De meeste uitleg over de AI Act gaat over twee partijen: de aanbieder die een AI-systeem ontwikkelt en op de markt brengt, en de gebruiksverantwoordelijke die het gebruikt. In de praktijk zitten daar vaak nog partijen tussen. Een leverancier van buiten de Europese Unie verkoopt via een Europese dochteronderneming, een wederverkoper of een integrator. Voor die tussenschakels heeft de verordening een eigen hoofdstuk met plichten: artikel 23 voor de importeur en artikel 24 voor de distributeur. Ze zijn kort, maar ze bepalen wie in de keten wat moet nagaan voordat een AI-systeem met een hoog risico bij een klant terechtkomt.
Stel: een gemeente wil een systeem gebruiken dat consulenten helpt bij aanvragen voor bijstand. Het systeem is ontwikkeld door een Amerikaans bedrijf en draagt de naam van dat bedrijf. De gemeente koopt het niet rechtstreeks, maar via een Nederlandse wederverkoper die licenties verkoopt, het systeem inricht en de eerste hulp bij vragen geeft. De inkoper vraagt: "Wie is hier eigenlijk verantwoordelijk voor wat? En wat moet ik in het contract zetten?" Het voorbeeld is verzonnen.
In het kort
Een importeur is een partij in de EU die een AI-systeem in de handel brengt met de naam of het merk van een partij buiten de EU (artikel 3 punt 6). Een distributeur is elke andere partij in de toeleveringsketen die het systeem in de EU op de markt aanbiedt (artikel 3 punt 7). Vóór het in de handel brengen gaat de importeur na of de aanbieder de conformiteitsbeoordeling heeft gedaan, de technische documentatie heeft opgesteld, de CE-markering heeft aangebracht met de verklaring en de gebruiksaanwijzing erbij, en een gemachtigde heeft aangewezen (artikel 23 lid 1). Bij twijfel levert hij niet (lid 2). Hij zet zijn eigen naam en adres erbij (lid 3), bewaakt opslag en vervoer (lid 4), bewaart de stukken tien jaar (lid 5) en werkt samen met de autoriteiten (lid 6 en 7). De distributeur controleert de CE-markering, de verklaring, de gebruiksinstructies, de naam en het adres van aanbieder en importeur en het kwaliteitsbeheer van de aanbieder (artikel 24 lid 1), levert niet bij twijfel (lid 2), neemt corrigerende maatregelen als het al geleverd is (lid 4) en geeft de autoriteiten informatie (lid 5 en 6). Wie zijn eigen naam op het systeem zet, het substantieel wijzigt of het doel zo verandert dat het hoog risico wordt, is zelf aanbieder (artikel 25 lid 1). De Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) wijzigde artikel 23, 24 en 25 lid 1 niet. Wel kan de Commissie via het nieuwe artikel 2 lid 13 de toepassing van specifieke eisen en plichten uit de artikelen 9 tot en met 15 en 17 tot en met 25, en dus ook uit artikel 23 en 24, beperken voor bijlage I-systemen, voor zover de harmonisatiewetgeving van bijlage I, afdeling A, een gelijkwaardige of hogere bescherming biedt, met gedelegeerde handelingen die zij uiterlijk 2 augustus 2027 vaststelt. Artikel 23 en 24 gelden voor bijlage III-systemen vanaf 2 december 2027 en voor systemen bij producten uit bijlage I, afdeling A, vanaf 2 augustus 2028. Voor systemen bij producten uit bijlage I, afdeling B, gelden zij niet (artikel 2 lid 2).
Dit stuk gaat over de tussenschakels. Wat de aanbieder zelf moet, staat onder meer in interne controle of een aangemelde instantie en de EU-conformiteitsverklaring en de CE-markering. Wat de gebruiksverantwoordelijke moet, staat in de plichten van de gebruiksverantwoordelijke.
Wie is importeur, wie is distributeur?
De verordening werkt met vaste rollen, die samen "operatoren" heten (artikel 3 punt 8). Vijf ervan zijn hier van belang.
| Rol | Definitie (artikel 3) | In het voorbeeld |
|---|---|---|
| Aanbieder (punt 3) | Ontwikkelt een AI-systeem of laat het ontwikkelen, en brengt het onder eigen naam of merk in de handel of stelt het zo in gebruik | Het Amerikaanse bedrijf |
| Gemachtigde (punt 5) | Partij in de EU met een schriftelijke machtiging van de aanbieder om namens hem plichten na te komen | Het kantoor in de EU dat het Amerikaanse bedrijf daarvoor aanwijst |
| Importeur (punt 6) | Partij in de EU die een AI-systeem in de handel brengt dat de naam of het merk draagt van een partij in een derde land | De Nederlandse wederverkoper, als die het systeem als eerste in de EU levert |
| Distributeur (punt 7) | Andere partij in de toeleveringsketen dan de aanbieder of de importeur, die een AI-systeem in de EU op de markt aanbiedt | Een volgende schakel na de importeur, bijvoorbeeld een tweede wederverkoper |
| Gebruiksverantwoordelijke (punt 4) | Gebruikt een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid | De gemeente |
Twee begrippen maken het verschil tussen importeur en distributeur. "In de handel brengen" is het voor het eerst in de Unie op de markt aanbieden (punt 9). "Op de markt aanbieden" is elke levering in het kader van een handelsactiviteit, met of zonder betaling, voor distributie of gebruik in de Unie (punt 10). De importeur doet dus de eerste levering in de EU van een systeem met een buitenlandse naam. De distributeur doet elke levering daarna. Een importeur bestaat alleen als de aanbieder buiten de EU zit; een Nederlandse aanbieder heeft geen importeur, wel eventueel distributeurs.
Een partij kan ook twee rollen tegelijk hebben, en dan gelden de plichten van beide rollen samen. De verordening noemt zelf het voorbeeld van een partij die tegelijk distributeur en importeur is (overweging 83).
Bij software die als dienst wordt geleverd, is de rolverdeling minder vanzelfsprekend dan bij een doos die een haven binnenkomt. De verordening maakt geen uitzondering voor software als dienst. Naar onze lezing is de partij die in de EU de eerste levering doet, dus de partij die het abonnement als eerste aan een klant in de EU verkoopt, de importeur, ook als de software op servers buiten de EU draait. Sluit het Amerikaanse bedrijf zelf het contract met de gemeente, dan is er naar onze lezing geen importeur, en levert de aanbieder rechtstreeks, met zijn gemachtigde in de EU. Leg de rollen daarom in het contract vast, in plaats van ze achteraf te reconstrueren.
Artikel 23: wat de importeur moet
Vier controles vóór het in de handel brengen. Voordat de importeur het systeem in de handel brengt, zorgt hij dat het aan de verordening voldoet door na te gaan of (lid 1):
- de aanbieder de conformiteitsbeoordeling van artikel 43 heeft uitgevoerd (onder a);
- de aanbieder de technische documentatie heeft opgesteld volgens artikel 11 en bijlage IV (onder b);
- de CE-markering op het systeem is aangebracht en het systeem vergezeld gaat van de EU-conformiteitsverklaring van artikel 47 en de gebruiksaanwijzing (onder c);
- de aanbieder een gemachtigde heeft aangewezen volgens artikel 22 lid 1 (onder d).
Het zijn controles van wat de aanbieder heeft gedaan. Naar onze lezing hoeft de importeur het model niet zelf opnieuw te testen, maar moet hij wel kunnen laten zien dat hij de vier punten heeft nagegaan, en waarmee. Een verklaring zonder versienummer, of gebruiksinstructies die niet over het geleverde systeem gaan, horen bij die controle op te vallen. Hoe de technische documentatie eruitziet, staat in technische documentatie onder artikel 11; wat er in de gebruiksinstructies hoort, staat in gebruiksinstructies onder artikel 13. De gemachtigde is de partij die de aanbieder van buiten de EU in de Unie vertegenwoordigt; zie de gemachtigde onder artikel 22 en 54. Ontbreekt die, dan brengt de importeur het systeem naar onze lezing niet in de handel: lid 1 vraagt dat hij nagaat dat er een is.
Niet in de handel brengen bij twijfel. Heeft de importeur afdoende redenen om aan te nemen dat het systeem niet aan de verordening voldoet, vervalst is of vergezeld gaat van vervalste documenten, dan brengt hij het niet in de handel voordat het in overeenstemming is gebracht (lid 2). Vormt het systeem een risico in de zin van artikel 79 lid 1, dus een risico voor de gezondheid, de veiligheid of de grondrechten van personen, dan stelt hij de aanbieder, de gemachtigde en de markttoezichtautoriteiten daarvan in kennis.
Eigen naam en adres. De importeur vermeldt zijn naam, geregistreerde handelsnaam of geregistreerd merk en zijn contactadres op de verpakking of in de bijgevoegde documentatie, indien van toepassing (lid 3). De Engelse tekst noemt daarnaast het systeem zelf als plek. Bij een webapplicatie ligt het naar onze lezing voor de hand om die gegevens in de gebruiksinstructies en op het informatiescherm van het systeem te zetten, naast de gegevens van de aanbieder (die de aanbieder op grond van artikel 16 onder b vermeldt).
Opslag en vervoer. Zolang het systeem onder zijn verantwoordelijkheid valt, zorgt de importeur dat opslag- en vervoersomstandigheden, indien van toepassing, de overeenstemming met de eisen van afdeling 2 niet in gevaar brengen (lid 4). Bij hardware met ingebouwde AI is dat letterlijk te nemen. Bij software gaat het naar onze lezing om de manier waarop de importeur de software bewaart en doorlevert: hij levert de beoordeelde versie, zonder eigen aanpassingen onderweg.
Tien jaar bewaren. De importeur bewaart tien jaar na het in de handel brengen of in gebruik stellen een kopie van het certificaat van de aangemelde instantie en in voorkomend geval van de gebruiksaanwijzing en de EU-conformiteitsverklaring (lid 5). De Engelse tekst koppelt "waar van toepassing" aan het certificaat; dat past bij de praktijk, want bij interne controle is er geen certificaat. Die termijn ligt bij de importeur zelf. Bestaat de leverancier over vijf jaar niet meer, dan moet de importeur de stukken nog steeds kunnen laten zien.
Informatie aan de autoriteiten. Op een met redenen omkleed verzoek geeft de importeur de bevoegde autoriteiten alle informatie en documentatie die nodig is om de conformiteit met afdeling 2 aan te tonen, met inbegrip van de stukken van lid 5, in een taal die de autoriteit gemakkelijk begrijpt. Hij zorgt er ook voor dat de technische documentatie ter beschikking van die autoriteiten kan worden gesteld (lid 6). Naar onze lezing betekent dat: de importeur hoeft de technische documentatie niet zelf te bezitten, maar moet met de aanbieder hebben geregeld dat zij op verzoek beschikbaar komt.
Samenwerken. De importeur werkt samen met de bevoegde autoriteiten bij alle maatregelen die zij nemen voor het systeem dat hij in de handel bracht, met name om de risico's te verminderen en te beperken (lid 7).
Artikel 24: wat de distributeur moet
Controle vóór het op de markt aanbieden. De distributeur controleert, voordat hij het systeem op de markt aanbiedt, of de CE-markering is aangebracht, of het systeem vergezeld gaat van de EU-conformiteitsverklaring en de gebruiksinstructies, en of de aanbieder en de importeur hun plichten van artikel 16 onder b en c en artikel 23 lid 3 hebben nageleefd (lid 1). Artikel 16 onder b gaat over de naam en het adres van de aanbieder, onder c over het systeem voor kwaliteitsbeheer van artikel 17. Artikel 23 lid 3 is de naam en het adres van de importeur. Hoe een distributeur het kwaliteitsbeheer van de aanbieder controleert, zegt de verordening niet. Naar onze lezing is een schriftelijke bevestiging van de aanbieder, met een verwijzing naar zijn kwaliteitsbeheersysteem, het minimum dat de distributeur in zijn dossier heeft.
De controle van de distributeur is lichter dan die van de importeur. Hij gaat niet na of de conformiteitsbeoordeling is gedaan of de technische documentatie bestaat; dat heeft de importeur, of bij een Europese aanbieder de aanbieder zelf, al gedaan. De distributeur kijkt naar wat zichtbaar met het systeem meekomt.
Niet leveren bij twijfel. Meent de distributeur, op grond van de informatie waarover hij beschikt, dat het systeem niet aan de eisen van afdeling 2 voldoet, of heeft hij redenen om dat aan te nemen, dan levert hij het niet voordat het in overeenstemming is gebracht (lid 2; de Nederlandse tekst spreekt hier van "in de handel brengen", de Engelse van op de markt aanbieden). Vormt het een risico in de zin van artikel 79 lid 1, dan stelt hij de aanbieder of de importeur daarvan in kennis. Het criterium "op grond van de informatie waarover hij beschikt" is naar onze lezing een bewuste beperking: de distributeur hoeft geen eigen onderzoek te doen, maar mag ook niet wegkijken van wat hij weet, bijvoorbeeld uit klachten van klanten.
Opslag en vervoer. Net als de importeur zorgt de distributeur dat opslag en vervoer de overeenstemming niet in gevaar brengen, zolang het systeem onder zijn verantwoordelijkheid is (lid 3).
Corrigerende maatregelen na levering. Meent de distributeur, of heeft hij redenen om aan te nemen, op grond van de informatie waarover hij beschikt, dat een systeem dat hij al heeft geleverd niet aan de eisen van afdeling 2 voldoet, dan neemt hij de nodige corrigerende maatregelen om het in overeenstemming te brengen, uit de handel te nemen of terug te roepen, of zorgt hij dat de aanbieder, de importeur of een andere betrokken operator dat doet (lid 4). Vormt het een risico in de zin van artikel 79 lid 1, dan stelt hij de aanbieder of importeur en de bevoegde autoriteiten onmiddellijk in kennis, met een uitvoerige beschrijving van de non-conformiteit en van de maatregelen die zijn genomen. Een wederverkoper van software zal het systeem meestal niet zelf in overeenstemming kunnen brengen. Naar onze lezing is zijn route dan: de aanbieder laten corrigeren, en zo nodig de levering aan nieuwe klanten stoppen.
Informatie en samenwerking. Op een met redenen omkleed verzoek geeft de distributeur de bevoegde autoriteit alle informatie en documentatie over de maatregelen die hij op grond van lid 1 tot en met 4 heeft genomen (lid 5), en hij werkt met de autoriteiten samen (lid 6). Artikel 24 noemt geen bewaartermijn. Naar onze lezing kan een distributeur lid 5 alleen naleven als hij vastlegt welke controles hij deed en wat hij ondernam.
De andere kant van de keten. Neemt de aanbieder zelf corrigerende maatregelen, dan informeert hij de distributeurs en, waar van toepassing, de gebruiksverantwoordelijken, de gemachtigde en de importeurs (artikel 20 lid 1). En de gebruiksverantwoordelijke die een ernstig incident vaststelt, informeert eerst de aanbieder en daarna de importeur of distributeur en de markttoezichtautoriteit (artikel 26 lid 5). Importeur en distributeur zijn dus ook doorgeefluik. Hoe het melden van een ernstig incident werkt, staat in een ernstig incident melden onder artikel 73.
Importeur en distributeur naast elkaar
| Importeur (artikel 23) | Distributeur (artikel 24) | |
|---|---|---|
| Wanneer | Vóór het in de handel brengen (eerste levering in de EU) | Vóór elk op de markt aanbieden |
| Controle | Conformiteitsbeoordeling, technische documentatie, CE-markering met verklaring en gebruiksaanwijzing, gemachtigde (lid 1) | CE-markering, verklaring, gebruiksinstructies, naam en adres aanbieder en importeur, kwaliteitsbeheer aanbieder (lid 1) |
| Bij twijfel | Niet in de handel brengen bij afdoende redenen, ook bij vervalsing (lid 2) | Niet leveren op grond van de informatie waarover hij beschikt (lid 2) |
| Melden bij een risico | Aanbieder, gemachtigde en markttoezichtautoriteiten (lid 2) | Aanbieder of importeur (lid 2); na levering ook de bevoegde autoriteiten, onmiddellijk (lid 4) |
| Eigen naam | Naam en contactadres erbij (lid 3) | Geen eigen vermelding |
| Bewaren | Tien jaar: certificaat, gebruiksaanwijzing, verklaring (lid 5) | Geen termijn genoemd |
| Autoriteiten | Informatie op verzoek, technische documentatie beschikbaar, samenwerking (lid 6 en 7) | Informatie over eigen maatregelen op verzoek, samenwerking (lid 5 en 6) |
Artikel 25 lid 1: wanneer u zelf aanbieder wordt
Een importeur of distributeur blijft dat zolang hij het systeem van een ander doorlevert. In drie situaties wordt een distributeur, importeur, gebruiksverantwoordelijke of andere derde zelf aanbieder van een AI-systeem met een hoog risico, met alle plichten van artikel 16 (artikel 25 lid 1):
- Eigen naam of merk (onder a). Hij zet zijn naam of merk op een hoog-risicosysteem dat al in de handel is gebracht of in gebruik is gesteld, onverminderd contractuele regelingen die de plichten anders toewijzen. Een wederverkoper die het Amerikaanse bijstandssysteem onder zijn eigen productnaam aan gemeenten verkoopt, is naar die bepaling aanbieder, onverminderd zo'n contractuele regeling. Hoe ver zo'n regeling tegenover de toezichthouder reikt, zegt de verordening niet. Naar onze lezing rekent u er niet op zonder uitdrukkelijke afspraak met de oorspronkelijke aanbieder.
- Substantiële wijziging (onder b). Hij brengt een substantiële wijziging aan in een hoog-risicosysteem, zodat het hoog risico blijft. Een substantiële wijziging is een verandering na het in de handel brengen die de aanbieder niet had voorzien in de oorspronkelijke conformiteitsbeoordeling en die de overeenstemming met afdeling 2 raakt, of het beoordeelde doel verandert (artikel 3 punt 23).
- Gewijzigd doel (onder c). Hij wijzigt het beoogde doel van een AI-systeem dat geen hoog risico was, ook een AI-systeem voor algemene doeleinden, zodat het hoog risico wordt. Dit gaat juist over systemen die eerst geen hoog risico waren.
Gebeurt dat, dan is de oorspronkelijke aanbieder niet langer aanbieder van dat specifieke systeem. Hij werkt wel nauw samen met de nieuwe aanbieder en stelt de nodige informatie, technische toegang en andere bijstand beschikbaar (artikel 25 lid 2). Sinds de Omnibus staat in lid 2 wat dat met name omvat, waar relevant: technische documentatie die volstaat om de naleving van artikel 16 te beoordelen, informatie over bekende beperkingen en mogelijke fouten, en gerichte technische toegang, onder meer voor testen en validatie. Lid 2 is niet van toepassing als de oorspronkelijke aanbieder duidelijk heeft aangegeven dat zijn systeem niet mag worden gewijzigd in een hoog-risicosysteem; dan valt hij niet onder de plicht om samen te werken en de documentatie te verstrekken. Meer over de drie routes staat in wanneer word je aanbieder onder artikel 25.
Voor een wederverkoper of integrator is dit de belangrijkste vraag in het hele stuk. Een importeur controleert vier punten en bewaart stukken. Een aanbieder doet de conformiteitsbeoordeling, stelt de technische documentatie en de verklaring op, brengt de CE-markering aan, heeft een kwaliteitsbeheersysteem en registreert het systeem. Een eigen logo op het product kan die stap betekenen.
Wat de Digital Omnibus veranderde
Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus inzake AI, somt in artikel 1 op welke bepalingen van de AI Act zij wijzigt. Artikel 23 en artikel 24 staan daar niet bij, en artikel 25 lid 1 ook niet. De definities van importeur en distributeur in artikel 3 punt 6 en 7 bleven gelijk; de Omnibus wijzigde in artikel 3 alleen punt 14 en voegde punt 14 bis en 14 ter in (artikel 1, punt 4).
Dat de tekst gelijk bleef, betekent niet dat er niets kan veranderen. De Omnibus voegde in artikel 2 een nieuw lid 13 in (artikel 1, punt 3). Voor AI-systemen met een hoog risico als bedoeld in artikel 6 lid 1, de bijlage I-systemen, kan de toepassing van specifieke eisen of plichten uit de artikelen 9 tot en met 15 en 17 tot en met 25 worden beperkt, voor zover de harmonisatiewetgeving van bijlage I, afdeling A, eisen of plichten bevat met een gelijkwaardig of hoger beschermingsniveau en de beperking het algemene beschermingsniveau van de verordening niet aantast. De Commissie stelt uiterlijk op 2 augustus 2027 gedelegeerde handelingen vast die bepalen om welke systemen, eisen en plichten het gaat, onder welke voorwaarden en hoe ver. Wie bijlage I-systemen importeert of distribueert, houdt die handelingen dus in de gaten. Voor bijlage III-systemen verandert artikel 2 lid 13 niets.
Wel gewijzigd, en relevant voor de keten:
- Artikel 25 lid 2 is vervangen, met de opsomming van wat de samenwerking van de oorspronkelijke aanbieder met name omvat (artikel 1, punt 12, onder a).
- De eerste alinea van artikel 25 lid 4 is vervangen. De schriftelijke overeenkomst tussen de aanbieder en de derde die iets levert dat in het hoog-risicosysteem wordt gebruikt of geïntegreerd, stond al in de oorspronkelijke tekst. Nieuw is dat ook de derde die een AI-model levert er uitdrukkelijk onder valt, naast een AI-systeem, instrumenten, diensten, onderdelen of processen (artikel 1, punt 12, onder b).
- In artikel 99 lid 4 is punt d bis ingevoegd, zodat ook de plichten van artikel 25 lid 2 en 4 onder de boete van lid 4 vallen (artikel 1, punt 38, onder b).
- De toepassingsdata van hoofdstuk III, afdeling 1 tot en met 3, staan in het vervangen punt c van artikel 113, derde alinea (artikel 1, punt 40, onder b).
- Artikel 2 lid 2 is vervangen (artikel 1, punt 2, onder a). Net als in de oorspronkelijke tekst gelden voor bijlage I-systemen bij producten uit afdeling B alleen de bepalingen die dat lid noemt; artikel 23 en 24 horen daar niet bij. Zie hieronder bij "Vanaf wanneer?".
Hoofdvoorbeeld: de gemeente, de wederverkoper en de leverancier buiten de EU
Terug naar de gemeente. Het systeem helpt consulenten bij de beoordeling of iemand recht heeft op bijstand. Dat valt onder bijlage III punt 5 onder a: AI-systemen die door of namens overheidsinstanties worden gebruikt om te beoordelen of natuurlijke personen in aanmerking komen voor essentiële overheidsuitkeringen en -diensten. De rollen zijn naar onze lezing:
- Het Amerikaanse bedrijf is aanbieder. Het ontwikkelde het systeem en brengt het onder eigen naam op de markt. Omdat het buiten de EU is gevestigd, wijst het een gemachtigde in de EU aan voordat het zijn systeem in de Unie in de handel brengt (artikel 22 lid 1; de Engelse tekst spreekt van op de markt van de Unie aanbieden).
- De Nederlandse wederverkoper is importeur, als hij het systeem als eerste in de EU levert. Hij doet de vier controles van artikel 23 lid 1, zet zijn naam en adres erbij en bewaart de stukken tien jaar.
- Variant: een Europese verkoopdochter. Levert het Amerikaanse bedrijf eerst aan zijn eigen verkoopdochter in Ierland, een aparte rechtspersoon, en verkoopt die aan de Nederlandse wederverkoper, dan is naar onze lezing de Ierse dochteronderneming importeur (het systeem draagt immers de naam van het Amerikaanse moederbedrijf) en de Nederlandse wederverkoper distributeur. Een vestiging zonder eigen rechtspersoonlijkheid is geen aparte partij; de importeur is een natuurlijke of rechtspersoon (artikel 3 punt 6).
- Variant: eigen productnaam. Verkoopt de wederverkoper het systeem onder zijn eigen naam, dan is hij aanbieder via artikel 25 lid 1 onder a, onverminderd contractuele regelingen die de plichten anders toewijzen. Hoe ver zo'n regeling tegenover de toezichthouder reikt, zegt de verordening niet; naar onze lezing rekent u er niet op zonder uitdrukkelijke afspraak met de oorspronkelijke aanbieder.
- De gemeente is gebruiksverantwoordelijke.
De verordening verplicht de gemeente niet om de controles van de importeur over te doen. Zij heeft wel haar eigen plichten, en een aantal daarvan raakt de keten. Zij gebruikt het systeem volgens de gebruiksinstructies en wijst menselijk toezicht toe (artikel 26 lid 1 en 2). Heeft zij redenen om aan te nemen dat het systeem een risico vormt, dan informeert zij zonder onnodige vertraging de aanbieder of distributeur en de markttoezichtautoriteit, en onderbreekt zij het gebruik. Bij een ernstig incident informeert zij eerst de aanbieder, dan de importeur of distributeur en de markttoezichtautoriteit (artikel 26 lid 5). Als overheidsinstantie gebruikt zij het systeem niet als het niet in de EU-databank is geregistreerd, en meldt zij dat aan de aanbieder of distributeur (artikel 26 lid 8). Zij registreert haar eigen gebruik (artikel 49 lid 3); zie AI-systemen registreren. En omdat zij een publiekrechtelijke instelling is die een bijlage III-systeem gebruikt, maakt zij een grondrechteneffectbeoordeling voordat zij het systeem in gebruik stelt (artikel 27).
Wat de gemeente naar onze lezing in het contract met de wederverkoper zet:
- De rollen bij naam. Wie is aanbieder, wie is gemachtigde, wie is importeur, wie is distributeur, met contactadressen. Dan weet de gemeente bij een risico of incident wie zij moet informeren.
- De stukken bij levering. De EU-conformiteitsverklaring voor de geleverde versie, de gebruiksinstructies, de CE-markering in de interface en bewijs van registratie in de EU-databank.
- Een verklaring dat de controles van artikel 23 lid 1 zijn gedaan, met de gegevens van de gemachtigde.
- Doorgifte van corrigerende maatregelen. De wederverkoper geeft elke melding van de aanbieder op grond van artikel 20 meteen door, en meldt elke beslissing om het systeem uit de handel te nemen of terug te roepen.
- Een kanaal voor incidenten. Wie de gemeente bereikt als zij de aanbieder niet kan bereiken, en binnen welke tijd.
- Geen eigen wijzigingen of eigen naam zonder melding. Wijzigt de wederverkoper het systeem of zet hij er zijn naam op, dan verschuift de aanbiedersrol (artikel 25 lid 1). De gemeente wil dat weten.
- Nieuwe versies. Bij een substantiële wijziging komt er een nieuwe conformiteitsbeoordeling (artikel 43 lid 4) en daarna een nieuwe verklaring (artikel 16 onder g en artikel 47), die de gemeente krijgt.
- Na het einde van het contract. De importeur bewaart de stukken tien jaar. Spreek af dat de gemeente ze ook na afloop kan opvragen voor haar eigen dossier.
Meer over de inkoopkant staat in AI-inkoopcontracten en een AI-leverancier beoordelen. Voor dit soort systemen in het bijzonder: fraudesignalen in de bijstand.
Voorbeeld 2: de bank en de integrator
Een bank wil een kredietscoremodel gebruiken van een aanbieder buiten de EU, om de kredietwaardigheid van particulieren te beoordelen. Dat is bijlage III punt 5 onder b, met een uitzondering voor systemen die financiële fraude opsporen. De bank koopt niet rechtstreeks: een Europese integrator koppelt het model aan het acceptatiesysteem van de bank en levert het geheel. Ook dit voorbeeld is verzonnen.
Welke rol de integrator heeft, hangt naar onze lezing af van wat hij doet. Levert hij het model ongewijzigd en onder de naam van de aanbieder, en is hij de eerste die het in de EU levert, dan is hij importeur en doet hij de controles van artikel 23. Zet hij het model in een eigen product onder zijn eigen naam, dan is hij aanbieder (artikel 25 lid 1 onder a). Traint hij het model opnieuw op gegevens van de bank op een manier die de aanbieder niet in de oorspronkelijke beoordeling had voorzien en die de nauwkeurigheid of robuustheid raakt, dan kan dat een substantiële wijziging zijn, en is hij ook aanbieder (artikel 25 lid 1 onder b, artikel 3 punt 23). Hetzelfde geldt voor de bank als zij dat zelf doet.
De bank zelf is gebruiksverantwoordelijke. Zij maakt een grondrechteneffectbeoordeling voordat zij het systeem in gebruik stelt (artikel 27 lid 1, bijlage III punt 5 onder b). Voor financiële instellingen die onder regels voor interne governance uit het financiële recht vallen, geldt de monitoringsplicht van artikel 26 lid 5 als vervuld als zij die regels naleven. Naar onze lezing gaat die regel alleen over het monitoren: de meldingen aan de aanbieder, de importeur of distributeur en de autoriteit bij een risico of een ernstig incident blijven gewoon gelden. Hoe het model zich tot het bankrecht verhoudt, staat in AI bij kredietbeslissingen.
Voor de bank is de praktische vraag dezelfde als voor de gemeente: weet zij wie de aanbieder is? Bij een integrator die het geheel onder eigen naam levert, is de integrator de partij die de verklaring tekent, niet de oorspronkelijke modelbouwer. Dat moet uit het contract en de verklaring blijken.
Kort: onderwijs en HR
Onderwijs. Een schoolbestuur koopt via een Nederlandse distributeur een platform van een aanbieder buiten de EU dat leerresultaten beoordeelt (bijlage III punt 3 onder b). Zit er tussen de aanbieder en de Nederlandse distributeur een Europese importeur, dan heeft de distributeur alle plichten van artikel 24, met de controle van lid 1 voorop, maar niet die van artikel 23. Het schoolbestuur gaat na wie de importeur is, en vraagt de verklaring en de gebruiksinstructies op. Voegt de distributeur een eigen module toe die de beoordeling verandert, dan kan dat een substantiële wijziging zijn.
HR. Een werkgever koopt wervingssoftware die sollicitaties filtert en kandidaten rangschikt (bijlage III punt 4 onder a), van een aanbieder buiten de EU, via een Belgische wederverkoper. Is die wederverkoper de eerste die levert in de EU, dan is hij importeur. Biedt hij de software aan onder zijn eigen merk, dan is hij aanbieder. De werkgever als gebruiksverantwoordelijke informeert de werknemersvertegenwoordigers en de betrokken werknemers voordat hij het systeem op de werkplek in gebruik neemt (artikel 26 lid 7).
Vanaf wanneer?
Artikel 23, 24 en 25 staan in afdeling 3 van hoofdstuk III. Die afdeling is van toepassing vanaf 2 december 2027 voor AI-systemen die via artikel 6 lid 2 en bijlage III hoog risico zijn, en vanaf 2 augustus 2028 voor AI-systemen die via artikel 6 lid 1 en bijlage I hoog risico zijn (artikel 113, derde alinea, punt c, zoals vervangen door artikel 1, punt 40, van Verordening (EU) 2026/1744). Dat staat zo in de tekst; het is geen lezing.
De datum van 2 augustus 2028 geldt voor bijlage I-systemen bij producten uit afdeling A van bijlage I. Voor AI-systemen met een hoog risico bij producten die onder de harmonisatiewetgeving van bijlage I, afdeling B, vallen, zijn uitsluitend artikel 6 lid 1, artikel 60 bis en de artikelen 102 tot en met 112 van toepassing, en de artikelen 57, 58 en 59 alleen voor zover de eisen van de AI Act in die harmonisatiewetgeving zijn opgenomen (artikel 2 lid 2, zoals vervangen door artikel 1, punt 2, van Verordening (EU) 2026/1744). Artikel 23 en 24 gelden voor die systemen dus niet.
Artikel 47 en 48 werken anders. Zij staan in afdeling 5 van hoofdstuk III, en die afdeling staat in geen van de uitzonderingen van artikel 113, derde alinea. Zij valt daarmee onder de algemene toepassingsdatum (artikel 113, tweede alinea): formeel gelden artikel 47 en 48 sinds 2 augustus 2026. Naar onze lezing krijgen zij pas voorwerp zodra er een AI-systeem met een hoog risico bestaat: voor bijlage III-systemen vanaf 2 december 2027, voor bijlage I-systemen vanaf 2 augustus 2028. Meer daarover in de EU-conformiteitsverklaring en de CE-markering.
Is een systeem vóór die datum in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan geldt de verordening voor de operatoren van dat systeem pas als het daarna aanzienlijke wijzigingen in zijn ontwerp ondergaat. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van systemen die bedoeld zijn voor gebruik door overheidsinstanties, moeten uiterlijk op 2 augustus 2030 aan de verordening voldoen (artikel 111 lid 2, zoals gewijzigd door artikel 1, punt 39, van Verordening (EU) 2026/1744). Overweging 39 van Verordening (EU) 2026/1744 verduidelijkt dat die regel per type en model werkt: is vóór de datum ten minste één eenheid van een type en model rechtmatig in de handel gebracht of in gebruik gesteld, dan vallen andere eenheden van hetzelfde type en model ook onder de overgangsregel, zolang het ontwerp ongewijzigd blijft. Artikel 111 lid 2 noemt importeurs en distributeurs niet apart bij de datum van 2 augustus 2030. De eerste zin van lid 2 spreekt wel van "operatoren", en daartoe horen importeurs en distributeurs (artikel 3 punt 8). Overweging 39 zegt bovendien dat andere eenheden van hetzelfde type en model verder "op de markt van de Unie mogen worden aangeboden". Naar onze lezing volgen importeurs en distributeurs dus het systeem: valt het onder de overgangsregel, dan ook hun plichten voor dat systeem.
Boetes
Voor de niet-naleving van de plichten van importeurs op grond van artikel 23 en van distributeurs op grond van artikel 24 gelden administratieve geldboeten tot 15 miljoen euro of, voor een onderneming, tot 3 procent van de wereldwijde jaaromzet in het voorafgaande boekjaar als dat hoger is (artikel 99 lid 4 onder c en d). Wordt een importeur of distributeur aanbieder via artikel 25 lid 1, dan geldt voor hem lid 4 onder a, voor de plichten van artikel 16. De plichten van artikel 25 lid 2 en 4 vallen sinds de Omnibus onder lid 4 onder d bis. Wie de autoriteiten op een verzoek onjuiste, onvolledige of misleidende informatie geeft, riskeert een boete tot 7,5 miljoen euro of 1 procent (lid 5).
Voor kmo's en start-ups geldt het laagste van het bedrag en het percentage (lid 6), sinds de Omnibus ook voor kleine midcapondernemingen bij de boetes van lid 4 en 5 (lid 6 bis). Veel wederverkopers van software zijn kmo's. Nederland heeft nog geen markttoezichtautoriteit voor de AI Act aangewezen. Volgens de planningsbrief van 31 augustus 2026 wil de staatssecretaris het wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening, dat de toezichthouders moet aanwijzen, in het tweede kwartaal van 2027 bij de Tweede Kamer indienen (Kamerstuk 26643, nr. 1554). Zie ook boetes onder de AI Act en de AVG voor gemeenten.
Wat u nu doet
- Bepaal uw rol per systeem. Brengt u als eerste in de EU een systeem met de naam van een partij buiten de EU op de markt? Dan bent u importeur. Levert u daarna door? Dan bent u distributeur. Gebruikt u het alleen? Dan bent u gebruiksverantwoordelijke.
- Controleer of u aanbieder wordt. Eigen naam of merk, substantiële wijziging of gewijzigd doel: dan gelden de plichten van artikel 16 (artikel 25 lid 1).
- Maak een controlelijst. Importeur: de vier punten van artikel 23 lid 1. Distributeur: de punten van artikel 24 lid 1. Leg vast wanneer en met welke stukken u controleerde.
- Zet uw naam erbij. Als importeur in de gebruiksinstructies, de documentatie en, bij software, het informatiescherm.
- Regel de bewaring. Als importeur tien jaar, ook als de relatie met de aanbieder eindigt. Als distributeur een dossier van uw controles en maatregelen.
- Regel de meldroute. Wie informeert wie bij een risico, een corrigerende maatregel of een ernstig incident, in beide richtingen van de keten.
- Bent u gebruiksverantwoordelijke? Laat de rollen, de stukken en de meldroute in het contract vastleggen.
Twijfelt u of uw systeem hoog risico is en welke rol u hebt? Met de casus-check beschrijft u de toepassing in een paar vragen en ziet u welke AI Act- en AVG-plichten in beeld komen.
Veelgestelde vragen over importeurs en distributeurs onder de AI Act
Bronnen
Nieuwsbrief
Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten
Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.
Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven