Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

EU-conformiteitsverklaring en CE-markering bij hoog-risico-AI: wat artikel 47 en 48 van de AI Act vragen

··29 min leestijd

Als de conformiteitsbeoordeling klaar is, zijn er nog twee stappen voordat een AI-systeem met een hoog risico de markt op mag. De aanbieder stelt voor het systeem een EU-conformiteitsverklaring op (artikel 47 AI Act) en brengt de CE-markering aan (artikel 48). Met de verklaring neemt hij schriftelijk de verantwoordelijkheid op zich voor de naleving van de eisen van hoofdstuk III, afdeling 2. De markering laat aan iedereen zien dat hij dat heeft gedaan. Beide plichten rusten op de aanbieder (artikel 16 onder g en h). Gemachtigden, importeurs en distributeurs controleren ze. Een gemeente die een systeem koopt, kijkt bij de inkoop of ze er zijn.

Stel: een Nederlands softwarebedrijf ontwikkelt een model dat gemeenten helpt bij aanvragen voor bijstand. Het model geeft de consulent per aanvraag een signaal of een uitgebreider onderzoek nodig is. Het bedrijf verkoopt het systeem als webapplicatie aan tientallen gemeenten. De interne controle is afgerond. De productmanager vraagt: "Wat moet er nu nog op papier, wie zet daar zijn handtekening onder, en waar laat je een CE-markering zien bij software die in de browser draait?" En de inkoper van een van die gemeenten vraagt: "Wat moet ik eigenlijk van ze krijgen?" Het voorbeeld is verzonnen.

In het kort

Artikel 47 verplicht de aanbieder om voor elk hoog-risicosysteem een schriftelijke, machineleesbare, fysiek of elektronisch ondertekende EU-conformiteitsverklaring op te stellen. Daarin staat dat het systeem aan de eisen van afdeling 2 voldoet, met de acht gegevens van bijlage V, waaronder een verklaring over de AVG als het systeem persoonsgegevens verwerkt. De verklaring wordt vertaald in een taal die de autoriteiten gemakkelijk begrijpen, blijft tien jaar beschikbaar en wordt actueel gehouden. Valt het systeem ook onder andere harmonisatiewetgeving met een eigen verklaring, dan komt er één verklaring voor alles. Artikel 48 regelt de CE-markering: de algemene beginselen van Verordening (EG) nr. 765/2008, zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar, digitaal bij systemen die alleen digitaal worden aangeboden, en met het nummer van de aangemelde instantie als die bij de beoordeling betrokken was. De Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) liet artikel 47, artikel 48 en bijlage V ongemoeid. Volgens de tekst gelden artikel 47 en 48 sinds 2 augustus 2026. Naar onze lezing krijgen zij pas voorwerp zodra er een AI-systeem met een hoog risico bestaat: voor bijlage III-systemen vanaf 2 december 2027, voor bijlage I-systemen vanaf 2 augustus 2028.

Dit stuk gaat over wat er na de beoordeling komt. Hoe de beoordeling zelf werkt en wanneer een aangemelde instantie nodig is, staat in interne controle of een aangemelde instantie. Wat er in het dossier achter de verklaring zit, staat in technische documentatie onder artikel 11. De registratie in de EU-databank staat in AI-systemen registreren.

Waar de verklaring en de markering in de route zitten

Artikel 16 zet de plichten van de aanbieder op een rij. Onder f zorgt hij dat de conformiteitsbeoordeling van artikel 43 wordt uitgevoerd voordat het systeem in de handel wordt gebracht of in gebruik wordt gesteld. Onder g stelt hij de EU-conformiteitsverklaring op volgens artikel 47. Onder h brengt hij de CE-markering aan volgens artikel 48. Onder i registreert hij zich en het systeem volgens artikel 49 lid 1.

Artikel 47 zelf noemt geen moment waarop de verklaring klaar moet zijn. Naar onze lezing volgt dat uit de rest van de verordening: de registratie van artikel 49 lid 1 gebeurt vóór het in de handel brengen of in gebruik stellen, en daarbij levert de aanbieder een exemplaar van de verklaring aan (bijlage VIII, afdeling A, punt 11). Importeurs en distributeurs controleren bovendien vóórdat zij het systeem op de markt brengen of aanbieden of de CE-markering er is en of de verklaring meegaat (artikel 23 lid 1 onder c en artikel 24 lid 1). De verklaring en de markering horen er dus te zijn op het moment dat het systeem de markt op gaat of in gebruik wordt gesteld.

De verordening omschrijft de CE-markering als een markering waarmee een aanbieder aangeeft dat een AI-systeem in overeenstemming is met de voorschriften van hoofdstuk III, afdeling 2, en met andere toepasselijke harmonisatiewetgeving van de Unie die in het aanbrengen ervan voorziet (artikel 3 punt 24). De verklaring is het document, de markering is het teken op het systeem. Beide gaan over dezelfde uitspraak van de aanbieder.

Artikel 47: wat de verklaring is

Per systeem, met naam en toenaam. De aanbieder stelt "voor elk AI-systeem met een hoog risico" een verklaring op, en daarin staat voor welk systeem zij geldt (lid 1). Bijlage V vraagt de naam en het type van het systeem, en eventuele aanvullende ondubbelzinnige verwijzingen waarmee het kan worden geïdentificeerd en getraceerd (punt 1). Naar onze lezing betekent dat in de praktijk een versie- of releasenummer: een verklaring over "ons bijstandsmodel" zonder versie laat niet zien welke versie de leverancier heeft beoordeeld.

Schriftelijk, machineleesbaar en ondertekend. Lid 1 spreekt van een "schriftelijke machineleesbare, fysieke of elektronisch ondertekende" verklaring. Naar onze lezing staat er: een geschreven verklaring, in een machineleesbare vorm, die met de hand of elektronisch is ondertekend. Welk soort elektronische handtekening volstaat, zegt artikel 47 niet. Een ingescande pdf zonder tekstlaag is naar onze lezing een zwakke keuze, omdat de verklaring machineleesbaar moet zijn.

Vertaald. De verklaring wordt vertaald in een taal die de nationale bevoegde autoriteiten gemakkelijk kunnen begrijpen van de lidstaten waar het systeem in de handel wordt gebracht of wordt aangeboden (lid 2). Een leverancier die in vijf lidstaten levert, moet dus voor elk van die lidstaten nagaan welke taal daar werkt. Nederland heeft nog geen markttoezichtautoriteit voor de AI Act aangewezen. Naar onze lezing is Nederlands daarom voor een Nederlandse markt de veilige keuze.

Tien jaar ter beschikking. De aanbieder houdt de verklaring tot tien jaar na het in de handel brengen of in gebruik stellen ter beschikking van de nationale bevoegde autoriteiten, en legt op verzoek een kopie over (lid 1). Artikel 18 lid 1 onder e herhaalt dat als onderdeel van de documentatie die de aanbieder tien jaar bewaart.

Actueel. De aanbieder houdt de verklaring "voor zover dienstig" up-to-date (lid 4). Bij elke substantiële wijziging ondergaat het systeem een nieuwe conformiteitsbeoordeling (artikel 43 lid 4). Een uitzondering geldt voor systemen die na het in de handel brengen blijven leren: veranderingen die de aanbieder bij de eerste beoordeling vooraf heeft bepaald en in de technische documentatie heeft beschreven (bijlage IV, punt 2, onder f), zijn geen substantiële wijziging (artikel 43 lid 4, tweede alinea). Naar onze lezing hoort daar een nieuwe of bijgewerkte verklaring bij, voor de nieuwe versie.

Eén verklaring bij samenloop. Valt het systeem ook onder andere harmonisatiewetgeving van de Unie waarvoor een EU-conformiteitsverklaring nodig is, dan wordt één verklaring opgesteld voor al het toepasselijke Unierecht, met de gegevens waarmee die wetgeving kan worden geïdentificeerd (lid 3). Is het AI-systeem in een medisch hulpmiddel hoog risico via artikel 6 lid 1, omdat de MDR voor het hulpmiddel een beoordeling door een derde partij vraagt, dan maakt de fabrikant één verklaring onder de MDR en de AI Act; voor zulke systemen gelden de eisen van afdeling 2 vanaf 2 augustus 2028. Zie medische AI onder de AI Act en de MDR. Ook de Cyberweerbaarheidsverordening kent een eigen EU-conformiteitsverklaring en dezelfde regel van één verklaring (artikel 28 lid 3 van Verordening (EU) 2024/2847); die verordening is grotendeels van toepassing vanaf 11 december 2027. De Omnibus voegde in de AI Act een bepaling in dat een hoog-risicosysteem dat onder die verordening valt en voldoet aan de voorwaarden van artikel 12 lid 1 van Verordening (EU) 2024/2847, geacht wordt te voldoen aan de cyberbeveiligingsvereisten van artikel 15 (artikel 42 lid 3, ingevoegd door artikel 1, punt 18, van Verordening (EU) 2026/1744). Een van die voorwaarden is dat het vereiste niveau van cyberbeveiliging is aangetoond in de verklaring onder die verordening. Of een systeem een product met digitale elementen is in de zin van die verordening, is een eigen vraag die dit stuk niet beantwoordt.

Bijlage V kan veranderen. De Commissie mag bijlage V bij gedelegeerde handeling aanpassen aan de technische vooruitgang (lid 5). In de geconsolideerde tekst van 27 juli 2026 is bijlage V ongewijzigd. Ook artikel 47 liet de Omnibus ongemoeid: artikel 47 lid 5 staat ongewijzigd in de leden 2, 3 en 6 van artikel 97, die de Omnibus opnieuw vaststelde (artikel 1, punt 37, van Verordening (EU) 2026/1744).

Bijlage V: de acht gegevens

PuntWat bijlage V vraagtWat dat voor de leverancier van het bijstandsmodel betekent (onze vertaling)
1Naam en type van het AI-systeem, en ondubbelzinnige verwijzingen voor identificatie en traceerbaarheidProductnaam, versie en een kenmerk dat ook in de registratie en de gebruiksinstructies staat
2Naam en adres van de aanbieder en, indien van toepassing, zijn gemachtigdeHet bedrijf zelf; een gemachtigde is er alleen bij een aanbieder buiten de EU
3Vermelding dat de verklaring wordt verstrekt onder de uitsluitende verantwoordelijkheid van de aanbiederDeze zin staat er letterlijk in; het IT-bureau of de klant kan die verantwoordelijkheid niet overnemen
4Vermelding dat het systeem in overeenstemming is met de verordening en, in voorkomend geval, met andere Uniewetgeving die een verklaring voorschrijftAlleen de AI Act, tenzij het systeem ook onder zulke andere wetgeving valt
5Als het systeem persoonsgegevens verwerkt: een verklaring dat het voldoet aan de AVG, Verordening (EU) 2018/1725 en Richtlijn (EU) 2016/680Het model verwerkt gegevens van aanvragers, dus deze verklaring moet erin
6De toegepaste relevante geharmoniseerde normen of andere gemeenschappelijke specificaties waarop de verklaring betrekking heeftVoor de eisen van afdeling 2 is nog geen geharmoniseerde norm bekendgemaakt. Voor het kwaliteitsbeheersysteem van artikel 17 wel: de referentie van EN 18286:2026 staat sinds 14 oktober 2026 in het Publicatieblad (Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274). Past de leverancier die norm toe, dan noemt hij haar hier
7Indien van toepassing: naam en identificatienummer van de aangemelde instantie, de uitgevoerde procedure en het afgegeven certificaatNiet van toepassing: bijlage III punt 5 valt onder interne controle (artikel 43 lid 2)
8Plaats en datum van afgifte, naam en functie van de ondertekenaar, voor en namens wie hij tekent, en een handtekeningEen bestuurder of iemand die het bedrijf mag vertegenwoordigen, met datum

De rechterkolom is onze praktische vertaling, geen tekst uit de verordening.

Twee punten verdienen meer aandacht dan ze meestal krijgen. Het eerste is punt 3, samen met lid 4 van artikel 47: met het opstellen van de verklaring neemt de aanbieder de verantwoordelijkheid op zich om de eisen van afdeling 2 na te leven. De handtekening is dus geen formaliteit aan het eind van een project. Naar onze lezing tekent de ondertekenaar alleen als de interne controle echt is afgerond en de technische documentatie het kan dragen. Ontbreekt een gegeven van bijlage V, dan is de verklaring niet correct opgesteld (artikel 83 lid 1 onder d). Voldoet het systeem inhoudelijk niet, dan schendt de aanbieder artikel 16 onder a, waarop de boete van artikel 99 lid 4 onder a staat.

Het tweede is punt 5. De aanbieder verklaart dat het systeem voldoet aan de AVG. Naar onze lezing gaat die verklaring over het systeem: hoe het is ontworpen en gebouwd. Zij gaat niet over elke verwerking die een gemeente er later mee doet. Voor haar eigen verwerking blijft de gemeente verwerkingsverantwoordelijke, met haar eigen verantwoordingsplicht (artikel 5 lid 2 AVG) en, waar nodig, een eigen DPIA (artikel 35 AVG). Een leverancier die punt 5 tekent, moet wel kunnen laten zien waarop hij dat baseert. Een inkoper mag daar dus naar vragen.

Artikel 48: de CE-markering

De algemene beginselen. Op de CE-markering zijn de algemene beginselen van artikel 30 van Verordening (EG) nr. 765/2008 van toepassing (lid 1). Dat artikel bepaalt onder meer dat de markering uitsluitend wordt aangebracht door de fabrikant of zijn gemachtigde. Zij wordt alleen aangebracht op producten waarvoor de harmonisatiewetgeving dat voorschrijft. Wie haar aanbrengt, neemt de verantwoordelijkheid op zich voor de conformiteit. Zij is het enige merkteken dat de conformiteit met die wetgeving bevestigt. Er mogen geen tekens bij die derden misleiden over haar betekenis of vorm. En de lidstaten treden op tegen oneigenlijk gebruik, met sancties die bij ernstige inbreuken strafrechtelijk kunnen zijn. In de AI Act brengt de aanbieder de markering aan (artikel 16 onder h). Dezelfde verordening legt de grafische vorm vast: de letters "CE" in een vaste verhouding, en ten minste 5 mm hoog als de specifieke wetgeving geen andere maat geeft (bijlage II van die verordening).

Zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar. De markering wordt zo op het systeem aangebracht. Kan dat niet, of is dat door de aard van het systeem niet gerechtvaardigd, dan komt zij op de verpakking of in de begeleidende documenten (lid 3).

Digitaal bij digitale systemen. Voor systemen die digitaal worden aangeboden, wordt alleen een digitale CE-markering gebruikt als die gemakkelijk toegankelijk is via de interface waarmee het systeem wordt gebruikt, of via een gemakkelijk toegankelijke machineleesbare code of andere elektronische middelen (lid 2). Overweging 129 legt het onderscheid uit: een hoog-risicosysteem dat in een product is geïntegreerd, krijgt een fysieke markering, eventueel aangevuld met een digitale; een systeem dat alleen digitaal wordt verstrekt, krijgt een digitale markering. Voor het bijstandsmodel betekent dat naar onze lezing een markering die de consulent in de webapplicatie zelf vindt, bijvoorbeeld op een vast scherm met informatie over het systeem, met daarbij de versie en een verwijzing naar de verklaring. Hoe de minimale hoogte van 5 mm uitpakt op een scherm, regelt geen van beide teksten uitdrukkelijk. Zorg naar onze lezing dat de markering in de gewone weergave goed leesbaar is.

Het nummer van de aangemelde instantie. Was een aangemelde instantie verantwoordelijk voor de conformiteitsbeoordeling, dan volgt haar identificatienummer op de markering. De instantie brengt dat nummer zelf aan, of de aanbieder of zijn gemachtigde doet dat volgens haar instructies. Het nummer staat ook in reclamemateriaal waarin staat dat het systeem aan de eisen voor de CE-markering voldoet (lid 4). Bij interne controle, zoals bij het bijstandsmodel, is er geen aangemelde instantie en dus geen nummer. Bij biometrische systemen die de route van bijlage VII volgen, wel. Die route is bij biometrie nodig als de aanbieder geen geharmoniseerde normen of gemeenschappelijke specificaties (volledig) heeft toegepast (artikel 43 lid 1).

Eén markering voor meer wetgeving. Valt het systeem ook onder andere Uniewetgeving die een CE-markering voorschrijft, dan geeft de markering aan dat het systeem ook aan die wetgeving voldoet (lid 5). Er komt dus geen tweede CE-teken naast.

Een CE-markering is geen kwaliteitskeurmerk voor uw toepassing. Zij zegt dat de aanbieder verklaart dat het systeem aan de eisen van afdeling 2 voldoet. Zij zegt niets over de vraag of een gemeente het systeem rechtmatig inzet, of de grondslag onder de AVG in orde is of de consulenten goed zijn opgeleid. Dat zijn de plichten van de gebruiksverantwoordelijke.

Wie wat doet in de keten

RolWat de verordening vraagt bij de verklaring en de markering
AanbiederStelt de verklaring op en brengt de markering aan (artikel 16 onder g en h), houdt de verklaring tien jaar beschikbaar en actueel (artikel 47 lid 1 en 4, artikel 18 lid 1 onder e), voegt een exemplaar bij de registratie (artikel 49 lid 1, bijlage VIII afdeling A punt 11)
Gemachtigde (aanbieder buiten de EU)Gaat na of de verklaring en de technische documentatie zijn opgesteld en of een passende conformiteitsbeoordeling is uitgevoerd, en houdt een kopie van de verklaring tien jaar beschikbaar (artikel 22 lid 3 onder a en b)
ImporteurGaat vóór het in de handel brengen na of de CE-markering is aangebracht en het systeem vergezeld gaat van de verklaring en de gebruiksaanwijzing (artikel 23 lid 1 onder c), brengt een systeem met vervalste documenten niet in de handel (lid 2) en bewaart een kopie van de verklaring tien jaar (lid 5)
DistributeurControleert vóór het op de markt aanbieden of de CE-markering er is en de verklaring en de gebruiksinstructies meegaan (artikel 24 lid 1)
GebruiksverantwoordelijkeGeen uitdrukkelijke plicht om de markering of de verklaring te controleren. Een overheidsinstantie gebruikt een systeem niet als het niet in de EU-databank staat, meldt dat aan de aanbieder of distributeur (artikel 26 lid 8) en registreert haar eigen gebruik (artikel 49 lid 3)

Twee aanvullingen. Wie een systeem onder eigen naam of merk zet, het substantieel wijzigt of het beoogde doel zo verandert dat het hoog risico wordt, geldt als aanbieder en krijgt de plichten van artikel 16, dus ook de verklaring en de markering (artikel 25 lid 1). Een gemeente die het bijstandsmodel van de leverancier onder haar eigen naam uitrolt, tekent dan zelf, tenzij het contract de plichten anders toewijst (artikel 25 lid 1 onder a: "onverminderd contractuele regelingen"). Zie wanneer word je aanbieder. En de gemachtigde beëindigt het mandaat als hij meent dat de aanbieder in strijd met zijn plichten handelt, en meldt dat aan de markttoezichtautoriteit (artikel 22 lid 4). Meer over die rol in de gemachtigde onder artikel 22 en 54.

Hoe artikel 47 en 48 samenhangen met artikel 43 en 49

Artikel 43 is de toets, artikel 47 is de uitspraak over de uitkomst, artikel 48 is het zichtbare teken en artikel 49 maakt het geheel vindbaar. De verklaring zegt niets wat de beoordeling niet heeft aangetoond: zij is de schriftelijke neerslag van de interne controle van bijlage VI of van de beoordeling door een aangemelde instantie.

De registratie van artikel 49 lid 1 geldt voor de systemen van bijlage III, behalve punt 2 (kritieke infrastructuur), die nationaal worden geregistreerd (lid 5). Een exemplaar van de verklaring gaat mee in de registratie (bijlage VIII, afdeling A, punt 11). De informatie in de EU-databank wordt op gebruikersvriendelijke wijze openbaar toegankelijk, behalve het beveiligde deel voor rechtshandhaving, migratie, asiel en grenstoezicht (artikel 71 lid 4 en artikel 49 lid 4). Naar onze lezing kan een gemeente dus straks in de databank nagaan of de verklaring die zij van de leverancier kreeg, dezelfde is als de geregistreerde.

Ontbreekt er iets, dan heeft de toezichthouder een eigen route. Stelt de markttoezichtautoriteit vast dat de CE-markering in strijd met artikel 48 is aangebracht, dat er geen markering is, dat er geen verklaring is opgesteld of dat de verklaring niet correct is opgesteld, of dat de registratie in de EU-databank ontbreekt, dan schrijft zij de aanbieder voor dat hij binnen een termijn een einde maakt aan die non-conformiteit (artikel 83 lid 1 onder a tot en met e). Duurt de non-conformiteit voort, dan neemt zij passende en evenredige maatregelen om het op de markt aanbieden te beperken of te verbieden, of het systeem terug te roepen of uit de handel te nemen (lid 2). Dat is een formele tekortkoming: de autoriteit hoeft daarvoor niet eerst aan te tonen dat het systeem inhoudelijk niet aan de eisen voldoet.

Wat een gemeente bij de inkoop nagaat

Een gemeente die het bijstandsmodel koopt, is gebruiksverantwoordelijke. De verordening verplicht haar niet in zoveel woorden om de CE-markering of de verklaring te controleren. Toch is dit naar onze lezing de eenvoudigste leverancierscheck die er is, en voor een deel volgt hij uit de wet zelf.

  1. Vraag de verklaring op. Het systeem moet bij importeur en distributeur vergezeld gaan van de verklaring (artikel 23 lid 1 onder c en artikel 24 lid 1). Naar onze lezing mag een gemeente die rechtstreeks van de aanbieder koopt, dezelfde verklaring verwachten.
  2. Leg de verklaring naast wat u koopt. Klopt de naam en versie (punt 1) met wat er geleverd wordt? Is de aanbieder dezelfde partij als waarmee u contracteert (punt 2)? Staat er een AVG-verklaring in (punt 5)? Is de verklaring gedateerd en ondertekend door iemand met een functie (punt 8)? Staat er bij interne controle geen aangemelde instantie, en bij biometrie wel een met een certificaat als de route van bijlage VII is gevolgd, wat bij biometrie zonder toegepaste geharmoniseerde normen of gemeenschappelijke specificaties nodig is (punt 7, artikel 43 lid 1)?
  3. Zoek de CE-markering in de interface. Bij een webapplicatie hoort naar onze lezing een digitale markering die de consulent kan vinden (artikel 48 lid 2).
  4. Controleer de registratie. Als overheidsinstantie gebruikt de gemeente een bijlage III-systeem niet als het niet in de EU-databank staat, en meldt zij dat aan de aanbieder of distributeur (artikel 26 lid 8). Daarna registreert zij zichzelf, selecteert zij het systeem en registreert zij haar gebruik (artikel 49 lid 3).
  5. Spreek af wat er bij een nieuwe versie gebeurt. Laat de leverancier contractueel melden wanneer een substantiële wijziging een nieuwe beoordeling en een nieuwe verklaring vraagt, en de nieuwe verklaring meesturen. Zie AI-inkoopcontracten en een AI-leverancier beoordelen.

Daarmee is de gemeente er niet. Zij gebruikt het systeem volgens de gebruiksinstructies, wijst menselijk toezicht toe en monitort de werking (artikel 26 lid 1, 2 en 5). Zij gebruikt de informatie van artikel 13 voor haar DPIA (artikel 26 lid 9). En omdat zij een publiekrechtelijke instelling is die een bijlage III-systeem gebruikt, maakt zij een grondrechteneffectbeoordeling (artikel 27). Wat artikel 26 verder vraagt, staat in de plichten van de gebruiksverantwoordelijke. Voor dit soort systemen in het bijzonder: fraudesignalen in de bijstand.

Als de gemeente zelf bouwt

Bouwt een gemeente het model zelf of laat zij het bouwen, en stelt zij het onder haar eigen naam in gebruik, dan is zij aanbieder: de definitie vraagt beide (artikel 3 punt 3). In gebruik stellen omvat ook de levering voor eigen gebruik (artikel 3 punt 11). Naar onze lezing heeft het systeem dan ook een verklaring en een CE-markering nodig, al wordt het nooit verkocht: artikel 16 onder g en h maakt geen onderscheid tussen verkopen en zelf gebruiken.

Voor de gemeente betekent dat drie praktische dingen. Zij bepaalt wie namens haar tekent (bijlage V, punt 8), en legt vast op grond van welke bevoegdheid. Zij tekent de AVG-verklaring van punt 5 over haar eigen systeem, dus naar onze lezing pas als de DPIA en de toets op de grondslag rond zijn. En zij registreert twee keer: als aanbieder zichzelf en het systeem (artikel 49 lid 1), en als gebruiksverantwoordelijke haar gebruik (artikel 49 lid 3). De digitale CE-markering komt in de applicatie van de consulenten.

Het model valt naar onze lezing onder bijlage III punt 5 onder a: het beoordeelt of mensen in aanmerking komen voor essentiële overheidsuitkeringen. Omdat het aanvragers profileert, kan de gemeente zich naar onze lezing niet beroepen op de uitzondering van artikel 6 lid 3.

Voorbeeld 2: de bank

Een bank die zelf een model ontwikkelt om de kredietwaardigheid van particulieren te beoordelen, is aanbieder van een hoog-risicosysteem uit bijlage III punt 5 onder b. Zij volgt de interne controle (artikel 43 lid 2), stelt de verklaring op, brengt een digitale CE-markering aan in de applicatie waarin acceptanten met het model werken, en registreert zich en het systeem in de EU-databank (artikel 49 lid 1). Omdat de bank het model ook zelf gebruikt, is zij daarnaast gebruiksverantwoordelijke en maakt zij vóór het gebruik een grondrechteneffectbeoordeling (artikel 27 lid 1, bijlage III punt 5 onder b); voor bijlage III-systemen geldt die plicht vanaf 2 december 2027.

Het financiële recht verandert daar weinig aan. Artikel 47 lid 3 vraagt één gezamenlijke verklaring alleen als andere harmonisatiewetgeving ook een EU-conformiteitsverklaring vereist. Naar onze lezing is dat bij een intern kredietmodel niet zo, en schrijft de bank dus een verklaring onder de AI Act alleen. De bijzondere regel voor financiële instellingen in artikel 18 lid 3 gaat over het bewaren van de technische documentatie, niet over de verklaring. De verklaring houdt de bank naar onze lezing tien jaar beschikbaar volgens artikel 47 lid 1 en artikel 18 lid 1 onder e.

Koopt de bank het model in bij een fintech, dan draait het om. De bank is gebruiksverantwoordelijke en heeft geen plicht van artikel 26 lid 8, want die geldt alleen voor overheidsinstanties. De vragen uit de inkoopcheck hierboven zijn naar onze lezing wel even nuttig. Zit de fintech buiten de EU, dan moet er een gemachtigde zijn die de verklaring heeft nagekeken (artikel 22), en controleert de importeur de markering en de verklaring (artikel 23). Als gebruiksverantwoordelijke van een systeem uit bijlage III punt 5 onder b maakt de bank daarnaast een grondrechteneffectbeoordeling (artikel 27 lid 1). Hoe bankregels zich verder tot de AI Act verhouden, staat in de EBA-mapping voor de financiële sector en AI bij kredietbeslissingen.

Vanaf wanneer?

Artikel 47 lid 1 en artikel 48 zijn zelf als plicht geschreven en staan in afdeling 5 van hoofdstuk III. Die afdeling staat in geen van de uitzonderingen van artikel 113, derde alinea. Zij valt daarmee onder de algemene toepassingsdatum van 2 augustus 2026 (artikel 113, tweede alinea). Naar onze lezing krijgen zij pas voorwerp zodra er een AI-systeem met een hoog risico bestaat: de indeling via artikel 6, lid 2, en bijlage III geldt vanaf 2 december 2027, via artikel 6, lid 1, en bijlage I vanaf 2 augustus 2028 (artikel 113, derde alinea, punt c, zoals vervangen door artikel 1, punt 40, van Verordening (EU) 2026/1744). Vanaf diezelfde data gelden ook artikel 16 onder g en h en de eisen van afdeling 2. Wie vanaf 2 december 2027 een bijlage III-systeem in de handel brengt of in gebruik stelt, heeft naar die lezing op dat moment de verklaring en de markering nodig.

Is een systeem vóór die datum in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan gelden de hoog-risicoplichten pas als het daarna aanzienlijke wijzigingen in zijn ontwerp ondergaat. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van systemen die bedoeld zijn voor gebruik door overheidsinstanties, moeten uiterlijk op 2 augustus 2030 aan de verordening voldoen (artikel 111 lid 2, zoals gewijzigd door artikel 1, punt 39, van Verordening (EU) 2026/1744). Draait het bijstandsmodel al vóór 2 december 2027 bij gemeenten, dan geldt voor de leverancier en voor die gemeenten dus uiterlijk 2 augustus 2030, of eerder als het model aanzienlijk wordt gewijzigd. Overweging 39 van Verordening (EU) 2026/1744 verduidelijkt dat die regel per type en model werkt: is vóór de datum ten minste één eenheid van een type en model rechtmatig in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan vallen andere eenheden van hetzelfde type en model ook onder de overgangsregel, zolang het ontwerp ongewijzigd blijft.

Boetes

De verordening noemt artikel 47 en 48 niet zelf in de boeteregeling. Zij komen er via de plichten van de rollen in. Voor de niet-naleving van de verplichtingen van aanbieders op grond van artikel 16, van gemachtigden op grond van artikel 22, van importeurs op grond van artikel 23, van distributeurs op grond van artikel 24 en van gebruiksverantwoordelijken op grond van artikel 26 gelden administratieve geldboeten tot 15 miljoen euro of, voor een onderneming, tot 3 procent van de wereldwijde jaaromzet als dat hoger is (artikel 99 lid 4 onder a tot en met e). Voor kmo's en start-ups geldt het laagste van de twee (lid 6), sinds de Omnibus ook voor kleine midcapondernemingen (lid 6 bis, ingevoegd door artikel 1, punt 38, van Verordening (EU) 2026/1744). Of een gemeente een AI Act-boete kan krijgen, bepaalt elke lidstaat zelf (lid 8); in Nederland is dat nog niet bij wet geregeld. Zie boetes onder de AI Act en de AVG voor gemeenten.

Los daarvan verplicht artikel 30 lid 6 van Verordening (EG) nr. 765/2008 de lidstaten om op te treden tegen oneigenlijk gebruik van de CE-markering en daarvoor sancties vast te stellen.

Wat u nu doet

  1. Stel vast of u aanbieder bent. Ontwikkelt u het systeem of laat u het ontwikkelen, en brengt u het onder uw eigen naam of merk in de handel of stelt u het zo in gebruik (artikel 3 punt 3)? Of zet u uw naam op een gekocht systeem of wijzigt u het substantieel (artikel 25 lid 1)? Dan stelt u de verklaring op en brengt u de markering aan. Gebruikt u alleen een gekocht systeem, dan niet.
  2. Maak een verklaring per versie. Neem de acht punten van bijlage V op, met een ondubbelzinnig versiekenmerk dat ook in de registratie en de gebruiksinstructies staat.
  3. Wijs de ondertekenaar aan. Leg vast wie namens uw organisatie tekent en dat die pas tekent als de beoordeling en de technische documentatie rond zijn.
  4. Onderbouw de AVG-verklaring. Punt 5 vraagt een verklaring over de AVG. Zorg dat u kunt laten zien waarop die rust.
  5. Kies de vorm van de markering. Fysiek op een product, digitaal in de interface bij een systeem dat alleen digitaal wordt aangeboden, met het nummer van de aangemelde instantie als die betrokken was.
  6. Regel vertaling, bewaring en actualisering. Vertaal voor elke lidstaat waar u levert, bewaar tien jaar en maak een nieuwe verklaring bij elke substantiële wijziging.
  7. Bent u gebruiksverantwoordelijke? Vraag de verklaring, zoek de markering, controleer de registratie en spreek af dat u elke nieuwe verklaring krijgt.

Twijfelt u of uw systeem hoog risico is en of u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke bent? Met de casus-check beschrijft u de toepassing in een paar vragen en ziet u welke AI Act- en AVG-plichten in beeld komen.

Veelgestelde vragen over de EU-conformiteitsverklaring en de CE-markering

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven

Bijbehorende verplichtingen

Geschreven door

Zahed Ashkara, freelance AI- en privacyconsultant en jurist

Zahed Ashkara

Freelance AI- en privacyconsultant en jurist · AI-governance en -veiligheid

Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyconsultant en jurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als AI governance consultant, privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren, of boeken een incompany-training. Hij richt zich op AI-governance en -veiligheid, ook van AI-agents. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.

Volg via LinkedInBekijk expertprofiel

Gebruik deze bronnen ook in uw AI-assistent: Praxikon in Claude en andere assistenten

Praktijkverhalen

Ontdek hoe organisaties dit in de praktijk toepassen

Gerelateerde artikelen

Het systeem voor kwaliteitsbeheer bij hoog-risico-AI: wat artikel 17 van de AI Act van aanbieders vraagt

Wie een AI-systeem met een hoog risico aanbiedt, moet een systeem voor kwaliteitsbeheer hebben dat de naleving van de AI Act waarborgt, vastgelegd in schriftelijke beleidslijnen, procedures en instructies (artikel 17). Die plicht rust op de aanbieder, niet op de organisatie die een gekocht systeem alleen gebruikt. Wat de dertien onderdelen van lid 1 vragen, wat de Digital Omnibus veranderde voor kmo's en kleine midcaps, hoe sectorale kwaliteitssystemen en de governance van banken meetellen, wat EN 18286:2026 wel en niet bewijst, en hoe het samenhangt met artikel 9, 10, 11, 12, 72 en 73, met een gemeente die zelf bouwt en een bank als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 17Kwaliteitsbeheer

Technische documentatie bij hoog-risico-AI: wat artikel 11 en bijlage IV van de AI Act van aanbieders vragen

Wie een AI-systeem met een hoog risico aanbiedt, stelt technische documentatie op voordat het systeem in de handel komt of in gebruik wordt gesteld, houdt die actueel en bewaart haar tien jaar (artikel 11 en 18). De documentatie bevat ten minste de negen onderdelen van bijlage IV. Wat die onderdelen vragen, wat de Digital Omnibus veranderde voor kmo's en kleine midcaps, hoe één documentatieset werkt bij producten uit bijlage I, hoe het samenhangt met artikel 9, 10, 12, 13, 15, 17, 43, 47 en 72, en wat een gebruiksverantwoordelijke wel en niet van haar leverancier kan vragen, met een gemeente die zelf bouwt en een bank als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 11Bijlage IV

De plichten van de gebruiksverantwoordelijke bij hoog-risico-AI: wat artikel 26 van de AI Act vraagt

Wie een AI-systeem met een hoog risico gebruikt, heeft twaalf leden aan eigen plichten (artikel 26 AI Act): gebruik volgens de instructies, menselijk toezicht door bekwame mensen, goede inputdata, monitoren en melden, logs bewaren, werknemers en betrokkenen informeren, registreren als overheid, de DPIA voeden en samenwerken met de autoriteiten. Wat elk lid vraagt, wat de Digital Omnibus wel en niet veranderde, de regels voor banken en verzekeraars, het verschil met de aanbieder, en hoe de FRIA en het recht op uitleg aansluiten, met een gemeente, een bank en een werkgever als voorbeelden.

EU AI ActArtikel 26Gebruiksverantwoordelijke