Wie wil weten of een AI-systeem onder de AI Act een hoog risico heeft, kijkt meestal eerst naar bijlage III: staat het gebruik op de lijst, of niet? Maar die lijst ligt niet vast. Artikel 7 geeft de Europese Commissie de bevoegdheid om gebruiksgevallen toe te voegen, te wijzigen en te schrappen. En wie wel op de lijst staat, krijgt met artikel 8 een korte bepaling over wat "voldoen aan de eisen" in de praktijk betekent.
Stel: een gemeente gebruikt een systeem dat aanvragen voor een exploitatievergunning voor horeca sorteert. Het systeem geeft per aanvraag een score voor de betrouwbaarheid van de aanvrager en een advies of een uitgebreidere toets nodig is; een medewerker beslist. De leverancier levert hetzelfde platform ook voor de beoordeling van aanvragen voor bijzondere bijstand. De privacyadviseur vraagt: "Het vergunningensysteem staat nu niet in bijlage III. Kan dat veranderen, en hoe snel? En wat moet de leverancier straks precies doen om aan de eisen te voldoen?" Het voorbeeld is verzonnen.
In het kort
De Commissie kan bijlage III met een gedelegeerde handeling wijzigen. Toevoegen of wijzigen mag alleen als het AI-systeem bedoeld is voor een van de gebieden die al in bijlage III staan, en een risico vormt dat gelijk is aan of groter is dan dat van de systemen die er al op staan (artikel 7 lid 1). De Commissie weegt daarbij elf criteria, zoals het beoogde doel, de soort gegevens, de afhankelijkheid van de betrokkenen en de vraag of een uitkomst nog te herstellen is (lid 2). Schrappen kan als een systeem geen significant risico meer vormt en het algemene beschermingsniveau niet daalt (lid 3). Een nieuw gebied (in de wet: gebiedsrubriek) toevoegen kan niet met artikel 7; daarvoor is een wijziging van de verordening nodig, en de Commissie evalueert die vraag uiterlijk op 2 augustus 2028 en daarna om de vier jaar (artikel 112 lid 2). Elk jaar beoordeelt de Commissie of bijlage III moet worden gewijzigd (artikel 112 lid 1). In haar eerste verslag van 20 mei 2026 (COM(2026) 234) zag zij nog geen aanleiding, maar zij houdt onder meer systemen voor sociale uitkeringen en huisvesting, huurdersscreening, andere verzekeringen dan leven en ziektekosten en vergunningverlening door overheden in de gaten. Bij onze controle op 18 november 2026 vermeldde EUR-Lex geen gedelegeerde handeling die bijlage III wijzigt. Artikel 8 bepaalt dat een AI-systeem met een hoog risico aan de eisen van artikel 9 tot en met 15 voldoet, rekening houdend met het beoogde doel en de algemeen erkende stand van de techniek, en met het systeem voor risicobeheer als basis (lid 1). Bij een product uit bijlage I, afdeling A, zorgt de aanbieder dat het product volledig voldoet aan alle toepasselijke vereisten van die harmonisatiewetgeving, en mag hij de test- en rapportageprocessen en documentatie integreren in wat die productwetgeving al vraagt (lid 2). De Digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744) wijzigde artikel 7, artikel 8 en bijlage III niet, maar verplaatste machines van afdeling A naar afdeling B van bijlage I. De eisen gelden voor bijlage III-systemen vanaf 2 december 2027.
Dit stuk gaat over de vraag of de lijst kan veranderen en over wat voldoen aan de eisen inhoudt. Hoe u nu bepaalt of een systeem onder bijlage III valt, en wanneer de uitzondering van artikel 6 lid 3 geldt, staat in het filter van artikel 6 lid 3. Wat de eisen zelf vragen, leest u in de stukken over risicobeheer onder artikel 9, technische documentatie onder artikel 11, gebruiksinstructies onder artikel 13 en nauwkeurigheid en robuustheid onder artikel 15.
Waar deze artikelen staan
Artikel 7 staat in afdeling 1 van hoofdstuk III, samen met artikel 6: de afdeling over de indeling van AI-systemen als hoog risico. Artikel 6 lid 2 bepaalt dat de systemen uit bijlage III een hoog risico hebben; artikel 7 regelt hoe die bijlage kan veranderen. Artikel 8 opent afdeling 2, met de eisen voor AI-systemen met een hoog risico. De eisen zelf staan in artikel 9 (risicobeheer) tot en met artikel 15 (nauwkeurigheid, robuustheid en cyberbeveiliging). Artikel 8 is de kop daarboven: het zegt hoe die eisen moeten worden toegepast.
Er zijn twee routes naar hoog risico. Route 1 loopt via artikel 6 lid 1 en bijlage I: het AI-systeem is een veiligheidscomponent van een product, of zelf een product, onder Europese productwetgeving, en dat product moet een conformiteitsbeoordeling door een derde partij ondergaan. Route 2 loopt via artikel 6 lid 2 en bijlage III: het beoogde doel valt onder een van de gebruiksgevallen in de acht gebieden. Artikel 7 gaat alleen over route 2. Artikel 8 lid 1 geldt voor beide routes, behalve bij producten uit bijlage I, afdeling B (artikel 2 lid 2); artikel 8 lid 2 gaat over producten uit bijlage I, afdeling A.
Artikel 7: hoe bijlage III kan veranderen
Het instrument. De Commissie wijzigt bijlage III met een gedelegeerde handeling volgens artikel 97. Dat is geen wetswijziging door het Europees Parlement en de Raad, maar een handeling van de Commissie die alleen in werking treedt als het Europees Parlement en de Raad binnen drie maanden na de kennisgeving geen bezwaar maken; op hun initiatief wordt die termijn met drie maanden verlengd (artikel 97 lid 6). Vóór de vaststelling raadpleegt de Commissie de deskundigen die elke lidstaat aanwijst (lid 4). De bevoegdheid geldt voor vijf jaar vanaf 1 augustus 2024 en wordt stilzwijgend verlengd met termijnen van dezelfde duur, tenzij het Europees Parlement of de Raad zich daartegen verzet (lid 2). Het Europees Parlement en de Raad kunnen haar ook te allen tijde intrekken (lid 3).
Toevoegen of wijzigen: twee voorwaarden. De Commissie mag gebruiksgevallen aan bijlage III toevoegen of bestaande gebruiksgevallen wijzigen als aan beide voorwaarden is voldaan (artikel 7 lid 1):
- de AI-systemen zijn bedoeld om te worden gebruikt op een van de gebieden die in bijlage III staan (onder a);
- de AI-systemen vormen een risico op schade voor de gezondheid en veiligheid, of nadelige effecten op de grondrechten, dat gelijk is aan of groter is dan het risico van de AI-systemen met een hoog risico die al in bijlage III staan (onder b).
De eerste voorwaarde is een harde grens. De acht gebieden zijn: biometrie; kritieke infrastructuur; onderwijs en beroepsopleiding; werkgelegenheid, personeelsbeheer en toegang tot zelfstandige arbeid; toegang tot en gebruik van essentiële particuliere en publieke diensten en uitkeringen; rechtshandhaving; migratie-, asiel- en grenstoezichtsbeheer; en rechtsbedeling en democratische processen. Een gebruik dat buiten die gebieden valt, kan de Commissie niet via artikel 7 op de lijst zetten. De tweede voorwaarde is een vergelijking: niet de vraag of een systeem nieuw of omstreden is, maar of het risico even groot is als dat van wat er al op staat. De Commissie zegt het in haar eerste verslag onder artikel 112 zelf zo: de drempel is niet louter technologische nieuwheid of bezorgdheid van het publiek, maar een aantoonbaar en vergelijkbaar risico (COM(2026) 234, punt 21).
De elf criteria. Bij de beoordeling van de tweede voorwaarde houdt de Commissie rekening met (artikel 7 lid 2):
| Criterium | Waar het om gaat |
|---|---|
| a) | Het beoogde doel van het AI-systeem |
| b) | De mate waarin het systeem is gebruikt of waarschijnlijk zal worden gebruikt |
| c) | De aard en hoeveelheid van de gegevens, met name of bijzondere categorieën persoonsgegevens worden verwerkt |
| d) | Hoe autonoom het systeem handelt, en of een mens beslissingen of aanbevelingen die tot schade kunnen leiden terzijde kan schuiven |
| e) | Of het gebruik al schade of aanzienlijke zorgen heeft veroorzaakt, bijvoorbeeld blijkend uit verslagen of gedocumenteerde beweringen bij de nationale bevoegde autoriteiten |
| f) | De potentiële omvang van de schade: intensiteit, aantal getroffen personen, onevenredige gevolgen voor een groep |
| g) | Hoe afhankelijk de betrokkenen zijn van de uitkomst, met name als zij er om praktische of juridische redenen niet van kunnen afzien |
| h) | Een onevenwichtige machtsverhouding of een kwetsbare positie ten opzichte van de gebruiksverantwoordelijke, door status, autoriteit, kennis, economische of sociale omstandigheden of leeftijd |
| i) | Of de uitkomst gemakkelijk kan worden rechtgezet of omgekeerd; een uitkomst met nadelige effecten op gezondheid, veiligheid of grondrechten geldt niet als eenvoudig te herstellen |
| j) | De omvang en waarschijnlijkheid van het voordeel van het systeem voor personen, groepen of de samenleving |
| k) | Of het bestaande Unierecht al voorziet in doeltreffende beroepsmogelijkheden (met uitzondering van schadevergoeding) en in doeltreffende maatregelen om de risico's te voorkomen of aanzienlijk te beperken |
De Commissie heeft bij het toepassen van die criteria een zekere beoordelingsmarge, mits zij de criteria naar behoren meeweegt (COM(2026) 234, punt 20). Dezelfde methode en criteria liggen volgens overweging 52 ook al onder de huidige lijst.
Schrappen. De Commissie mag een AI-systeem met een hoog risico uit bijlage III schrappen als aan beide voorwaarden is voldaan: het systeem vormt, gelet op de criteria van lid 2, geen significant risico meer voor de grondrechten, de gezondheid of de veiligheid, en de schrapping leidt niet tot een lager algeheel beschermingsniveau onder het Unierecht (artikel 7 lid 3).
Wat artikel 7 wel en niet kan. De eerste rij hieronder valt onder artikel 7; de drie andere vallen buiten die bevoegdheid.
| Wat verandert | Instrument | Bepaling |
|---|---|---|
| Een gebruiksgeval binnen de acht gebieden toevoegen, wijzigen of schrappen | Gedelegeerde handeling van de Commissie | Artikel 7 lid 1 en 3, artikel 97 |
| De voorwaarden van het filter in artikel 6 lid 3 aanvullen, wijzigen of schrappen | Gedelegeerde handeling van de Commissie | Artikel 6 lid 6 tot en met 8, artikel 97 |
| Een bestaande gebiedsrubriek uitbreiden of een nieuwe gebiedsrubriek (een nieuw gebied) toevoegen | Wijziging van de verordening door het Europees Parlement en de Raad, op voorstel van de Commissie | Artikel 112 lid 2 onder a en lid 10 |
| De lijst van verboden praktijken in artikel 5 wijzigen | Wijziging van de verordening | Artikel 112 lid 1 en lid 10; COM(2026) 234, punt 14 |
Wijzigingen van het filter van artikel 6 lid 3 moeten samenhangen met de gedelegeerde handelingen onder artikel 7 lid 1 en mogen het algemene beschermingsniveau niet verlagen (artikel 6 lid 8). Een gedelegeerde handeling onder artikel 7 en een onder artikel 6 kunnen dus samen bepalen of een systeem in de praktijk hoog risico is.
Artikel 112: de jaarlijkse toets en het eerste verslag
De Commissie beoordeelt vanaf de inwerkingtreding van de verordening tot het einde van de delegatieperiode van artikel 97 eenmaal per jaar of de lijst van bijlage III en de lijst van verboden praktijken in artikel 5 moeten worden gewijzigd, en deelt de bevindingen mee aan het Europees Parlement en de Raad (artikel 112 lid 1). Daarnaast evalueert zij uiterlijk op 2 augustus 2028 en daarna om de vier jaar of bestaande gebiedsrubrieken moeten worden uitgebreid of nieuwe aan bijlage III moeten worden toegevoegd (lid 2 onder a). Het AI-bureau ontwikkelt daarvoor een objectieve en participatieve methode (lid 11), en waar nodig dient de Commissie voorstellen tot wijziging van de verordening in (lid 10).
Het eerste verslag onder lid 1 is COM(2026) 234 van 20 mei 2026. De Commissie raadpleegde de lidstaten via subgroepen van de AI-board (punt 24 en 26, met voetnoot 7), hield van 6 juni tot en met 18 juli 2025 een raadpleging met 547 reacties (punt 38 en 39), en analyseerde 3.791 incidenten uit de AI-incidentendatabase van de OESO (punt 50). De uitkomst voor bijlage III:
- Geen wijziging nu. Veel lidstaten zagen geen noodzaak om bijlage III te wijzigen, en zeven bevestigden dat schriftelijk; zij vonden het voorbarig zolang de regels voor hoog risico nog niet gelden en de richtsnoeren over de indeling nog niet klaar zijn (punt 31 en 32). Voorgestelde gebruiksgevallen die de Commissie toetste, haalden de drempel van artikel 7 niet of vielen al onder de bijlage (punt 45).
- Wel in de gaten gehouden. Bij punt 5 van bijlage III noemt het verslag systemen bij de overheid voor sociale uitkeringen en sociale huisvesting, huurdersscreening en de toegang tot particuliere diensten zoals telecom en nutsvoorzieningen, andere verzekeringen dan leven en ziektekosten (zoals motorrijtuigen-, beroepsaansprakelijkheids-, opstal- en invaliditeitsverzekeringen) en besluiten in noodsituaties (punt 46). Verder: AI-chatbots voor zelfhulp en AI-companions, AI bij incasso en schuldinvordering, en een bredere lezing van kritieke infrastructuur (punt 34, 35 en 46).
- Vergunningen door overheden. Eén lidstaat stelde voor om AI-systemen op te nemen waarmee overheden vergunningaanvragen behandelen, zoals voor een rijbewijs, een vuurwapen- en munitievergunning of het werken met explosieven. Volgens de Commissie is er vooralsnog nauwelijks bewijs dat zulke gebruiksgevallen op basis van de criteria van artikel 7 als hoog risico moeten worden aangemerkt; zij blijft de risico's monitoren (punt 37).
Het verslag laat de evaluatie van de gebieden zelf buiten beschouwing, omdat die pas uiterlijk op 2 augustus 2028 moet (punt 5). Het kondigt de volgende jaarlijkse beoordeling aan voor 2026 (punt 63). Een tweede verslag hebben wij bij onze controle op 18 november 2026 niet gevonden. Op de documentpagina van de AI Act op EUR-Lex stond die dag één wijzigingshandeling: Verordening (EU) 2026/1744. Een gedelegeerde handeling die bijlage III wijzigt, stond er niet bij.
Wat de Digitale omnibus inzake AI veranderde
Verordening (EU) 2026/1744, de Digitale omnibus inzake AI, somt in artikel 1 de bepalingen van de AI Act op die zij wijzigt. Artikel 7, artikel 8 en bijlage III staan daar niet bij, en in de geconsolideerde tekst van 27 juli 2026 staan bij deze bepalingen geen wijzigingsmarkeringen. Wel gewijzigd, en relevant voor dit onderwerp:
- Artikel 97. De leden 2, 3 en 6 zijn vervangen (artikel 1, punt 37). Voor artikel 7 verandert daarmee niets: de bevoegdheid loopt nog steeds vijf jaar vanaf 1 augustus 2024, en de bezwaartermijn is nog steeds drie maanden, te verlengen met drie. Nieuw zijn de bevoegdheden voor artikel 2 lid 13 en artikel 30 lid 2, vanaf 27 juli 2026.
- Artikel 6 en artikel 3 punt 14. In artikel 6 zijn drie leden ingevoegd die route 1 verduidelijken (artikel 1, punt 8). Lid 1 bis en 1 ter gaan over de veiligheidscomponent: een AI-systeem dat uitsluitend dient voor niet-veiligheidsgerelateerde gebruikersondersteuning, prestatieoptimalisatie, efficiëntie, automatisering, gemak of kwaliteitscontrole, is geen veiligheidscomponent, tenzij het falen of gebrekkig functioneren ervan de gezondheid en veiligheid in gevaar brengt. Lid 1 quater gaat over de voorwaarde van lid 1 onder b: een product dat alleen vanwege andere risico's dan voor gezondheid en veiligheid, zoals radiospectrum of elektromagnetische interferentie, een conformiteitsbeoordeling door een derde moet ondergaan, voldoet niet aan die voorwaarde. Ook de definitie van veiligheidscomponent in artikel 3 punt 14 is gewijzigd (artikel 1, punt 4). Bijlage III en het filter van artikel 6 lid 3 bleven gelijk.
- Bijlage I. Machines zijn uit afdeling A gehaald: de oude Machinerichtlijn 2006/42/EG is geschrapt, en de Machineverordening (EU) 2023/1230 staat nu in afdeling B (artikel 1, punt 41). Voor afdeling B gelden uit de AI Act alleen artikel 6 lid 1, artikel 60 bis en de artikelen 102 tot en met 112, en de artikelen 57 tot en met 59 voor zover de eisen voor hoog-risico-AI in die productwetgeving zijn opgenomen (artikel 2 lid 2, zoals vervangen door artikel 1, punt 2). Artikel 8 lid 2 geldt voor machines dus niet meer. De Commissie neemt de AI-eisen in plaats daarvan met gedelegeerde handelingen op in bijlage III bij de Machineverordening; die handelingen zijn uiterlijk op 2 augustus 2028 van toepassing (artikel 3, punt 1, van Verordening (EU) 2026/1744).
- Artikel 2 lid 13. Voor systemen via route 1 kan de toepassing van eisen of plichten uit artikel 9 tot en met 15 en 17 tot en met 25 worden beperkt, voor zover de productwetgeving van bijlage I, afdeling A, een gelijkwaardige of hogere bescherming biedt en het algemene beschermingsniveau niet daalt. De Commissie stelt daarvoor uiterlijk op 2 augustus 2027 gedelegeerde handelingen vast (artikel 1, punt 3).
- Richtsnoeren over integratie. De Commissie maakt uiterlijk op 1 augustus 2027 richtsnoeren bekend over de praktische uitvoering van artikel 8 lid 2, artikel 9 lid 10 en artikel 17 lid 3, om dubbel werk te voorkomen (artikel 96 lid 1, eerste alinea, onder g, ingevoegd door artikel 1, punt 36).
- De toepassingsdata in artikel 113, derde alinea, punt c (artikel 1, punt 40), zie hieronder.
Artikel 8 lid 1: wat voldoen aan de eisen betekent
De hoofdregel. AI-systemen met een hoog risico moeten voldoen aan de eisen van afdeling 2, "rekening houdend met hun beoogde doel en de algemeen erkende stand van de techniek op het gebied van AI en AI-gerelateerde technologieën". Bij het waarborgen van de naleving wordt rekening gehouden met het systeem voor risicobeheer van artikel 9 (artikel 8 lid 1).
In die ene zin zitten drie dingen.
- Alle eisen, op het systeem toegesneden. Het systeem moet voldoen aan artikel 9 tot en met 15: risicobeheer, data en datagovernance, technische documentatie, logging, transparantie en gebruiksinstructies, menselijk toezicht, en nauwkeurigheid, robuustheid en cyberbeveiliging. Het beoogde doel bepaalt wat dat concreet vraagt. Naar onze lezing betekent dat niet dat een aanbieder eisen mag overslaan, wel dat hij per eis bepaalt hoe die voor dit doel wordt ingevuld: welke nauwkeurigheid nodig is, welke groepen in de data vertegenwoordigd moeten zijn, welk toezicht past.
- De stand van de techniek, niet de perfectie. De maatregelen moeten rekening houden met de algemeen erkende stand van de techniek op het gebied van AI, en evenredig en doeltreffend zijn (overweging 64). Geharmoniseerde normen zijn de gewone manier om die stand van de techniek vast te leggen: een systeem dat voldoet aan een geharmoniseerde norm waarvan de referentie in het Publicatieblad is bekendgemaakt, wordt geacht aan de eisen van afdeling 2 te voldoen, voor zover de norm die eisen dekt (artikel 40 lid 1). Met Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274 van 12 oktober 2026 is de referentie van EN 18286:2026 bekendgemaakt; het besluit is op 14 oktober 2026 in het Publicatieblad verschenen en trad die dag in werking, en het vermoeden van conformiteit geldt vanaf die bekendmaking (artikel 2 en overweging 6 van het besluit). Het besluit noemt in overweging 1 artikel 40, maar zegt niet welke eisen van de AI Act de norm dekt. De norm gaat over kwaliteitsbeheersystemen voor aanbieders, inclusief processen voor monitoring na het in de handel brengen (overweging 3 van het besluit), het onderwerp van artikel 17. Ga er niet van uit dat zij de eisen van artikel 9 tot en met 15 afdekt. Naar onze lezing is de stand van de techniek een bewegend punt: wat vandaag erkend is, kan over twee jaar achterhaald zijn. Naar onze lezing vragen het doorlopende risicobeheer (artikel 9 lid 2) en de monitoring na het in de handel brengen (artikel 72) daarom dat de aanbieder zijn maatregelen periodiek herijkt.
- Risicobeheer als ruggengraat. Het systeem voor risicobeheer is een doorlopend en gepland iteratief proces gedurende de hele levensduur van het systeem, met periodieke systematische toetsing en actualisering (artikel 9 lid 2). Artikel 8 maakt daar het vertrekpunt van: de keuzes bij de andere eisen volgen uit de risico's die het risicobeheer vaststelt.
Artikel 8 lid 2: samenloop met productwetgeving
Volledige naleving van alles. Bevat een product een AI-systeem waarop zowel de AI Act als de productwetgeving van bijlage I, afdeling A, van toepassing is, dan zorgt de aanbieder dat het product volledig voldoet aan alle toepasselijke vereisten van die productwetgeving (artikel 8 lid 2, eerste zin). Afdeling A noemt na de Omnibus onder meer speelgoed, liften, radioapparatuur, drukapparatuur, persoonlijke beschermingsmiddelen, medische hulpmiddelen en medische hulpmiddelen voor in-vitrodiagnostiek.
De keuze om te integreren. Om consistentie te waarborgen, dubbel werk te voorkomen en de extra lasten zo klein mogelijk te houden, mag de aanbieder de test- en rapportageprocessen, informatie en documentatie die de AI Act vraagt, opnemen in de documentatie en procedures die de productwetgeving al vereist (lid 2, tweede zin). Het is een keuze, geen plicht. De AI Act voegt eisen toe voor risico's die de productwetgeving niet dekt; volgens overweging 64 kunnen machines of medische hulpmiddelen met een AI-systeem risico's inhouden die de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen van de productwetgeving niet afdekken. Integreren betekent dus samenvoegen, niet vervangen: de AI-eisen moeten in het geïntegreerde proces terug te vinden zijn.
Artikel 8 lid 2 staat niet alleen. Drie verwante bepalingen werken dezelfde gedachte uit:
| Bepaling | Wat mag | Voor wie |
|---|---|---|
| Artikel 9 lid 10 | Het risicobeheer onder de AI Act laten opgaan in of combineren met de risicobeheerprocedures onder ander Unierecht | Aanbieders die onder ander Unierecht eisen voor interne risicobeheerprocessen hebben |
| Artikel 11 lid 2 | Eén technisch document met de informatie van de AI Act en van de productwetgeving | Aanbieders van systemen bij een product uit bijlage I, afdeling A |
| Artikel 17 lid 3 | De elementen van het kwaliteitsbeheer opnemen in het kwaliteitsbeheersysteem onder sectoraal Unierecht | Aanbieders met plichten voor kwaliteitsbeheer of een gelijkwaardige functie onder sectoraal Unierecht |
| Artikel 17 lid 4 | Het kwaliteitsbeheer geldt als ingevoerd door de governanceregels uit het financiële recht na te leven, behalve artikel 17 lid 1 onder g, h en i (risicobeheer, monitoring na het in de handel brengen, melden van ernstige incidenten) | Aanbieders die als financiële instelling onder governance-eisen uit het Unierecht inzake financiële diensten vallen |
De Digitale omnibus inzake AI noemt artikel 8 lid 2, artikel 9 lid 10 en artikel 17 lid 3 in overweging 37 uitdrukkelijk als de mechanismen waarmee marktdeelnemers een beoordeling van AI-specifieke risico's kunnen integreren in bestaande risico- en kwaliteitsbeheersystemen. Hoe dat bij medische hulpmiddelen uitpakt, staat in medische AI onder de AI Act en de MDR; hoe de conformiteitsbeoordeling loopt, in conformiteitsbeoordeling: interne controle of aangemelde instantie.
Hoofdvoorbeeld: de gemeente, het vergunningensysteem en de leverancier
Staat het vergunningensysteem nu in bijlage III? Naar onze lezing niet. Het systeem beoordeelt geen recht op een uitkering of een essentiële overheidsdienst (bijlage III punt 5 onder a), en de gemeente handelt hier niet als rechtshandhavingsinstantie bij strafbare feiten (punt 6). Dat een lidstaat voorstelde zulke systemen aan bijlage III toe te voegen, wijst er ook op dat zij er nu niet onder vallen; de Commissie zegt dat niet met zoveel woorden (COM(2026) 234, punt 37).
Kan dat veranderen? Ja, maar de route hangt af van een vraag die de verordening niet beantwoordt: valt vergunningverlening door een gemeente binnen een van de acht gebieden, bijvoorbeeld punt 5, "toegang tot en gebruik van essentiële particuliere en publieke diensten en uitkeringen"?
- Zo ja, dan kan de Commissie het gebruiksgeval met een gedelegeerde handeling toevoegen, als het risico gelijk is aan of groter dan dat van de huidige gebruiksgevallen. Criteria die naar onze lezing voor dit systeem tellen: de aanvrager kan niet om de uitkomst heen als hij wil ondernemen (artikel 7 lid 2 onder g), de gemeente heeft gezag over de aanvrager (onder h), het soort gegevens dat wordt verwerkt, zoals gegevens over betrouwbaarheid en gedrag (onder c), en het aantal aanvragers dat wordt geraakt (onder f). Daartegenover staan het menselijk besluit (onder d) en de bezwaar- en beroepsmogelijkheden die er al zijn (onder k). Voor vergelijkbare vergunningen, zoals een rijbewijs of een vuurwapenvergunning, ziet de Commissie op dit moment nauwelijks bewijs (punt 37).
- Zo nee, dan is een nieuwe gebiedsrubriek nodig, en dat kan alleen met een wijziging van de verordening. De eerste evaluatie van de gebiedsrubrieken is er uiterlijk op 2 augustus 2028 (artikel 112 lid 2 onder a); een eventueel voorstel volgt daarna de gewone wetgevingsprocedure.
Hoe snel? Een gedelegeerde handeling treedt pas in werking als de bezwaartermijn van drie maanden (te verlengen met drie) is verstreken zonder bezwaar, of als het Europees Parlement en de Raad eerder laten weten geen bezwaar te hebben (artikel 97 lid 6). Daarvoor komen het voorbereidende werk en de raadpleging van deskundigen uit de lidstaten (lid 4). De AI Act bevat geen aparte overgangsregel voor een gebruiksgeval dat later aan bijlage III wordt toegevoegd. Artikel 111 lid 2 gaat over systemen die vóór de toepassingsdatum van hoofdstuk III in de handel zijn gebracht of in gebruik zijn gesteld; of en hoe die regel geldt voor een systeem dat pas door een latere wijziging hoog risico wordt, is een open vraag. Naar onze lezing doet een gemeente er goed aan het systeem nu al zo in te richten dat het niet onmogelijk wordt om later aan de eisen te voldoen.
Een eigen risico: het doel veranderen. Er is een snellere weg naar hoog risico, en die ligt bij de gemeente zelf. De leverancier levert het platform al voor de beoordeling van aanvragen voor bijzondere bijstand; dat gebruik valt onder bijlage III punt 5 onder a, en voor dat doel is de leverancier de aanbieder. Artikel 25 lid 1 onder c speelt pas als de gemeente het vergunningensysteem gebruikt buiten het doel dat de leverancier heeft bepaald. Wijzigt zij het beoogde doel van een systeem dat niet als hoog risico is ingedeeld zo, dat het hoog risico wordt, bijvoorbeeld door de vergunningenmodule zelf in te zetten voor bijstandsaanvragen, dan wordt zij zelf aanbieder (artikel 25 lid 1 onder c). Naar onze lezing legt de gemeente daarom vast voor welk doel zij elk onderdeel gebruikt, en spreekt zij met de leverancier af dat het bijstandsdeel als apart systeem met een hoog risico wordt geleverd.
Wat nu al geldt: de AVG. Of het systeem hoog risico is onder de AI Act, staat los van de vraag of een DPIA nodig is. Een score voor de betrouwbaarheid van aanvragers valt naar onze lezing al snel onder punt 15 (profilering) van de lijst van de Autoriteit Persoonsgegevens van verwerkingen waarvoor een DPIA verplicht is, voor zover natuurlijke personen worden gescoord; de lijst noemt betrouwbaarheid en gedrag als voorbeelden (Stcrt. 2019, 64418, punt 15; artikel 35 lid 4 AVG). Omdat het vergunningsbesluit rechtsgevolgen heeft, is ook artikel 35 lid 3 onder a AVG van belang: een systematische en uitgebreide beoordeling van persoonlijke aspecten op basis van geautomatiseerde verwerking, waarop besluiten met rechtsgevolgen worden gebaseerd. Of de beoordeling zo uitgebreid is, hangt af van de opzet van het systeem. Wordt bijlage III later gewijzigd, dan bestaat die DPIA al. Bij een systeem met een hoog risico, zoals het bijstandsdeel, moet de gemeente als publiekrechtelijke instelling bovendien een grondrechteneffectbeoordeling doen; voor zover de DPIA een plicht daarvan al dekt, mag zij naar die delen verwijzen of ze erin opnemen (artikel 27 lid 1 en 4). Draait het bijstandsdeel al vóór 2 december 2027, dan gelden de hoog-risicoplichten, ook de grondrechteneffectbeoordeling, uiterlijk op 2 augustus 2030, of eerder als het systeem daarvoor aanzienlijk in ontwerp wordt gewijzigd (artikel 111 lid 2). Zie DPIA en FRIA naast elkaar.
De leverancier: eisen inbouwen in bestaande processen. Voor het bijstandsdeel is de leverancier aanbieder van een systeem met een hoog risico. Hij werkt al met een kwaliteitssysteem en een informatiebeveiligingssysteem volgens internationale normen, en wil de eisen van de AI Act daarin opnemen in plaats van er een tweede systeem naast te bouwen. Wat mag dat?
- Artikel 8 lid 2 helpt hem niet. Zijn software is geen product uit bijlage I, afdeling A. De integratiekeuze van lid 2 is voor hem niet beschikbaar.
- Artikel 9 lid 10 en artikel 17 lid 3 naar onze lezing ook niet, zolang hij alleen vrijwillig gecertificeerd is. Die bepalingen gaan over eisen uit Unierecht, en een vrijwillige certificering is geen Unierecht. Gelden voor hem op grond van Unierecht eisen aan risicobeheer, dan kan artikel 9 lid 10 voor dat deel wel helpen.
- Wel mag hij in de praktijk hergebruiken. Niets in de AI Act verbiedt dat hij het risicobeheer, het kwaliteitsbeheer en de documentatie onderbrengt in de processen die hij al heeft. Naar onze lezing is de toets dan niet waar de processen staan, maar of elke eis van artikel 9 tot en met 15 en van artikel 17 er aantoonbaar in terug te vinden is. Voor het kwaliteitsbeheer kan hij EN 18286:2026 gebruiken, de norm waarvan de referentie met Uitvoeringsbesluit (EU) 2026/2274 is bekendgemaakt. Het besluit noemt in overweging 1 artikel 40, maar zegt niet welke eisen van de AI Act de norm dekt; de norm gaat over kwaliteitsbeheersystemen, inclusief monitoring na het in de handel brengen. Hij gaat er beter niet van uit dat de norm ook de eisen van artikel 9 tot en met 15 afdekt.
- Afgestemd op het doel. Het beoogde doel, beoordeling van recht op bijzondere bijstand, bepaalt wat artikel 8 lid 1 vraagt. Naar onze lezing horen daar toetsen bij op groepen die vaker wisselende inkomsten hebben, gebruiksinstructies die de consulent laten zien waar het systeem minder betrouwbaar is, en menselijk toezicht dat een uitkomst echt kan weerleggen (artikel 14).
Wat de gemeente in het contract met de leverancier regelt: het beoogde doel per onderdeel van het platform; dat de leverancier meldt als een gebruiksgeval door een wijziging van bijlage III hoog risico wordt, en dan meewerkt aan naleving; en welke informatie de gemeente krijgt voor haar DPIA en, bij het bijstandsdeel, haar grondrechteneffectbeoordeling. Zie ook AI-inkoopcontracten en de FRIA voor gemeenten.
Voorbeeld 2: een verzekeraar met een eigen prijsmodel
Een verzekeraar ontwikkelt zelf een model voor risicobeoordeling en premiestelling van autoverzekeringen voor particulieren en gebruikt het in haar eigen acceptatieproces. Ook dit voorbeeld is verzonnen.
Nu geen bijlage III. Bijlage III punt 5 onder c noemt alleen risicobeoordeling en prijsstelling bij levens- en ziektekostenverzekeringen. Een autoverzekering valt er niet onder. Belanghebbenden vroegen de Commissie om ook andere essentiële verzekeringen op te nemen, met motorrijtuigenverzekeringen als voorbeeld; de Commissie houdt dat in de gaten (COM(2026) 234, punt 46).
Wel binnen een gebied. Anders dan bij de gemeente is hier geen nieuw gebied nodig: verzekeringen vallen al onder punt 5. De Commissie kan dus met een gedelegeerde handeling punt 5 onder c wijzigen of een gebruiksgeval toevoegen, als het risico gelijk is aan of groter dan dat bij levens- en ziektekostenverzekeringen. Criteria die naar onze lezing meewegen: hoeveel mensen het raakt (b en f), of klanten om de uitkomst heen kunnen (g), en welke bescherming het verzekeringsrecht al biedt (k).
Als het verandert. De verzekeraar is aanbieder, omdat zij het model zelf ontwikkelt en onder eigen naam in gebruik stelt, en tegelijk gebruiksverantwoordelijke. Als financiële instelling heeft zij integratieroutes die de leverancier van de gemeente niet heeft. Overweging 158 noemt Richtlijn 2009/138/EG (Solvabiliteit II) bij het Unierecht inzake financiële diensten; naar onze lezing valt een verzekeraar daarmee onder de regels voor financiële instellingen. Haar kwaliteitsbeheer geldt dan als ingevoerd als zij de governanceregels uit het financiële recht naleeft, behalve voor artikel 17 lid 1 onder g, h en i: het systeem voor risicobeheer, de monitoring na het in de handel brengen en de procedures voor het melden van ernstige incidenten (artikel 17 lid 4). Die drie onderdelen richt zij dus zelf in. Het risicobeheer mag zij daarbij laten opgaan in of combineren met haar bestaande risicobeheerprocedures onder het financiële recht (artikel 9 lid 10). De technische documentatie en de logs bewaart zij bij de documentatie onder het financiële recht (artikel 18 lid 3 en artikel 19 lid 2). Voor de grondrechteneffectbeoordeling hangt het af van de vorm van de wijziging. Artikel 27 lid 1 verwijst naar bijlage III, punt 5 onder b en c. Neemt de Commissie autoverzekeringen op in punt 5 onder c zelf, dan geldt artikel 27 lid 1 ook voor de verzekeraar als gebruiksverantwoordelijke. Voegt zij een nieuw punt toe, dan volgt de plicht niet uit artikel 27 lid 1 zoals het nu luidt.
Vergelijk de bank met een eigen kredietmodel: daar is het niet de vraag of de lijst verandert, want kredietwaardigheid staat al in punt 5 onder b. Zie AI bij kredietbeslissingen en, voor premies, eerlijke dynamische verzekeringspremies.
Vanaf wanneer?
Afdeling 1, 2 en 3 van hoofdstuk III zijn van toepassing vanaf 2 december 2027 voor AI-systemen die via artikel 6 lid 2 en bijlage III hoog risico zijn, en vanaf 2 augustus 2028 voor AI-systemen via artikel 6 lid 1 en bijlage I. Artikel 6 lid 5, over de richtsnoeren, valt daarbuiten (artikel 113, derde alinea, punt c, zoals vervangen door artikel 1, punt 40, van Verordening (EU) 2026/1744). Voor artikel 8 betekent dat: vanaf 2 december 2027 voor bijlage III-systemen en vanaf 2 augustus 2028 voor systemen bij producten uit bijlage I, afdeling A. Voor systemen bij producten uit bijlage I, afdeling B, geldt artikel 8 niet (artikel 2 lid 2). Artikel 7 gaat alleen over bijlage III; voor die bepaling is alleen de datum van 2 december 2027 relevant.
De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, is aan de Commissie toegekend voor vijf jaar vanaf 1 augustus 2024 (artikel 97 lid 2), en de jaarlijkse beoordeling van artikel 112 lid 1 loopt vanaf de inwerkingtreding van de verordening. Of de Commissie bijlage III vóór 2 december 2027 al met een gedelegeerde handeling zou kunnen wijzigen, zegt de verordening niet uitdrukkelijk. In de praktijk speelt die vraag nu niet: de Commissie zag in mei 2026 geen aanleiding voor een wijziging.
Is een systeem met een hoog risico vóór de toepassingsdatum van hoofdstuk III in artikel 113 in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan gelden de hoog-risicoplichten voor de operatoren daarvan pas als het daarna aanzienlijk in ontwerp wordt gewijzigd; aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van systemen die bedoeld zijn voor gebruik door overheidsinstanties, moeten uiterlijk op 2 augustus 2030 voldoen (artikel 111 lid 2, zoals vervangen door artikel 1, punt 39). Die toepassingsdatum is 2 december 2027 voor bijlage III-systemen en 2 augustus 2028 voor systemen via bijlage I. Artikel 5 blijft volgens dezelfde bepaling onverkort gelden.
Wat u nu doet
Als gebruiksverantwoordelijke, zoals een gemeente:
- Leg per systeem het beoogde doel vast en controleer het tegen de gebruiksgevallen van bijlage III, niet alleen tegen de gebieden.
- Houd een korte lijst bij van systemen die nu net buiten bijlage III vallen maar in de buurt komen, zoals de gebruiksgevallen die de Commissie in COM(2026) 234 monitort.
- Lees het jaarverslag onder artikel 112 lid 1 en de evaluatie van de gebieden uiterlijk op 2 augustus 2028, en controleer daarna of uw lijst verandert.
- Doe de DPIA nu, als de verwerking op de lijst van de AP staat of om een andere reden waarschijnlijk een hoog risico inhoudt (artikel 35 lid 1 AVG), ongeacht bijlage III.
- Wijzig het doel van een systeem niet ongemerkt. Een nieuw doel kan u aanbieder maken (artikel 25 lid 1 onder c).
- Leg in het contract vast dat de leverancier u informeert en meewerkt als een gebruiksgeval door een wijziging van bijlage III hoog risico wordt.
Als aanbieder:
- Onderbouw per eis van artikel 9 tot en met 15 hoe het beoogde doel de invulling bepaalt, en leg dat vast in de technische documentatie.
- Volg de stand van de techniek en de bekendmaking van geharmoniseerde normen, en plan een periodieke herijking van uw maatregelen in het risicobeheer.
- Integreer waar de wet het toestaat (artikel 8 lid 2, 9 lid 10, 11 lid 2, 17 lid 3 en 4), en hergebruik elders bestaande processen zonder eisen te laten vallen.
- Houd de richtsnoeren over integratie aan zodra de Commissie die bekendmaakt, uiterlijk op 1 augustus 2027 (artikel 96 lid 1 onder g).
- Heeft u een product met AI onder bijlage I, controleer dan of het nog in afdeling A staat; machines staan sinds 27 juli 2026 in afdeling B.
Twijfelt u of uw systeem nu onder bijlage III valt en welke rol u hebt? Met de casus-check beschrijft u de toepassing in een paar vragen en ziet u welke AI Act- en AVG-plichten in beeld komen.
Veelgestelde vragen over het wijzigen van bijlage III en het voldoen aan de eisen
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven