverklaring en de registratie, en doet zelf een grondrechteneffectbeoordeling (artikel 27 lid 1). Zie AI bij kredietbeslissingen.
  • Emotieherkenning in het klantcontact. Een module die frustratie in de stem van klanten herkent, valt onder bijlage III punt 1 onder c. Hier gelden de zes controles uit het hoofdvoorbeeld. Daarnaast informeert de bank de klanten over de werking van het systeem (artikel 50 lid 3), en analyseert de module ook de stem van de eigen medewerkers, dan valt dat gebruik naar onze lezing onder het verbod van artikel 5 lid 1 onder f, tenzij het om medische of veiligheidsredenen is.

De les voor de bank: het aantal certificaten zegt niets. De vraag is per systeem welke procedure artikel 43 voorschrijft, en alleen bij de derde module hoort een certificaat van een aangemelde instantie in het dossier.

Vanaf wanneer?

  • Afdeling 4 (artikel 28 tot en met 39) geldt sinds 2 augustus 2025 (artikel 113, derde alinea, onder b). De wijzigingen van de Omnibus gelden sinds 27 juli 2026.
  • Artikel 43 en 44 staan in afdeling 5. Die valt onder de algemene datum van 2 augustus 2026 (artikel 113, tweede alinea), maar de eisen waartegen wordt beoordeeld (afdeling 2) en de plicht van de aanbieder om de beoordeling uit te voeren (artikel 16 onder f, afdeling 3) gelden vanaf 2 december 2027 voor bijlage III en vanaf 2 augustus 2028 voor bijlage I (artikel 113, derde alinea, onder c, zoals vervangen door artikel 1, punt 40, van Verordening (EU) 2026/1744). Voor systemen die al vóór die datum op de markt of in gebruik waren, geldt artikel 111 lid 2.
  • Instanties onder productwetgeving dienen uiterlijk op 28 januari 2028 hun aanvraag in (artikel 43 lid 3, tweede alinea).
  • Boetes. Voor het niet naleven van artikel 31, artikel 33 lid 1, 3 of 4, of artikel 34 door een aangemelde instantie geldt een maximum van 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet als dat hoger is (artikel 99 lid 4 onder f). Hoofdstuk XII geldt sinds 2 augustus 2025; de nationale boeteregels voor Nederland staan in het concept van de Uitvoeringswet en zijn nog geen wet.

Wat u nu doet

Als koper of gebruiksverantwoordelijke:

  1. Bepaal per systeem welke procedure artikel 43 voorschrijft. Alleen biometrie uit bijlage III en sommige producten uit bijlage I horen bij een aangemelde instantie.
  2. Laat een ISO-certificaat niet doorgaan voor een AI Act-certificaat. Vraag bij systemen uit punt 2 tot en met 8 om de conformiteitsverklaring en de registratie.
  3. Controleer bij biometrie de zes punten: twee stukken, de juiste instantie en code, versie, geldigheid, samenhang met CE-markering, verklaring en databank, en een meldplicht in het contract.

Als aanbieder van een biometrisch systeem:

  1. Kies tijdig een aangemelde instantie, in welke lidstaat ook, en controleer of zij is aangemeld voor de juiste AIB-code.
  2. Reken op toegang tot uw data en mogelijk uw model (bijlage VII, punten 4.3 en 4.5) en op periodieke audits (punt 5.3).
  3. Leg vast hoe u uw klanten informeert als uw certificaat of de aanwijzing van uw instantie verandert; de wet verplicht alleen de instantie om u te informeren.

Wilt u weten welke AI Act- en AVG-plichten bij uw toepassing in beeld komen en welke rol u hebt? Met de casus-check beschrijft u de toepassing in een paar vragen.

Veelgestelde vragen over aanmeldende autoriteiten en aangemelde instanties

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven

Bijbehorende verplichtingen

Geschreven door

Zahed Ashkara, freelance AI- en privacyconsultant en jurist

Zahed Ashkara

Freelance AI- en privacyconsultant en jurist · AI-governance en -veiligheid

Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyconsultant en jurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als AI governance consultant, privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren, of boeken een incompany-training. Hij richt zich op AI-governance en -veiligheid, ook van AI-agents. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.

Volg via LinkedInBekijk expertprofiel

Gebruik deze bronnen ook in uw AI-assistent: Praxikon in Claude en andere assistenten

Praktijkverhalen

Ontdek hoe organisaties dit in de praktijk toepassen

Gerelateerde artikelen

Als de toezichthouder aanklopt: artikel 79 tot en met 82 van de AI Act over AI-systemen die een risico vormen

Wat gebeurt er als een markttoezichtautoriteit vindt dat een AI-systeem een risico vormt? Artikel 79 regelt de nationale procedure: evaluatie, corrigerende maatregelen binnen een termijn van hoogstens 15 werkdagen, en zo nodig een verbod of terugroeping. Artikel 80 gaat over een systeem dat de aanbieder ten onrechte als geen hoog risico heeft ingedeeld, artikel 81 over de vrijwaringsprocedure van de Unie en artikel 82 over een systeem dat aan de verordening voldoet en toch een risico vormt. Met wie in Nederland de toezichthouder wordt, vanaf wanneer het geldt, een gemeente met een systeem voor bijstandsaanvragen en een bank als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 79Artikel 80

Wat mag de toezichthouder? Markttoezicht, grondrechtenautoriteiten, vertrouwelijkheid en klachten onder artikel 74, 77, 78 en 85 van de AI Act

Artikel 74 bepaalt wie markttoezicht houdt op AI-systemen en wat die toezichthouder mag opvragen, tot en met trainingsdata en, onder twee voorwaarden, de broncode. Artikel 77 geeft autoriteiten die grondrechten beschermen toegang tot documentatie en een recht om te laten testen, sinds de Digitale omnibus inzake AI via de markttoezichtautoriteit. Artikel 78 regelt de vertrouwelijkheid en artikel 85 het recht om een klacht in te dienen. Wie dat in Nederland zijn, vanaf wanneer het geldt, en wat een gemeente en een bank doen als de toezichthouder om stukken vraagt of een inwoner klaagt.

EU AI ActArtikel 74Artikel 77

Een AI-systeem met een hoog risico testen met echte mensen: artikel 60, 61 en 76 van de AI Act

Wie een AI-systeem met een hoog risico in de praktijk wil uitproberen voordat het in gebruik gaat, test onder reële omstandigheden. Artikel 60 regelt wie dat buiten een AI-testomgeving mag en onder welke voorwaarden, artikel 61 welke toestemming de deelnemers geven en artikel 76 wat de markttoezichtautoriteit kan doen. Of een gemeente zelf mag testen, wat de Digitale omnibus inzake AI veranderde, en waarom de toestemming van artikel 61 geen AVG-toestemming is.

EU AI ActArtikel 60Artikel 61