Ga naar de hoofdinhoud
Praxikon

Richtsnoeren van de Commissie onder artikel 96 AI Act: wat er ligt, wat ontbreekt en wat ze waard zijn

··16 min leestijd

De juridisch adviseur van een gemeente krijgt drie vragen. Is de rekentool voor parkeervergunningen een AI-systeem? Moet de chatbot op de website melden dat hij AI is? Is het model dat signalen geeft bij bijstandsaanvragen een AI-systeem met een hoog risico? Voor elke vraag heeft de Europese Commissie richtsnoeren, maar twee zijn vastgesteld en de derde is een ontwerp. Mag de gemeente erop bouwen?

Hieronder artikel 96 lid voor lid; de voorbeelden zijn verzonnen.

In het kort

Artikel 96 lid 1 draagt de Commissie op richtsnoeren te ontwikkelen over de praktische uitvoering van de verordening, met zeven onderwerpen. Verordening (EU) 2026/1744 voegde de plichten van gebruiksverantwoordelijken toe en een onderwerp met termijn tot 1 augustus 2027 (onder g). Vastgesteld zijn de richtsnoeren over verboden praktijken, de definitie van een AI-systeem, AI-modellen voor algemene doeleinden en artikel 50; die over de indeling als hoog risico en over ernstige incidenten zijn een ontwerp.

Richtsnoeren zijn niet bindend; de bindende uitleg is aan het Hof van Justitie. Naar onze lezing zijn ze wel de beste aanwijzing hoe een toezichthouder de regels toepast.

De inhoud van de richtsnoeren zelf staat in andere stukken: de definitie van een AI-systeem, social scoring, emotieherkenning op de werkplek, de richtsnoeren over artikel 50, de gemiste termijn voor de indeling als hoog risico, ernstige incidenten en de plichten van modelaanbieders. Bindende aanvullingen staan in het stuk over artikel 97 en 98.

Lid 1: zeven onderwerpen

De Commissie "ontwikkelt richtsnoeren over de praktische uitvoering van deze verordening", met name over:

  • onder a) de toepassing van de vereisten en verplichtingen van de artikelen 8 tot en met 15 en de artikelen 25 en 26: eisen aan systemen met een hoog risico, de AI-waardeketen en gebruiksverantwoordelijken;
  • onder b) de verboden praktijken van artikel 5;
  • onder c) de praktische uitvoering van de bepalingen over substantiële wijziging;
  • onder d) de praktische uitvoering van de transparantieverplichtingen van artikel 50;
  • onder e) het verband met de harmonisatiewetgeving van bijlage I en ander Unierecht, ook voor consistente handhaving;
  • onder f) de toepassing van de definitie van een AI-systeem in artikel 3 punt 1;
  • onder g) artikel 8 lid 2, artikel 9 lid 10 en artikel 17 lid 3, om dubbel werk met de wetgeving van bijlage I, deel A, te voorkomen; bekend te maken uiterlijk op 1 augustus 2027.

De Digital Omnibus wijzigde lid 1 op drie punten (artikel 1, punt 36): artikel 26 kwam bij onder a, onder g is nieuw, en de tweede alinea is vervangen. Onder g gaat over het inpassen van AI-specifieke risico's in bestaande systemen voor risicobeheer en kwaliteitsbeheer (overweging 37 van Verordening (EU) 2026/1744). Artikel 96 staat in hoofdstuk X en geldt sinds 2 augustus 2026 (artikel 113, tweede alinea). De eerste richtsnoeren verschenen al in 2025, met artikel 96 lid 1 als grondslag; naar onze lezing belet de verordening de Commissie niet eerder uitleg te geven, juist omdat die niet bindend is. Dat past bij de verordening zelf: artikel 6 lid 5 en artikel 73 lid 7 vragen richtsnoeren vóór 2 augustus 2026.

Tweede en derde alinea: met de AI-board, en met oog voor gemeenten

De Commissie betrekt de AI-board en let bijzonder op de behoeften van kmo's, met inbegrip van start-ups, en kleine midcapondernemingen, van lokale overheidsinstanties en van de sectoren die het meest door de verordening worden beïnvloed. De AI-board en de kleine midcaps kwamen er met de omnibus bij; lokale overheden stonden er vanaf het begin in.

De derde alinea vraagt rekening te houden met de stand van de techniek en met de normen en gemeenschappelijke specificaties van artikel 40 en artikel 41 of uit de harmonisatiewetgeving.

Lid 2: actualiseren

De Commissie actualiseert richtsnoeren wanneer dat nodig wordt geacht, op verzoek van de lidstaten of het AI-bureau of op eigen initiatief. Naar onze lezing loopt een praktijkprobleem daarom het best via een consultatie of via de Nederlandse overheid.

Andere artikelen die richtsnoeren opdragen

Artikel 96 is de algemene opdracht. Vier bepalingen vragen zelf om richtsnoeren:

  • artikel 6 lid 5: de indeling als hoog risico, met praktische voorbeelden en "in overeenstemming met artikel 96", uiterlijk op 2 februari 2026 (zie ook overweging 53);
  • artikel 63 lid 1: de onderdelen van het kwaliteitsbeheersysteem waaraan kmo's op vereenvoudigde wijze mogen voldoen, zonder termijn (zie overweging 146, toen nog over micro-ondernemingen);
  • artikel 72 lid 3: richtsnoeren met een model voor het plan voor monitoring na het in de handel brengen, uiterlijk op 2 september 2027;
  • artikel 73 lid 7: specifieke richtsnoeren voor het melden van ernstige incidenten, uiterlijk op 2 augustus 2025.

Naar onze lezing geen richtsnoer in deze zin zijn het model voor de beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten van artikel 27 lid 5 (de Commissie noemt het pakket met de ontwerp-toelichting wel "richtsnoeren met een model"), de voorbeelden van AI-geletterdheid van artikel 4 lid 2, praktijkcodes (artikel 56 en artikel 50 lid 7) en uitvoeringshandelingen (vastgesteld volgens de procedure van artikel 98).

Wat er ligt op 22 november 2026

OnderwerpGrondslagDatum en nummerStatus
Verboden AI-praktijkenArtikel 96 lid 1 onder bInhoud goedgekeurd 4 februari 2025 (C(2025) 884 final); vastgesteld 29 juli 2025, C(2025) 5052 finalVastgesteld
Definitie van een AI-systeemArtikel 96 lid 1 onder fInhoud goedgekeurd 6 februari 2025 (C(2025) 924 final); vastgesteld 29 juli 2025, C(2025) 5053 finalVastgesteld
Plichten van aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleindenArtikel 96 lid 1Inhoud goedgekeurd 18 juli 2025 (C(2025) 5045 final); vastgesteld 19 november 2025, C(2025) 7719 finalVastgesteld
Transparantieverplichtingen van artikel 50Artikel 96 lid 1 onder dInhoud goedgekeurd 20 juli 2026 (C(2026) 5054 final); vastgesteld 5 november 2026, C(2026) 7702 final; Publicatieblad 12 november 2026, C/2026/6005Vastgesteld
Indeling als hoog risicoArtikel 6 lid 5, met artikel 96Ontwerp 19 mei 2026; consultatie gesloten 23 juli 2026; termijn 2 februari 2026 verstrekenOntwerp; volgens de Commissie definitief eind 2026
Melden van ernstige incidenten, met meldmodelArtikel 73 lid 7Ontwerp 26 september 2025; consultatie gesloten 7 november 2025; termijn 2 augustus 2025 verstrekenOntwerp
Model voor de beoordeling van de gevolgen voor de grondrechtenArtikel 27 lid 5 (naar onze lezing geen richtsnoer van artikel 96)Ontwerp met ontwerp-toelichting 16 november 2026; reageren tot 15 januari 2027Ontwerp

Citeer een richtsnoer met C-nummer en datum: bij de richtsnoeren over modellen voor algemene doeleinden nummert de vastgestelde tekst anders dan die van juli 2025.

Wat nog ontbreekt

Op haar overzicht noemt de Commissie als werk in voorbereiding: richtsnoeren over de plichten van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van systemen met een hoog risico (onder a), de verantwoordelijkheden in de AI-waardeketen (onder a, artikel 25), substantiële wijziging (onder c), een vrijwillig model voor monitoring na het in de handel brengen (artikel 72), het vereenvoudigde kwaliteitsbeheersysteem voor kmo's en kleine midcaps (artikel 63), en de samenloop met ander Unierecht (onder e), waaronder gezamenlijke richtsnoeren van de Commissie en het Europees Comité voor gegevensbescherming over de AI Act en het gegevensbeschermingsrecht. Ook het FRIA-model staat daar, als richtsnoeren met een model; dat ontwerp ligt sinds 16 november 2026. Data noemt de Commissie niet. Voor onder g vonden wij nog niets; de termijn is 1 augustus 2027. Het overzicht noemt het meldmodel voor ernstige incidenten onder gepubliceerd, maar de link werkt niet en een vastgestelde versie vonden wij niet; wij gaan uit van het ontwerp van 26 september 2025.

Voor medische hulpmiddelen is er een vraag-en-antwoorddocument van de AI-board en de Medical Device Coordination Group (AIB 2025-1 / MDCG 2025-6, juni 2025). Het zegt zelf geen document van de Commissie te zijn en niet haar officiële standpunt weer te geven, al noemt haar overzicht het wel gepubliceerde uitleg; naar onze lezing is het geen richtsnoer van onder e.

Wat richtsnoeren juridisch wel en niet zijn

Niet bindend. Alle vastgestelde richtsnoeren zeggen het zelf: ze zijn niet bindend en de bindende uitleg van de verordening komt uiteindelijk alleen toe aan het Hof van Justitie (verboden praktijken punt 5, definitie punt 7, artikel 50 punt 5, modellen voor algemene doeleinden punt 9). Een nationale rechter kan het Hof om uitleg vragen (artikel 267 VWEU), en een arrest kan een richtsnoer achterhalen.

Wel richtinggevend voor toezicht. De Commissie schrijft dat de richtsnoeren de bevoegde autoriteiten moeten helpen bij hun handhaving (verboden praktijken punt 4) en praktische richtsnoeren bieden aan bevoegde autoriteiten (artikel 50 punt 3), dat zij haar handhaving bij modellen voor algemene doeleinden erop baseert (punt 9), en over het ontwerp voor de indeling als hoog risico dat het haar uitleg weergeeft en de handhaving zal sturen, al verwerkt zij de consultatie nog (pagina van de Commissie). De verordening geeft ze ook zelf een rol: een markttoezichtautoriteit die twijfelt aan een beroep op artikel 6 lid 3 toetst aan de voorwaarden van dat lid "en de richtsnoeren van de Commissie" (artikel 80 lid 1), en lidstaten houden bij hun sanctieregels rekening met de richtsnoeren van artikel 96 (artikel 99 lid 1).

Wat dat betekent. Naar onze lezing staat wie aantoonbaar volgens een vastgesteld richtsnoer handelt sterk tegenover een toezichthouder, maar het is geen vrijbrief: een rechter kan anders oordelen, en een ontwerp is nog niet vastgesteld en kan na de consultatie veranderen. Leg vast welke versie u gebruikte, met C-nummer, datum en punt.

Wat de gemeente eraan heeft

De rekentool voor parkeervergunningen toetst de gemeente aan de vastgestelde richtsnoeren over de definitie. Systemen die gebaseerd zijn op regels die uitsluitend door natuurlijke personen zijn vastgesteld om automatisch handelingen uit te voeren, vallen er niet onder (overweging 12, aangehaald in punt 40 van de richtsnoeren). De chatbot valt onder artikel 50 lid 1, dat sinds 2 augustus 2026 geldt. Die plicht rust op de aanbieder. Koopt de gemeente een kant-en-klare chatbot die de leverancier onder zijn eigen naam aanbiedt, dan is de leverancier aanbieder. Bouwt de gemeente hem zelf of laat zij hem voor zich ontwikkelen, en stelt zij hem onder eigen naam in gebruik, dan is zij aanbieder en gebruiksverantwoordelijke tegelijk (artikel 3 punt 3 en 4). Houvast zijn de vastgestelde richtsnoeren over artikel 50.

Het signaalmodel voor bijstand is in beginsel hoog risico (bijlage III punt 5 onder a), tenzij artikel 6 lid 3 een uitzondering geeft, die bij profilering nooit geldt. De richtsnoeren daarover zijn een ontwerp; naar onze lezing gebruikt de gemeente het als best beschikbare uitleg en legt zij haar eigen redenering vast. Voor haar plichten als gebruiksverantwoordelijke (artikel 26), die vanaf 2 december 2027 gelden, zijn er nog geen richtsnoeren. Het ontwerpmodel van artikel 27 lid 5 helpt bij de beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten, die zij als publiekrechtelijk orgaan moet maken; voor een systeem dat vóór 2 december 2027 al in de handel of in gebruik is, gelden de hoog-risicoplichten volgens artikel 111 lid 2 pas na een aanzienlijke wijziging van het ontwerp, en voor overheidsinstanties uiterlijk op 2 augustus 2030. Als overheidsinstantie registreert zij het gebruik bovendien in de EU-databank (artikel 26 lid 8 en artikel 49 lid 3). Wijzigt zij het systeem van de leverancier ingrijpend, dan kan zij aanbieder worden (artikel 25); juist die richtsnoeren ontbreken nog.

Bank of verzekeraar

Voor de chatbot van een bank gelden de vastgestelde richtsnoeren over artikel 50. Haar kredietscore voor natuurlijke personen is in beginsel hoog risico (bijlage III punt 5 onder b, met een uitzondering voor fraudeopsporing), net als de risicobeoordeling en prijsstelling van een levens- of ziektekostenverzekeraar (punt 5 onder c); daarvoor is er het ontwerp. Als gebruiksverantwoordelijke van zulke systemen moeten ook zij de gevolgen voor de grondrechten beoordelen (artikel 27 lid 1), waarbij het ontwerpmodel helpt. Bouwt zij een eigen systeem op het model van een ander, dan helpen de richtsnoeren over modellen voor algemene doeleinden haar rol te bepalen. Voor de samenloop met financiële wetgeving (onder e) is er nog geen richtsnoer van de Commissie. Voor AI-systemen met een hoog risico die financiële instellingen in de handel brengen, in gebruik stellen of gebruiken, is de markttoezichtautoriteit de financiële toezichthouder, voor zover dat rechtstreeks verband houdt met hun financiële diensten (artikel 74 lid 6); naar onze lezing zal die de richtsnoeren gebruiken zoals elke andere markttoezichtautoriteit. Voor de chatbot volgt dat niet uit lid 6. Het wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening is nog in concept.

Waar de AVG meespeelt

Voor de AVG stelt het Europees Comité voor gegevensbescherming eigen richtsnoeren op (artikel 70 lid 1 onder e AVG), een andere categorie met een andere afzender. Over de samenloop werken beide volgens de Commissie aan gezamenlijke richtsnoeren. Tot die er zijn, beoordeelt de gemeente de verwerking van persoonsgegevens in het signaalmodel apart, in een gegevensbeschermingseffectbeoordeling als die nodig is (artikel 35 AVG).

Welke AI Act- en AVG-plichten bij uw toepassing spelen, ziet u met de casus-check.

Veelgestelde vragen over artikel 96

Bronnen

EUR-Lex: Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), oorspronkelijke tekst, artikel 96 en overwegingen 12, 53 en 146 (13 juni 2024, bekendgemaakt 12 juli 2024, geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), artikel 1, punt 36, en overweging 37 (8 juli 2026, bekendgemaakt 24 juli 2026, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Ontwerprichtsnoeren over de indeling van AI-systemen als AI-systemen met een hoog risico (19 mei 2026, geraadpleegd 22 november 2026)
Europese Commissie: Ontwerprichtsnoeren en meldmodel voor ernstige incidenten (artikel 73), consultatie (26 september 2025, consultatie tot 7 november 2025, geraadpleegd 22 november 2026)
AI-board en Medical Device Coordination Group: AIB 2025-1 / MDCG 2025-6, Interplay between the MDR and IVDR and the Artificial Intelligence Act (juni 2025, geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, artikel 267 (geconsolideerde versie 2016, geraadpleegd 22 november 2026)
EUR-Lex: Verordening (EU) 2016/679 (AVG), artikelen 35 en 70 (27 april 2016, geraadpleegd 22 november 2026)
Internetconsultatie.nl: Consultatie Uitvoeringswet AI-verordening (gesloten) (consultatie 20 april tot 1 juni 2026, geraadpleegd 22 november 2026)

Nieuwsbrief

Elke dinsdag de AI Act-week vooruit in 5 minuten

Praktische duiding van deadlines, richtsnoeren en toezicht, zodat u weet wat er deze week toe doet. Geen spam en u schrijft zich met één klik weer uit.

Praktisch en kort · Geen spam · Met één klik uitschrijven

Bijbehorende verplichtingen

Geschreven door

Zahed Ashkara, freelance AI- en privacyconsultant en jurist

Zahed Ashkara

Freelance AI- en privacyconsultant en jurist · AI-governance en -veiligheid

Zahed Ashkara is freelance AI- en privacyconsultant en jurist voor de AVG en de EU AI Act. Organisaties huren hem in als AI governance consultant, privacyjurist, externe FG of AI-governance lead, laten een DPIA, FRIA of AI Act-classificatie door hem uitvoeren, of boeken een incompany-training. Hij richt zich op AI-governance en -veiligheid, ook van AI-agents. Hij werkt uitsluitend als zelfstandige, via Embed AI (handelsnaam Praxikon). Hij is Certified AI Compliance Officer (CAICO) en sinds juli 2026 lid van de NEN-normcommissie Artificial Intelligence & Big Data.

Volg via LinkedInBekijk expertprofiel

Gebruik deze bronnen ook in uw AI-assistent: Praxikon in Claude en andere assistenten

Praktijkverhalen

Ontdek hoe organisaties dit in de praktijk toepassen

Gerelateerde artikelen

Artikel 101 AI Act: boetes van de Commissie voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden

Artikel 101 van de AI Act laat de Europese Commissie aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden beboeten, tot 3% van de wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro. Welke vier gedragingen beboetbaar zijn, welke waarborgen gelden, wat Uitvoeringsverordening (EU) 2026/1755 regelt, hoe het zich verhoudt tot artikel 99 en 100, en of een gemeente of bank zo'n boete kan krijgen.

EU AI ActArtikel 101Boetes

Hoe de Commissie toezicht houdt op AI-modellen voor algemene doeleinden: artikel 90 tot en met 94 AI Act

De artikelen 90 tot en met 94 van de AI Act beschrijven vier stappen tegenover aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden: een waarschuwing van het wetenschappelijk panel aan het AI-bureau, en daarna van de Commissie een verzoek om documentatie en informatie, een evaluatie van het model en een verzoek om maatregelen, met procedurele rechten voor de aanbieder. Wat er per lid staat, hoe artikel 101 en 113 meespelen, en wat een gemeente, bank of hogeschool die zo een model inbouwt ervan merkt en vastlegt.

EU AI ActArtikel 90Artikel 91

Artikel 55 AI Act: AI-modellen met systeemrisico en de eisen aan externe beoordelaars

Artikel 55 van de AI Act legt aanbieders van de krachtigste AI-modellen vier extra plichten op: modelevaluatie, risicobeoordeling, incidentmelding en cyberbeveiliging. Wat elk lid zegt, of de wet zelf externe beoordelaars eist, wat het AI-bureau op 21 oktober 2026 schreef over hun kwalificatie en onafhankelijkheid, en wat een gemeente of bank die zo'n model inkoopt ermee kan.

EU AI ActArtikel 55AI-modellen voor algemene doeleinden